سبقت صندوق‌ها از شاخص در تالار شیشه‌ای

رفتار صندوق‌های سهامی نشان می‌دهد فعالان حرفه‌ای بازار سرمایه، پیش از تغییر فاز بورس، ترکیب دارایی‌های خود را با ریسک‌ها تنظیم می‌کنند.

کد خبر : ۴۴۹۷۰

پنجشنبه - 23 بهمن 1404

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در بازار سرمایه، ابزارهای متنوعی برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در اختیار فعالان قرار دارد؛ از صندوق‌های با درآمد ثابت که نقش پناهگاه کم‌ریسک را ایفا می‌کنند تا صندوق‌های مختلط، سهامی، شاخصی و اهرمی که مستقیما با نوسانات بورس درگیرند.

در این میان، صندوق‌های سهامی به‌دلیل الزام قانونی به حضور پررنگ در بازار سهام و مدیریت حرفه‌ای دارایی‌ها، به یکی از مهم‌ترین نماگرهای رفتاری بورس تهران تبدیل شده‌اند؛ نماگری که می‌تواند فراتر از نوسانات روزانه شاخص، انتظارات فعالان حرفه‌ای را بازتاب دهد.

بررسی رفتار مدیران صندوق‌های سهامی طی چهار سال اخیر نشان می‌دهد این نهادهای مالی صرفا دنباله‌ رو شاخص کل نبوده‌اند. داده‌های ماهانه حاکی از آن است که صندوق‌ها در اغلب دوره‌ها، سهمی به‌مراتب بالاتر از حداقل نصاب قانونی ۷۰ درصد را به سهام اختصاص داده‌اند؛ به‌طوری‌ که کف این نسبت در بدبینانه‌ترین مقاطع به حدود ۸۷ درصد رسیده و در دوره‌های خوش‌بینی بازار تا محدوده ۹۶ تا ۹۸ درصد افزایش یافته است. این دامنه نوسان، بیانگر مدیریت فعال ریسک و تلاش برای تطبیق پرتفوی با شرایط متغیر اقتصادی و سیاسی است.

در دوره‌های افزایش نااطمینانی، مانند تابستان ۱۴۰۱، همزمان با ورود بورس به فاز رکودی، کاهش وزن سهام در پرتفوی صندوق‌ها مشاهده شد. این رفتار نشان می‌دهد مدیران، با انتقال بخشی از منابع به نقد و اوراق کم‌ریسک‌تر، تلاش کرده‌اند از شدت زیان بکاهند و قدرت مانور خود را حفظ کنند.

در مقابل، در زمان اوج‌گیری بازار طی بهار ۱۴۰۲، افزایش سهم سهام در صندوق‌ها به سطوح حداکثری، سیگنال روشنی از خوش‌بینی نسبت به ادامه روند صعودی بود. هرچند شوک‌های سیاستی و تصمیمات ناگهانی، این خوش‌بینی را به سرعت تعدیل کرد و موجی از بی‌اعتمادی را به بازار بازگرداند.

نکته معنادار آن است که در دوره‌های بعدی، حتی با وجود رسیدن شاخص به قله‌های جدید، صندوق‌ها دیگر به سطح ریسک‌پذیری بهار ۱۴۰۲ بازنگشتند. این احتیاط را می‌توان بازتاب افزایش وزن ریسک‌های سیستماتیک، نااطمینانی سیاست گذاری و تردید نسبت به پایداری رشد بازار دانست. تفاوت رفتار صندوق‌ها در تابستان ۱۴۰۳ نسبت به دوره مشابه سال قبل، با وجود ارزندگی نسبی بالاتر بازار، موید همین تغییر نگاه حرفه‌ای‌ است.

بررسی هم‌زمان روند شاخص کل و تغییرات درصد تخصیص سهام در صندوق‌ها، یک پیام کلیدی برای فعالان بازار دارد. در بسیاری از مقاطع، افزایش تدریجی وزن سهام در پرتفوی صندوق‌ها پیش از بهبود بازار رخ داده و کاهش آن در نزدیکی اوج‌ها، هشدار زودهنگام اصلاح است. نمونه‌هایی مانند شهریور ۱۴۰۱ و شهریور ۱۴۰۳ نشان می‌دهد مدیران صندوق‌ها در کف‌های نسبی، آرام و بدون هیجان اقدام به افزایش ریسک کرده‌اند؛ رفتاری که با فاصله زمانی کوتاه در رشد بازار نمایان شده است.

در مجموع، داده‌های رفتاری صندوق‌های سهامی نشان می‌دهد این نهادها نه‌ فقط بازتاب‌ دهنده وضعیت فعلی بورس، بلکه تا حدی پیش‌نگر تغییر فازهای بازار نیز هستند. برای سرمایه‌گذاران خرد، رصد این متغیر می‌تواند مکمل تحلیل‌های بنیادی و تکنیکال باشد؛ ابزاری که به جای واکنش هیجانی به نوسانات روزانه، تصویری واقع‌ بینانه‌تر از نگاه حرفه‌ای‌ها به آینده بورس تهران ارائه می‌دهد.