به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در شرایطی که اسرائیل به دلیل بحرانهای اقتصادی داخلی و پیامدهای منفی جنگهای اخیر، از جمله جنگ غزه، تحت فشارهای شدید اقتصادی قرار دارد، گیدئون ساعر، وزیر امور خارجه این رژیم، اخیرا در چارچوب تلاشهای دیپلماتیک و اقتصادی به آذربایجان و قزاقستان سفر کرده است. این سفر در مقطعی انجام میشود که تلآویو به دنبال ترمیم روابط بینالمللی خود در سایه انتقادات گسترده جهانی است و میتوان آن را تلاشی برای تثبیت جایگاه اقتصادی و سیاسی اسرائیل، به ویژه در منطقه آسیای میانه، ارزیابی کرد. این حرکتهای دیپلماتیک و اقتصادی که بر گسترش همکاریها در بخشهایی نظیر انرژی، کشاورزی، فناوریهای نوین و مدیریت منابع آبی متمرکز است، بخشی از یک استراتژی بزرگتر بوده که اهداف سیاسی و امنیتی اسرائیل را در منطقه دنبال میکند.
محورهای اصلی سفر؛ روابط اقتصادی یا استراتژیک؟
سفر ساعر به آذربایجان و قزاقستان، در قالب هیاتی تجاری و اقتصادی که در آن بیش از ۴۰ نماینده از بخشهای مختلف اقتصادی اسرائیل حضور داشتند، بیش از هر چیزی بر روابط اقتصادی، امنیتی و انرژی دو کشور متمرکز بود. در باکو، پایتخت آذربایجان، ساعر با الهام علیاف، رئیس جمهور این کشور، دیدار و در مورد گسترش همکاریها در حوزههای نفت و گاز، فناوریهای نوین، مدیریت منابع آب و امنیت سایبری گفتوگو کرد. این مذاکرات به ویژه در حوزه انرژی از اهمیت بالایی برخوردار بود؛ به دلیل این که آذربایجان یکی از تامین کنندگان اصلی نفت اسرائیل به شمار میرود و روابط اقتصادی دو طرف در بخش انرژی جایگاه برجستهای دارد.
در همین راستا، ساعر با تاکید بر نقش مهم آذربایجان در تامین انرژی اسرائیل و توسعه همکاریها در سایر حوزهها، اعلام کرد تلآویو قصد دارد پیمانهای اقتصادی و تجاری جدیدی فراتر از چارچوبهای سنتی با باکو منعقد کند.این روابط، به ویژه در شرایطی که اسرائیل به دنبال یافتن شرکای اقتصادی جدید برای مقابله با بحرانهای داخلی خود است، از اهمیت ویژهای برخوردار میشود.
رابطه اسرائیل با قزاقستان؛ شراکت استراتژیک یا سیاسی؟
پس از آذربایجان، ساعر به آستانه، پایتخت قزاقستان رفت و در دیدار با قاسم جومرت توکایف، رئیس جمهور قزاقستان، بر توسعه همکاریهای اقتصادی و تجاری میان دو کشور تاکید کرد. این دیدار همچنین شامل گفتوگوهای گستردهای در زمینههای انرژی، فناوری، کشاورزی، امنیت و مدیریت منابع آبی بود. در این دیدار، ساعر از پیوستن قزاقستان به «اتفاقات ابراهیم» که از سوی ایالات متحده و اسرائیل برای عادی سازی روابط با کشورهای عربی و مسلمان در خاورمیانه شکل گرفته، استقبال کرد و آن را گامی استراتژیک در جهت تحکیم روابط میان دو کشور ارزیابی کرد.
این در حالی است که قزاقستان، به عنوان یکی از بزرگترین کشورهای مسلمان و آسیای میانه، همواره رابطه مستحکمی با همسایگان خود، از جمله ایران، داشته است. تلاش اسرائیل برای بهبود روابط با قزاقستان میتواند پاسخی به نیازهای اقتصادی و راهبردی تلآویو برای یافتن شرکای جدید در آسیا و به ویژه خاورمیانه باشد. با این حال، هرچند اسرائیل در تلاش برای تقویت روابط خود با قزاقستان است، این کشور همچنان به روابط خود با ایران و دیگر کشورهای آسیای میانه پایبند مانده است؛ موضوعی که تحرکات تلآویو را با چالش مواجه میکند.
ایران و قزاقستان؛ روابط اقتصادی و سیاسی پایدار
با وجود تلاشهای اسرائیل برای تقویت روابط اقتصادی با قزاقستان و آذربایجان، این دو کشور همچنان روابط گستردهای با ایران دارند. آذربایجان به عنوان یکی از همسایگان کشورمان، دارای روابط اقتصادی و تجاری قوی با ایران بوده و در زمینههای مختلف از جمله نفت، گاز و حملونقل، با تهران همکاریهای نزدیکی دارد. بهعلاوه، قزاقستان نیز به عنوان کشوری که تجارت قابل توجهی با ایران دارد، به طور مستمر روابط اقتصادی خود را با تهران گسترش داده است.
این روابط گسترده اقتصادی و سیاسی با ایران، مانعی بر سر راه تلاشهای اسرائیل برای نفوذ بیشتر در آسیای میانه است. زیرا آذربایجان و قزاقستان نمیتوانند به راحتی روابط خود را با تهران کنار بگذارند و همزمان با تلآویو روابط عمیقتری برقرار کنند.
اسرائیل و تلاش برای نفوذ در کریدور زنگزور
یکی دیگر از اهداف کلیدی اسرائیل در این سفرها، گسترش حضور در کریدور زنگزور است؛ مسیری تجاری و راهبردی که ترکیه را به آذربایجان و سپس به قزاقستان و کشورهای آسیای میانه متصل میکند و تلآویو قصد دارد در آن نقش موثری ایفا کند. این مسیر، به ویژه در حوزه انرژی و حملونقل کالا، برای اسرائیل فرصتی فراهم میکند تا بر وضعیت تجاری و اقتصادی کشورهای منطقه تاثیر بگذارد.
اسرائیل و تلاش برای استفاده از ابزارهای اقتصادی در جنگ سیاسی
سفر ساعر به آذربایجان و قزاقستان، بخشی از تلاشهای اسرائیل برای به کارگیری ابزارهای اقتصادی به عنوان اهرم فشار سیاسی است. با توجه به مشکلات اقتصادی داخلی و بحرانهای بینالمللی ناشی از جنگهای اخیر، تلآویو به دنبال راهی است تا از طریق گسترش روابط تجاری و دیپلماسی اقتصادی، اعتماد کشورهای منطقهای را جلب کند و در عین حال، نفوذ خود را در برابر رقبای منطقهای، از جمله ایران، تقویت کند.
بنابراین سفر گیدئون ساعر به آذربایجان و قزاقستان، فراتر از یک ماموریت دیپلماتیک معمولی، نشان دهنده تلاش اسرائیل برای تقویت روابط اقتصادی و تجاری با این کشورها و ارتقای حضور سیاسی و راهبردی خود در منطقه است. این کشورها که به طور تاریخی روابط نزدیکی با ایران دارند، میدانند تعاملات اقتصادی و سیاسی با اسرائیل نمیتواند به طور کامل از مسائل منطقهای و رقابتهای سیاسی جدا باشد.اسرائیل در تلاش است تا با استفاده از ابزارهای اقتصادی و تجاری، نفوذ خود را در این کریدور حساس آسیای میانه گسترش دهد و از این طریق، نقش خود را در سیاستهای منطقهای حفظ کند.