اقتصاد معاصر بررسی می‌کند

پیامدهای تنش نظامی آمریکا و ونزوئلا بر بازار جهانی نفت

تحرکات اخیر نظامی آمریکا در دریای کارائیب و پاسخ متقابل ونزوئلا، بار دیگر نفت را در مرکز یک بحران ژئوپلیتیکی قرار داده است؛ بحرانی که از اتهام «مبارزه با قاچاق مواد مخدر» فراتر رفته و اکنون سایه سنگین آن بر صادرات نفت ونزوئلا و ثبات بازار جهانی انرژی افتاده است.

کد خبر : ۳۲۶۰۴

سه‌شنبه - 11 شهريور 1404

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در روزهای اخیر، تحرکات نظامی ایالات متحده در دریای کارائیب و واکنش متقابل ونزوئلا، بار دیگر توجه افکار عمومی و فعالان اقتصادی را به آمریکای لاتین جلب کرده است. این تنش‌ها که در ظاهر به بهانه مقابله با قاچاق مواد مخدر آغاز شده، اکنون ابعادی سیاسی، امنیتی و اقتصادی پیدا کرده و بیم آن می‌رود که بر صادرات نفت ونزوئلا و به تبع آن بر قیمت‌های جهانی نفت اثرگذار باشد.

صف‌آرایی نظامی در دریای کارائیب

ایالات متحده هفته گذشته دستور اعزام ناوگانی متشکل از هفت فروند کشتی جنگی، شامل سه ناوشکن مجهز به موشک‌های هدایت‌شونده، یک زیردریایی تهاجمی و نیروهای ویژه دریایی به تعداد ۴۵۰۰ نفر را به آب‌های جنوبی کارائیب صادر کرد. کاخ سفید اعلام کرده که این اقدام در چارچوب مقابله با شبکه‌های قاچاق مواد مخدر صورت می‌گیرد. با این حال، بسیاری از ناظران سیاسی بر این باورند که هدف اصلی فشار بر دولت نیکولاس مادورو و ایجاد زمینه‌ای برای تغییر رژیم در کاراکاس است.

در مقابل، دولت ونزوئلا نیز بیکار ننشست. وزیر دفاع این کشور، ولادیمیر پادرینو اعلام کرد که ناوهای بزرگ‌تری نسبت به کشتی‌های گشتی متداول به سمت شمال دریاچه ماراکایبو و خلیج ونزوئلا اعزام خواهند شد. این مناطق قلب تپنده صنعت نفت این کشور به شمار می‌روند و بنادر آنها مسیر اصلی صادرات نفت سنگین به ایالات متحده و چین محسوب می‌شوند.

نفت؛ محور بحران

ونزوئلا دارای بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده نفتی جهان است و درآمدهای نفتی ستون فقرات اقتصاد این کشور را تشکیل می‌دهد. در شرایطی که تولید نفت ونزوئلا طی سال‌های اخیر به دلیل تحریم‌ها و ضعف زیرساختی کاهش یافته، همکاری با شرکت آمریکایی شِورون برای این کشور اهمیتی دوچندان یافته است.

پروژه مشترک «پتروبوسکان» میان شِورون و شرکت ملی نفت ونزوئلا (PDVSA) در دریاچه ماراکایبو روزانه حدود ۱۰۰ هزار بشکه نفت سنگین تولید می‌کند که بخش زیادی از آن از طریق خلیج ونزوئلا به پالایشگاه‌های آمریکا، از جمله شرکت‌های «فالرو»، «فیلیپس ۶۶»، «پی‌بی‌اف انرژی» و پالایشگاه شِورون در ایالت می‌سی‌سی‌پی صادر می‌شود.

بر اساس داده‌های ماه‌های اخیر، فقط در ماه مه، نیمی از تولید این پروژه به پالایشگاه‌های آمریکایی ارسال شده است. همچنین در آوریل دو نفتکش از مجموع هفت نفتکش اعزامی از ماراکایبو عازم ایالات متحده بوده‌اند. این وابستگی متقابل نشان می‌دهد که هرگونه اختلال در مسیر صادرات می‌تواند تاثیر مستقیمی بر بازار نفت آمریکا داشته باشد.

سایه سیاست بر اقتصاد

دولت دونالد ترامپ در واشنگتن ماموریت نیروی دریایی خود را «مبارزه با مواد مخدر» معرفی می‌کند اما اظهارات مقامات کاخ سفید و مقایسه با عملیات سال ۱۹۸۹ در پاناما علیه مانوئل نوریه‌گا، نشان می‌دهد که هدف فراتر از صرفا قطع مسیرهای قاچاق است. در همین چارچوب، مادورو را «رهبر فراری یک کارتل مواد مخدر» خطاب کرده‌اند و حتی سناریوهای بازداشت یا ترور وی مطرح شده است.

ترامپ در عین حال، به دلیل نیاز بازار داخلی آمریکا، محدودیت‌هایی را در قبال شرکت شِورون کاهش داده تا جریان نفت از ونزوئلا به خاک آمریکا ادامه یابد. این تناقض، یعنی تشدید فشارهای سیاسی از یک‌سو و تسهیل واردات نفتی از سوی دیگر، بیانگر نقش تعیین‌کننده نفت در معادلات واشنگتن است.

گره‌خوردن بحران با مناقشه مرزی گویان

تنش‌ها میان ونزوئلا و ایالات متحده در حالی شدت گرفته که کشور همسایه گویان نیز درگیر انتخابات ریاست‌جمهوری سرنوشت‌سازی است. گویان با جمعیتی اندک اما ذخایری عظیم از نفت و طلا، به یکی از سریع‌ترین اقتصادهای در حال رشد جهان بدل شده است. شرکت اکسون‌موبیل پیش‌بینی کرده که تولید نفت این کشور تا سال ۲۰۳۵ به بیش از دو میلیون بشکه در روز برسد.

ایران علی، رئیس‌جمهوری گویان برای تمدید قدرت خود با رقبایی چون اوبری نورتون و تاجر معروف آزرالدین محمد رقابت می‌کند. در عین حال، اختلاف دیرینه مرزی بر سر منطقه «ایسیکویبو» میان گویان و ونزوئلا دوباره به اوج رسیده است. مادورو این منطقه را بخشی جدایی‌ناپذیر از خاک ونزوئلا می‌داند و اقدامات یکجانبه‌ای همچون برگزاری همه‌پرسی محلی انجام داده است. این اختلاف که اکنون به دیوان بین‌المللی دادگستری کشیده شده، در صورت بی‌ثباتی بیشتر می‌تواند بازارهای نفتی منطقه را متشنج کند.

سناریوهای محتمل و تاثیر بر بازار نفت

کارشناسان اقتصادی معتقدند هر گونه تحول در بحران کنونی می‌تواند مسیر متفاوتی برای بازار نفت جهانی ترسیم کند که در ادامه سناریوها بررسی می‌شود:

تداوم صادرات با هزینه بیشتر: اگر نفتکش‌های ونزوئلا همچنان راهی آمریکا و چین شوند اما تحت نظارت شدید و بیم حملات قرار گیرند، هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل افزایش خواهد یافت و «علاوه ریسک» به قیمت نفت اضافه می‌شود.

انسداد بخشی از بنادر یا اختلال در مسیر صادرات: در صورت بروز درگیری محدود یا بسته شدن یکی از بنادر اصلی ماراکایبو، عرضه جهانی کاهش یافته و قیمت‌ها جهش محسوسی خواهند داشت.

راهکار دیپلماتیک یا کاهش تنش: اگر واشنگتن و کاراکاس به توافق موقت برسند، بازار با اطمینان بیشتری مواجه شده و احتمال کاهش قیمت‌ها وجود دارد.

درگیری گسترده یا اقدام نظامی مستقیم: چنین سناریویی می‌تواند باعث جهش بی‌سابقه قیمت نفت و تکرار بحران‌های نفتی دهه‌های گذشته شود.

بازتاب در رسانه‌های بین‌المللی

بخش قابل توجهی از رسانه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، از جمله در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مثل امارات و عربستان، تحولات اخیر را در چارچوب «دیپلماسی نفت و ناوگان‌ها» تحلیل کرده‌اند. ارم نیوز در ابوظبی بر نقش حیاتی ماراکایبو در تامین نفت خام برای پالایشگاه‌های آمریکایی تاکید کرده و معتقد است هرگونه تغییر در شرایط کنونی می‌تواند بازارهای جهانی را در کوتاه‌مدت دچار بی‌ثباتی کند.

رسانه‌های دیگر عربی از جمله العربیه، الشرق الاوسط، الشرق و القبس آورده‌اند، ایالات متحده در شرایطی که با چالش‌های داخلی روبه‌روست، به دنبال نشان دادن قدرت نظامی خود در نیمکره غربی است؛ جایی که نفت همچنان اهرم اصلی سیاست خارجی باقی مانده است.

رسانه‌های خلیجی تاکید می‌کنند که ماراکایبو و خلیج ونزوئلا قلب تپنده صادرات نفت خام سنگین به آمریکا است و هرگونه تغییر در امنیت این منطقه می‌تواند مسیر تامین انرژی پالایشگاه‌های آمریکایی در خلیج مکزیک را با مشکل مواجه کند. در تحلیل‌های منتشرشده آمده که پالایشگاه‌های «فالرو»، «فیلیپس ۶۶» و «پی‌بی‌اف انرژی» وابستگی قابل توجهی به نفت سنگین ونزوئلا دارند و جایگزینی آن در کوتاه‌مدت آسان نخواهد بود.

از سوی دیگر، رسانه‌های غربی نظیر فایننشال تایمز و واشنگتن‌پست ضمن اشاره به ابعاد سیاسی و امنیتی، بر پیامدهای اقتصادی بحران تأکید کرده‌اند. این نشریات نوشته‌اند که با وجود تلاش دولت آمریکا برای معرفی مأموریت نظامی به عنوان «مبارزه با مواد مخدر»، شواهد نشان می‌دهد که محور اصلی موضوع به صادرات انرژی و کنترل منابع نفتی ونزوئلا بازمی‌گردد.

در همین حال، تحلیل‌هایی در رسانه‌های آسیایی، به‌ ویژه در چین و هند، این بحران را نشانه‌ای از تلاش آمریکا برای محدود کردن نفوذ اقتصادی پکن در آمریکای لاتین دانسته‌اند. چین طی سال‌های اخیر بخش قابل توجهی از نفت ونزوئلا را خریداری کرده و در پروژه‌های زیرساختی انرژی این کشور سرمایه‌گذاری کرده است. به اعتقاد رسانه‌های چینی، هرگونه اقدام نظامی یا تحریم جدید، بیش از همه با هدف جلوگیری از دسترسی پکن به این منابع طراحی شده است.

نکته قابل توجه در بازتاب رسانه‌ای، تمرکز مشترک بر آثار احتمالی بر بازار جهانی نفت است. تقریبا همه رسانه‌های معتبر بین‌المللی هشدار داده‌اند که تداوم تنش‌ها می‌تواند به افزایش قیمت جهانی نفت منجر شود، حتی اگر صادرات ونزوئلا به طور کامل متوقف نشود. دلیل این نگرانی، رشد هزینه‌های بیمه، افزایش ریسک حمل‌ونقل و احتمال بروز اختلال در زنجیره تامین است.

در شرایطی که اقتصاد جهانی همچنان از پیامدهای نوسان قیمت نفت رنج می‌برد، تحرکات اخیر در دریای کارائیب اهمیت ویژه‌ای یافته است. ونزوئلا، با ذخایر عظیم و موقعیت ژئوپولیتیک خاص، بار دیگر به کانون رقابت قدرت‌های بزرگ بدل شده است. در کوتاه‌مدت، بازارهای نفتی تحت تاثیر نگرانی از اختلال احتمالی در عرضه قرار دارند. با این حال، میزان واقعی تاثیر به نحوه مدیریت بحران، واکنش‌های دیپلماتیک و تصمیمات شرکت‌های نفتی بین‌المللی وابسته است.

اگرچه احتمال وقوع حمله نظامی گسترده از سوی ایالات متحده پایین ارزیابی می‌شود اما حتی تهدید آن کافی است تا سایه‌ای از نااطمینانی بر بازار جهانی انرژی بیندازد. برای اقتصادهایی که به واردات نفت وابسته‌اند، از جمله کشورهای آسیایی، رصد دقیق این تحولات ضروری است. هرگونه اختلال جدی در صادرات ونزوئلا می‌تواند روند نزولی اخیر قیمت نفت را متوقف کرده و بار دیگر بازار را وارد دوره‌ای پرنوسان سازد.