تکنرخی کردن ارز را جبران نکرده است، اما برخی هم میگویند این طرح توانسته حداقل یک سپر امنیت غذایی حداقلی برای خانوارها فراهم کند تا طبقات ضعیفتر هم به اقلام اساسی دسترسی داشته باشند.
درخواستها برای رفع محدودیت خرید با کالابرگ
حالا با گذشت دو هفته از اجرای طرح، برخی نقاط ضعف و قوت آن قابل ارزیابی است و مردم خواستار برخی اصلاحات برای تقویت طرح هستند. برخی از مردم به محدود شدن خرید کالابرگ به اعدادی همچون 9 و 11 قلم اعتراض دارند و میخواهند در خرید آزاد باشند. برخی خانوارها بهویژه کشاورزان در روستاها و شهرهای کوچک، اقلامی همچون برنج، گوشت، مرغ و تخم مرغ و لبنات را خودشان تأمین میکنند و یا قادر به تأمین این اقلام از مراکز آشنا و با نرخهای پایینتر هستند، بنابراین مایلند کالابرگ خود را برای سایر اقلامی که اتفاقا از موج افزایش شدید قیمتها در امان نبودهاند استفاده کنند. به عنوان مثال، فصل خانه تکانی با توجه به تقارن ماه رمضان و اسفندماه، امسال یکماه زودتر شروع شده و نیاز به اقلام شوینده افزایش یافته است. این اقلام میتواند گزینه افزودن به سبد کالاهای مشمول کالابرگ باشد. همچنین خانوادههای دارای فرزند خردسال، استفاده از کالابرگ برای خرید پوشک و شیرخشک در جهت حمایت از خانوادهها را خواستار شدهاند. دولت در این زمینه میتواند و باید فراتر از کالابرگ نیز حمایت کند. سیاست افزایش فرزندآوری که از سوی حاکمیت دنبال میشود، الزاماتی دارد که همین حمایتهای یارانهای بخشی از آن است.
دولت حتی نباید به گسترش اقلام کالابرگ به شیرخشک و پوشک بسنده کند و افزایش مبلغ یارانه خانوادههای دارای فرزند یکی از همین مشوقها است. البته هم اکنون طرح حمایتی «یسنا» برای تقویت امنیت غذایی مادران باردار، شیرده و دارای کودک زیر دو سال و یارانه غیرنقدی برای کودکان ۵ تا ۵۹ ماهه دارای سوءتغذیه در دهکهای یک تا هفت در دست اجراست، اما باز هم نیاز به حمایتهای بیشتر در جهت سیاست فرزندآوری وجود دارد. البته در این بین نباید از یک نکته غافل شد. یک هدف اصلی طرح کالابرگ علاوهبر جبران کاهش قدرت خرید، رساندن حداقل کالری مورد نیاز مردم خصوصا در دهکهای پایین مطرح شده است که ایده درستی به نظر میرسد.
بنابراین شاید باز شدن دامنه اقلام کالابرگ به «همه کالاها» تصمیمی متناقض با هدف اولیه باشد، اما در این زمینه میتواند اقلام اساسیتر را شناسایی کرد و به سبد کالابرگ افزود. ضمن اینکه هم اکنون برخی فروشگاهها با ترفندهای مختلف، همه اقلام خود را به عنوان کالابرگ محاسبه میکنند که گسترش حسابشده دامنه اقلام کالابرگ میتواند تا حدود زیادی این تخلفات را بیاثر کند.
چالشهای شیوه دوم کالابرگ
حدود دو هفته پس از آغاز اجرای طرح کالابرگ یک میلیونی، دولت از اعلام شیوه دوم دریافت یارانه کالایی (از ۲۸ دی ماه) خبر داد؛ شیوهای که بر اساس آن، خانوارهایی که از دریافت یارانه نقدی صرفنظر میکنند، میتوانند ۹ قلم کالای اساسی را بهمدت سه ماه با قیمت ثابت دریافت کنند. بر اساس اعلام رسمی، دولت متعهد شده است مابهالتفاوت افزایش قیمت این کالاها را تقبل کرده و مصرفکننده صرفاً مبلغ مشخص و ثابتی را برای هر قلم کالا پرداخت کند.
با اینحال، شهروندان درباره نبود امکان «لغو» در روش دوم طرح کالابرگ سخن گفته و عنوان کردند که این موضوع موجب نگرانی و سردرگمی آنها شده است. اینگونه رفتارها از سوی دولت، اعتمادسوز است.
طبق اظهارات مکرر مردم، در زمان انتخاب، اطلاعرسانی شفاف و کافی درباره جزئیات روش دوم انجام نشده و بسیاری از افراد بعد از ثبت انتخاب متوجه شدهاند که باید به ازای هر نفر حدود ۳۵۰ هزار تومان از جیب خود پرداخت کنند. این در حالی است که بخش زیادی از مشمولان کالابرگ اساسا توان پرداخت این مبلغ را ندارند و فلسفه دریافت کالابرگ نیز کمک به همین قشر بوده است. همچنین برخی اعلام کردهاند که با پیشتیبانی تماس گرفته و آنها اعلام کردهاند امکان انصراف وجود ندارد. تعداد زیادی از مردم اعلام کردهاند که «روش دوم را اشتباهی انتخاب کردهاند و خواستار فعال شدن گزینه لغو یا بازگشت به روش اول هستند.» شهروندانی که روش دوم کالابرگ را انتخاب کردهاند گفتند که «اگر توان پرداخت پول اضافه داشتند، اساسا نیازی به کالابرگ نداشتند.»
گرانفروشی به بهانه کالابرگ
برخی گزارش دادهاند که فروشگاهها همزمان با اجرای طرح کالابرگ، قیمت کالاها را بیش از نرخهای مصوب افزایش دادهاند و نظارت مؤثری وجود ندارد. دریافت کارمزد توسط فروشگاهها (مثلا پنج تا 10 هزار تومان به ازای هر خرید) یکی دیگر از اعتراضات جدی
مردم است.
تعدادی از مردم معتقدند کالاهای ارائهشده در قالب طرح کالابرگ در هر دو روش، کیفیت پایین یا انتخاب محدودی دارد و عملا خانوادهها مجبور به خرید اقلامی میشوند که شاید نیازشان نباشد. کالاهای روش دوم، کیفیت پایینتری دارد. مطالبه پرتکرار دیگر، پرداخت مستقیم یارانه به خانوارها بهجای واریز به حساب فروشگاههاست. اگر این چنین شود مردم، کالابرگ را صرف اقلام مورد نیاز میکنند نه اقلام اجباری. حال باید دید که مسئولان مربوطه با توجه به مشکل پیش آمده برای برخی از افراد که به اشتباه روش دوم را فعال کردهاند، فکری خواهند کرد؟ و به زودی گزینه لغو فعال میشود یا خیر؟
گفتنی است؛ در روش دوم طرح کالابرگ، خانوارها میتوانند با پرداخت بین ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان (بسته به نوع کالا)، یک بسته کالایی شامل ۹ قلم اصلی (مرغ یک و نیم کیلوگرم، روغن ۸۱۰ گرم، تخممرغ یک کیلوگرم، برنج یک کیلوگرم، قند و شکر ۵۰۰ گرم، ماکارونی ۷۰۰ گرم، شیر کمچرب بسته نایلونی ۹۰۰ گرم، پنیر یو اف ۴۰۰ گرمی، ماست کم چرب ۹۰۰ گرمی) دریافت کنند. این بسته در بهمن، اسفند و فروردین ماه عرضه میشود و قیمت آن ثابت خواهد ماند.
متقاضیان روش دوم کالابرگ از ۲۸ دیماه تا ۱۰ بهمن فرصت دارند تا با شمارهگیری کد دستوری #۱۴۶۳*۵۰۰* و انتخاب گزینه ۵ (روش دوم کالابرگ)، کد ملی سرپرست خانوار و کد پستی محل سکونت را ارسال کنند تا روش دوم کالابرگ برای آنان برنامهریزی و منظور شود اما با روش اجرای فعلی، بعید است کسی متقاضی آن شود./کیهان