اقتصاد معاصر بررسی می‌کند

آخرین پناه غذایی کم‌درآمدها در گیر و دار تصمیمات ناشفاف؛ نان رسما گران شد

افزایش رسمی نرخ نان در تهران آن هم در روزهای اخیر، به نوعی بی‌برنامگی در سیاست‌گذاری دولتی را نشان می‍‌دهد که منجر به ناترازی میان هزینه و درآمد خانوارهای کم‌درآمد خواهد شد، نان به عنوان پناه آخر غذایی اقشار ضعیف جامعه، دوباره در گیر و دار گرانی‌ست و حالا به یکی از دغدغه‌های جدی سفره مردم تبدیل شده است.

کد خبر : ۳۰۰۳۱

شنبه - 11 مرداد 1404

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ افزایش رسمی نرخ قیمت نان در تهران، نقطه عطف تازه‌ای در روند صعودی قیمت کالاهای اساسی محسوب می‌شود. بر اساس مصوبه جدید، قیمت نان بربری به ۴۶۰۰ تومان، لواش به ۱۲۵۰ تومان و تافتون به ۲۰۰۰ تومان رسیده است؛ یعنی به ترتیب ۳۱، ۳۹ و ۵۲ درصد افزایش نسبت به نرخ‌های پیشین داشته‌اند. این در حالی است که نهادهای مسؤول از جمله اتحادیه نانوایان و اتاق اصناف، هیچ توضیحی درباره دلایل افزایش یا نحوه اجرای آن ارائه نداده‌اند. حتی در پاسخ به پیگیری‌های رسانه‌ای، برخی مسؤولان اعلام کرده‌اند که اجازه اظهار نظر ندارند.

سکوت متولیان در قبال این افزایش قیمت، نه فقط سوالات زیادی را بی‌پاسخ گذاشته، بلکه به شائبه‌هایی درباره نبود شفافیت در فرآیند تصمیم‌گیری دامن زده است؛ روندی که با تاخیر در اعلام رسمی نرخ‌ها، اجرای غیررسمی آن از سوی برخی نانوایان و ثبت قیمت‌های جدید در دستگاه‌های کارتخوان همراه شد و در نهایت، مصرف‌کننده را سردرگم و ناراضی باقی گذاشت.

نان، پناه آخر غذایی اقشار ضعیف جامعه

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های اقتصادی در پی گرانی نان، مقایسه آن با روند افزایش حقوق و دستمزد کارگران در سال جاری است. شورای عالی کار در ابتدای سال ۱۴۰۴، حداقل حقوق را حدود ۲۹ درصد افزایش داد. این در حالی است که قیمت برخی اقلام نظیر نان بیش از ۵۰ درصد رشد کرده‌اند که به معنای رشد فراتر از نرخ رشد درآمد است. چنین شکافی میان افزایش قیمت کالاهای اساسی و نرخ دستمزد، به ‌طور مستقیم باعث کاهش قدرت خرید خانوارها می‌شود.

در این شرایط، یک خانواده کارگری با درآمد ماهانه حدود ۱۰ میلیون تومان، علاوه بر اجاره مسکن، حمل‌ونقل، دارو و اقلام خوراکی دیگر، حالا باید هزینه بالاتری هم برای نان پرداخت کند؛ کالایی که پایه‌ای‌ترین بخش سبد غذایی روزانه را تشکیل می‌دهد.

نشانه‌های حذف تدریجی یارانه نان

گرچه مقامات دولتی بارها تاکید کرده‌اند که یارانه نان حذف نخواهد شد اما شواهد میدانی خلاف آن را نشان می‌دهد. گزارش‌ها حاکی از آن است که بسیاری از نانوایی‌ها یا با تاخیر و بی‌نظمی آرد یارانه‌ای دریافت می‌کنند یا مجبور به خرید آرد آزاد و گران‌قیمت شده‌اند. این وضعیت باعث شده تا برخی کارشناسان، حذف تدریجی یارانه نان را یک واقعیت نانوشته بدانند که از مسیر گرانی و کاهش کیفیت در حال اجراست.

گلایه نانوایان از قطعی مکرر برق و آب

یکی از نانوایان سطح شهر تهران نیز در این‌باره به خبرنگار اقتصاد معاصر گفت: «قیمت‌گذاری دست ما نیست؛ ما فقط به دستورات عمل می‌کنیم و طبق دستورات، افزایش قیمت داشته‌ایم؛ این در حالی است که اخیرا وضعیت دریافت آرد یارانه‌ای نیز نامطلوب است و قطعی برق و آب نیز وضعیت کاسبی را سخت‌تر کرده است.»

چنین تحولی اگر بدون جایگزین‌های حمایتی موثر و برنامه‌ریزی دقیق انجام شود، نه فقط اهداف سیاست‌گذار را محقق نمی‌کند، بلکه می‌تواند منجر به نارضایتی اجتماعی و افزایش نابرابری در دسترسی به غذا شود؛ به ‌ویژه در شرایطی که نان برای بسیاری از خانوارها تنها گزینه غذایی روزانه است.

در واقع افزایش قیمت نان فقط یک تغییر عددی در فهرست قیمت‌ها نیست، بلکه مشکلات اقتصادی بعدی را برای اقشار ضعیف جامعه منجر می‌شود؛ در جامعه‌ای که کالاهای اساسی به ‌تدریج از دسترس گروه‌های کم‌درآمد خارج می‌شوند، شکاف میان درآمد و هزینه، عمیق‌تر از همیشه خود را نشان می‌دهد و ضریب جینی به تدریج افزایش می‌یابد.

از سوی دیگر برخی کارشناسان معتقدند گرانی نان در حالی اتفاق افتاده است که سیاست‌های جبرانی مانند پرداخت یارانه نقدی یا کالابرگ، اثرگذاری قابل توجهی نداشته‌ است.

علاوه‌بر افزایش قیمت نان، زمزمه‌های از گرانی مجدد لبنیات نیز به گوش می‌رسد. اقلام لبنی که از ابتدای امسال تغییرات قیمتی داشته‌اند، این روزها به صورت خودسرانه از سوی تولیدکنندگان مجددا گران شده‌ است. این در حالی بوده که سناریوی افزایش غیررسمی قیمت‌ها بارها اتفاق افتاده و پس از آن، به صورت رسمی اعلام شده است. این اتفاق به مرور می‌تواند منجر به کاهش امید و انگیزه و چه‌بسا از بین رفتن اعتماد عمومی شود.