شفاف‌سازی مالیاتی؛ کلید عبور از اقتصاد پنهان

اقتصاد غیررسمی در ایران اگرچه سهمی چشمگیر در اشتغال و تولید دارد اما به بستری برای فرار گسترده مالیاتی و گسترش نابرابری اقتصادی تبدیل شده است. ساختار پیچیده نظام مالیاتی، ضعف در زیرساخت‌های نظارتی و فشارهای اقتصادی، باعث شده تا بسیاری از فعالان اقتصادی از ورود به چرخه شفاف اقتصادی خودداری کنند.

کد خبر : ۲۴۰۸۶

دوشنبه - 05 خرداد 1404

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ اقتصاد غیررسمی در ایران یکی از بخش‌های مهم و در عین حال چالش‌برانگیز اقتصاد کشور است که سهم قابل توجهی در اشتغال و تولید ناخالص داخلی دارد. این بخش شامل فعالیت‌هایی است که خارج از چارچوب‌های رسمی و نظارتی دولت انجام می‌شوند و به همین دلیل، شناسایی و کنترل آن‌ها برای سازمان‌های مالیاتی بسیار دشوار است.

به دلیل همین ماهیت غیرشفاف، اقتصاد غیررسمی بستری مناسب برای فرار مالیاتی گسترده فراهم کرده است. این موضوع نه فقط درآمدهای مالیاتی دولت را کاهش می‌دهد، بلکه به ایجاد نابرابری اقتصادی و رقابت ناعادلانه در بازار منجر شده و توسعه پایدار کشور را به خطر می‌اندازد.

پیچیدگی نظام مالیاتی و فشارهای اقتصادی

یکی از مهم‌ترین دلایل گسترش فرار مالیاتی در اقتصاد غیررسمی ایران، ساختار پیچیده و ناکارآمد نظام مالیاتی است. نرخ‌های بالای مالیات، فرآیندهای اداری طولانی و سخت‌گیرانه و نبود زیرساخت‌های فناوری اطلاعات کارآمد، باعث شده‌اند تا بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط به دلیل فشارهای مالی و اداری از ورود به نظام رسمی خودداری کنند.

علاوه بر این، بیکاری گسترده و رکود اقتصادی باعث شده که افراد بیشتری به فعالیت‌های غیررسمی روی آورند که معمولا مالیات پرداخت نمی‌کنند. فساد اداری و برخوردهای نامناسب برخی ماموران مالیاتی نیز اعتماد فعالان اقتصادی به نظام مالیاتی را کاهش داده و فرار مالیاتی را تشدید کرده است.

پیامدهای سنگین فرار مالیاتی

فرار مالیاتی گسترده در اقتصاد غیررسمی، پیامدهای متعددی برای کشور به همراه دارد. مهم‌ترین تاثیر آن کاهش درآمدهای مالیاتی دولت است که منابع مالی لازم برای ارائه خدمات عمومی مانند آموزش، بهداشت، زیرساخت‌ها و حمایت‌های اجتماعی را محدود می‌کند. این کاهش درآمدها موجب می‌شود تا دولت نتواند به طور موثر در توسعه اقتصادی سرمایه‌گذاری کند و کیفیت زندگی مردم کاهش یابد. همچنین فرار مالیاتی باعث ایجاد نابرابری اقتصادی می‌شود؛ کسب‌وکارهای رسمی که مالیات می‌پردازند در رقابت با فعالان غیررسمی که از پرداخت مالیات معاف هستند، در موقعیت نامساعدی قرار می‌گیرند. این وضعیت، فضای ناعادلانه‌ای در بازار ایجاد کرده و انگیزه برای رسمی شدن کسب‌وکارها را کاهش می‌دهد. علاوه بر این، اقتصاد غیررسمی معمولا با بهره‌وری پایین‌تر، کیفیت خدمات و محصولات کمتر و عدم رعایت استانداردهای زیست‌محیطی همراه است که در بلندمدت به آسیب‌های اجتماعی و محیط زیستی منجر می‌شود.

راهکارهای موثر برای مقابله با فرار مالیاتی در اقتصاد غیررسمی

برای مقابله با فرار مالیاتی در اقتصاد غیررسمی ایران، اصلاح نظام مالیاتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ساده‌سازی مقررات مالیاتی، کاهش نرخ‌های مالیاتی و حذف موانع اداری می‌تواند کسب‌وکارهای کوچک و متوسط را به ورود به نظام رسمی تشویق کند و انگیزه آن‌ها را برای پرداخت مالیات افزایش دهد. استفاده از فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ایجاد سامانه‌های هوشمند مالیاتی مانند سامانه مودیان و پایانه‌های فروشگاهی، به شناسایی دقیق‌تر فعالان اقتصادی و کنترل بهتر درآمدها کمک می‌کند. آموزش و اطلاع‌رسانی گسترده به فعالان اقتصادی درباره حقوق و تکالیف مالیاتی و مزایای رسمی شدن کسب‌وکارها نیز نقش مهمی در افزایش فرهنگ مالیاتی دارد.

مقابله با فساد اداری و بهبود رفتار ماموران مالیاتی از طریق نظارت‌های دقیق، شفافیت و پاسخگویی، اعتماد فعالان اقتصادی به نظام مالیاتی را افزایش داده و فرار مالیاتی را کاهش می‌دهد. علاوه بر این، طراحی بسته‌های حمایتی و تشویقی برای کسب‌وکارهای کوچک و فعالان اقتصادی غیررسمی می‌تواند آن‌ها را به سمت رسمی شدن و پرداخت مالیات سوق دهد.

نقش دولت در تقویت نظام مالیاتی شفاف و کارآمد

دولت ایران با اتخاذ سیاست‌های هوشمندانه و توسعه سامانه‌های مالیاتی مدرن، گام‌های مهمی در جهت کاهش فرار مالیاتی برداشته است. برنامه‌هایی مانند توسعه سامانه مودیان، قانون تسهیل تکالیف مودیان و افزایش همکاری بین دستگاه‌های مختلف از جمله اقدامات کلیدی در این مسیر هستند. همچنین هماهنگی بین نهادهای مختلف دولتی، از جمله سازمان امور مالیاتی، وزارت صنعت، معدن و تجارت و شهرداری‌ها، برای ایجاد نظام مالیاتی منسجم و کارآمد ضروری است. سیاست‌های برنامه هفتم پیشرفت کشور نیز بر افزایش سهم مالیات از بودجه، گسترش پایه‌های مالیاتی جدید، جلوگیری از فرار مالیاتی و تقویت عدالت اجتماعی تاکید دارد که می‌تواند زمینه‌ساز تحول در نظام مالیاتی کشور باشد.

چشم‌انداز روشن اقتصاد ایران با کاهش فرار مالیاتی

کاهش فرار مالیاتی در اقتصاد غیررسمی ایران می‌تواند تحولی بزرگ در توسعه اقتصادی و عدالت اجتماعی ایجاد کند. با همکاری همه‌جانبه دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی و اجرای راهکارهای جامع، می‌توان منابع مالی دولت را افزایش داد، فضای رقابت عادلانه را فراهم کرد و کیفیت خدمات عمومی را ارتقا داد. این روند نه فقط به بهبود شرایط اقتصادی کمک می‌کند، بلکه زمینه‌ساز توسعه پایدار و رفاه بیشتر مردم خواهد بود. در نهایت، مقابله موثر با فرار مالیاتی، کلید دستیابی به اقتصاد شفاف‌تر، منصفانه‌تر و قدرتمندتر در ایران است.