احسان کهنه، رئیس پژوهشکده چای کشور

چالش‌های تولید چای در کشور

چای را احتمالا بتوان بعد از آب، مهم‌ترین نوشیدنی در ایران دانست. الگوهای تولید و مصرف چای در ایران با چالش‌های متنوعی مواجه است. در این یادداشت به بررسی مهمترین چالش‌های این حوزه پرداخته شد.

کد خبر : ۴۸۹۸

شنبه - 21 مهر 1403

اقتصاد معاصر- احسان کهنه، رئیس پژوهشکده چای کشور: چالش‌های تولید برگ سبز چای و چای باکیفیت در ایران به عوامل متعددی مرتبط است که در ادامه به برخی از مهم‌ترین آنها اشاره می‌شود:

عدم توجه به پایداری کیفیت

در زنجیره تامین چای، کنترل و پایداری کیفیت چای عرضه‌شده بسیار حائزاهمیت است. یکسانی در طعم، عطر و رویت ظاهر، از مرحله تامین تا بسته‌بندی، کلید موفقیت تجارت چای است. بازرسی‌های دقیق و استفاده از تجهیزات پیشرفته برای انجام آزمایش‌هایی به منظور برآورده کردن استاندارد‌های مصرف‌کنندگان ضروری است. باتوجه به تاثیری که تغییرات آب و هوای فصلی بر کیفیت برگ سبز و در نهایت چای تولیدی دارد کیفیت چای طی دوره بهره‌برداری تغییر می‌کند.

از حدود ۱۷۰ کارخانه فرآوری برگ سبز و چای‌سازی در ایران حدود ۴۰ کارخانه بسته‌بندی تجاری دارد و بقیه کارخانه‌ها چای تولیدشده را براساس زمان تولید (بهاره، تابستانه و پاییزه) و اندازه (ممتاز، قلم و شکسته و ..) به فروش می‌رسانند. این امر باعث تغییر در کیفیت چای طی سال و فروش چای‌های مرغوب و باقیماندن سایر چای‌ها در کارخانه می‌شود. درصورتی‌که در یک واحد تجاری با برند مشخص و بسته‌بندی با اختلاط چای و استفاده از کارشناسان مجرب، سعی در حفظ کیفیت در طول سال و حتی طی سال‌های متمادی دارد؛ لذا پذیرش نوآوری در فرآیند‌های کنترل کیفیت، برای غلبه بر چالش‌های زنجیره تامین چای ضروری است. استفاده از فناوری‌های جدید همچون بلاک‌چین برای ردیابی، هوش مصنوعی برای ارزیابی کیفیت، و تحلیل داده‌ها برای نگهداری پیش‌بینانه، به بهبود یکپارچگی محصول و رعایت استاندارد‌های کیفیت کمک می‌کند.

در همین زمینه بیشتر بخوانید

+ داشته‌های ژنتیک گیاهی ایران در دنیا کم‌نظیر است

+ شوری خاک و اقدامات شورورزی در ایران

مشکلات پایداری تولید برگ سبز

در چشم‌انداز زنجیره تامین چای، مسائل پایداری به‌شدت مطرح می‌شوند و نیازمند رویکردی جامع برای حفاظت از محیط زیست و مسئولیت اجتماعی هستند. حفظ اکوسیستم‌های ظریف ودرعین حال تامین نیاز فزاینده به تولید برگ سبز چای، چالشی بزرگ برای مناطق روستایی ایجاد کرده است. اجرای شیوه‌های کشاورزی سازگار با محیط زیست، استفاده صحیح و بجا از کود‌های شیمیایی و ترویج تنوع زیستی از گام‌های اساسی در کاهش اثرات زیست‌محیطی کشت چای به شمار می‌روند. تولید چای به‌شدت وابسته به شرایط آب‌وهوایی مناسب است. تغییرات اقلیمی، خشکسالی‌های مکرر، بارندگی‌های نامنظم و کاهش منابع آب در ایران می‌تواند تاثیر منفی بر کیفیت و کمیت محصول چای داشته باشد. همچنین، سرمازدگی در فصل بهار می‌تواند به جوانه‌های تازه چای آسیب بزند. خاک‌های مناطق چای‌خیز ایران در استان‌های شمالی، به مرور زمان دچار فرسایش و کاهش مواد مغذی شده‌اند. این امر مدیریت بهتر خاک و بهبود روش‌های کشت و استفاده از کود‌های آلی و بیولوژیکی را ضروری می‌سازد. از آنجا که بسیاری از باغ‌های چای در ایران به دلیل مدیریت نادرست یا مسن بودن بوته‌ها، به کاهش تولید و افت کیفیت برگ‌های چای دچار شده‌اند، عدم توجه به بازسازی و احیای باغ‌ها، به کاهش عملکرد و کیفیت محصول نهایی منجر می‌شود.

چالش‌های لجستیکی

ناوبری در زنجیره تامین پیچیده چای شامل چالش‌هایی مانند تامین مواد اولیه، هماهنگی حمل‌ونقل و مدیریت موجودی است. زنجیره تامین چای با چالش‌هایی مانند فصلی بودن، تغییرات بازار و قوانین مواجه است. مدیریت موجودی، بهینه‌سازی مسیر‌ها و رعایت مقررات از وظایف مداوم مدیران لجستیک است.

۱. کمبود تکنولوژی‌های پیشرفته: بسیاری از باغ‌های چای ایران از تکنولوژی‌های قدیمی و سنتی برای تولید و فرآوری چای استفاده می‌کنند. عدم دسترسی به ماشین‌آلات پیشرفته برداشت، فرآوری و بسته‌بندی چای، موجب کاهش کیفیت محصول نهایی می‌شود.

۲. نیروی کار متخصص و آموزش‌ندیده: کشاورزان و تولیدکنندگان چای در ایران معمولا از دانش و آموزش کافی در زمینه بهترین روش‌های کشت، برداشت و فرآوری برخوردار نیستند. این موضوع باعث تولید چای با کیفیت پایین و کاهش بهره‌وری می‌شود.

همچنین ایجاد همکاری با تامین‌کنندگان، حاملان و ارائه‌دهندگان خدمات لجستیکی، اعتماد و پاسخگویی را تقویت می‌کند. شیوه‌های چابک مانند بهینه‌سازی مسیر‌ها و پیش‌بینی تقاضا به شرکت‌های چای کمک می‌کند تا بطور کارآمد به تغییرات بازار پاسخ دهند.

تحول دیجیتال و بینش‌های مبتنی بر داده، لجستیک چای را با فناوری‌هایی مانند بلاکچین، هوش مصنوعی و RFID متحول می‌کند. پذیرش نوآوری فرآیند‌ها را ساده‌تر می‌کند، منابع را بهینه می‌سازد و چالش‌ها را بطور موثری کاهش می‌دهد.

رقابت بازار

در صنعت چای رقابتی، شرکت‌ها باید خود را از طریق هویت برند، بسته‌بندی و بازاریابی دیجیتال متمایز کنند تا مشتریان را جذب و حفظ کنند. جهانی شدن زنجیره تامین چای، رقابت بازار را افزایش می‌دهد. درک تفاوت‌های فرهنگی، ترجیحات مصرف‌کنندگان و روند‌های منطقه‌ای برای تطبیق محصولات و استراتژی‌های بازاریابی ضروری است. تحقیقات بازار، تحلیل رقبا و جایگاه‌یابی برند، کلید موفقیت هستند.

اطمینان از اینکه محصول مناسب در بازار مناسب قرار دارد، بسیار مهم است. اما در بازار چای ایرانی به دو دلیل زیر توان رقابتی کم است:

۱. نوسانات بازار و قیمت‌گذاری: یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها برای تولیدکنندگان چای در ایران، نوسانات بازار و قیمت‌گذاری نامناسب چای است. قیمت پایین محصول، تولیدکنندگان را دچار ضرر مالی می‌کند و انگیزه آنها برای بهبود کیفیت را کاهش می‌دهد.

۲. رقابت با واردات: چای وارداتی، به‌ویژه از کشور‌های تولیدکننده بزرگ مانند هند و سریلانکا، به دلیل تخصیص ارز با دامنه سود رقابتی وارد بازار ایران می‌شود. این موضوع نه‌تنها فشار اقتصادی بر تولیدکنندگان داخلی وارد می‌کند، بلکه باعث می‌شود که کیفیت چای داخلی برای رقابت با چای وارداتی تحت تاثیر قرار گیرد.

نوآوری به‌عنوان یک کاتالیزور برای تمایز و رشد در اکوسیستم پررقابت زنجیره تامین چای مطرح می‌شود. معرفی مخلوط‌های نوین چای، راه‌حل‌های بسته‌بندی پایدار بدون تاثیر بر کیفیت، برای نسل جوان و مصرف‌کنندگان مدرن که به دنبال تجربه‌های منحصر به فرد و انتخاب‌های جدید هستند، مناسب است. همکاری با اساتید بین‌الملی چای، کارشناسان سلامتی یا تاثیرگذاران برای ایجاد مخلوط‌های خاص چای و درگیر کردن مشتریان در کمپین‌های بازاریابی تجربی، وفاداری به برند را تقویت کرده و موقعیت بازار را تقویت می‌کند. چابکی و پاسخگویی، از ویژگی‌های برجسته برای غلبه بر چالش‌های رقابتی در زنجیره تامین چای هستند. انطباق سریع با تغییرات ترجیحات مصرف‌کنندگان، روند‌های بازار و چشم‌انداز‌های رقابتی، به شرکت‌های چای اجازه می‌دهد که بطور موثری فرصت‌ها را به دست آورده و تهدید‌ها را کاهش دهند.

پذیرش تحول دیجیتال و تجارت الکترونیک راه‌های جدیدی را برای شرکت‌های چای ایجاد می‌کند تا دسترسی خود را گسترش داده و با مصرف‌کنندگان در عرصه رقابتی زنجیره تامین چای در تعامل باشند. توسعه استراتژی‌های بازاریابی شخصی‌سازی شده، استفاده از پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی برای ترویج برند و بهبود تجربه‌های خرید آنلاین، به ترجیحات در حال تغییر علاقه‌مندان به چای که به فناوری آشنا هستند، پاسخ می‌دهد. با استفاده از ابزار‌های دیجیتال، برند‌های چای می‌توانند حضور بازار خود را بهینه کرده و رشد پایداری را پیش ببرند.

عدم استفاده از یافته‌های تحقیقاتی و سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه

تولید چای باکیفیت نیازمند تحقیق و توسعه مداوم در زمینه بهبود روش‌های کشاورزی، اصلاح نژاد گیاهان و تکنولوژی‌های فرآوری است. در ایران، علی‌رغم یافته‌های تحقیقاتی مناسب در برخی رشته‌ها، این نتایج بصورت کاربردی در باغ‌ها و کارخانه‌ها استفاده نمی‌شود و صاحبان صنایع نیز سرمایه‌گذاری‌های محدودی در زمینه تحقیق و توسعه انجام داده اند که موجب کندی در پیشرفت‌های علمی و فنی این صنعت می‌شود.

آینده زنجیره تامین چای

زنجیره تامین چای حاوی توازن ظریفی بین سنت و مدرنیته است که فرصت‌هایی برای رشد و پایداری ایجاد می‌کند. برای جلب توجه مصرف‌کنندگان داخلی و خارجی، استفاده از بسته‌بندی‌های مدرن و جذاب و همچنین استراتژی‌های بازاریابی نوین ضروری است. عدم توجه به این جنبه‌ها باعث کاهش جذابیت چای ایرانی در بازار می‌شود. برطرف کردن این چالش‌ها نیازمند سیاست‌گذاری‌های مناسب، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های جدید، آموزش کشاورزان و تولیدکنندگان ، و توجه به پایداری تولید و حفاظت از محیط زیست است.