امیرحسین نامنی، پژوهشگر اقتصادی

رمزارز و دنیای تاریک کلاهبرداری‌ها

یکی از مشکلات عمده‌ای که بازار ارز دیجیتال با آن مواجه است، طراحان پروژه‌های کلاهبرداری هستند که اغلب به‌ طور حرفه‌ای و با ظاهر قانونی وارد بازار می‌شوند.

کد خبر : ۸۴۴۰

سه‌شنبه - 29 آبان 1403

اقتصاد معاصر-امیرحسین نامنی، پژوهشگر اقتصادی: بازار ارزهای دیجیتال در سال‌های اخیر با رشد شگرفی مواجه شده و به یکی از جذاب‌ترین فضاهای سرمایه‌گذاری تبدیل شده است. این رشد، همزمان با گسترش پذیرش فناوری بلاک‌چین و ارزهای دیجیتال در سطح جهانی، توجه بسیاری از سرمایه‌گذاران را جلب کرد. با این حال آنطور که پیدا است، بازار ارزهای دیجیتال در آینده نزدیک ممکن بوده با چالش‌های جدیدی روبه‌رو شود.

در انتخابات اخیر ایالات متحده، دونالد ترامپ بار دیگر به‌ عنوان رئیس‌ جمهور انتخاب شد و صراحتا اعلام کرده که از رمزارزها حمایت می‌کند. این حمایت می‌تواند زمینه‌ساز رونق بیشتر بازار ارزهای دیجیتال در ماه‌های آینده باشد. در حالی که این مساله برای بسیاری از سرمایه‌گذاران نوید رشد و سودآوری را می‌دهد اما از سوی دیگر می‌تواند فرصتی برای سوءاستفاده کلاهبرداران باشد.

افزایش توجه به این بازار و جذابیت‌های آن، می‌تواند افراد ناآگاه را به‌ راحتی در دام پروژه‌های کلاهبرداری بیندازد. در این یادداشت، به تحلیل پروژه‌های کلاهبرداری در بازار ارز دیجیتال و پیامدهای آن خواهیم پرداخت و پیشنهاداتی برای مقابله با این تهدیدات از منظر حاکمیتی ارائه خواهیم داد.

پروژه‌های کلاهبرداری در بازار ارز دیجیتال: یکی از مشکلات عمده‌ای که بازار ارز دیجیتال با آن مواجه است، پروژه‌های کلاهبرداری هستند که اغلب به‌ طور حرفه‌ای و با ظاهر قانونی وارد بازار می‌شوند. این پروژه‌ها معمولا با وعده‌های سود بالا و بازدهی فوری، جذب سرمایه‌گذار می‌کنند. بسیاری از این پروژه‌ها از تکنولوژی‌های نوظهور بلاک‌چین و ارزهای دیجیتال به‌ عنوان پوششی برای فعالیت‌های غیرقانونی خود استفاده می‌کنند. آنها با توسل به اصطلاحات پیچیده و اغلب مبهم مانند «راه‌حل‌های انقلابی» یا «فرصت‌های استثنائی»، سرمایه‌گذاران ناآگاه را فریب می‌دهند.

یکی از رایج‌ترین مدل‌های این کلاهبرداری‌ها، پروژه‌های Ponzi یا هرمی هستند. در این سیستم‌ها، سرمایه‌گذاران جدید به‌ منظور پرداخت به سرمایه‌گذاران قبلی جذب می‌شوند. به این صورت که برای کسب سود از سرمایه‌گذاری‌های خود، نیاز به جذب افرادی جدید دارند. این پروژه‌ها معمولا تا زمانی که سرمایه‌گذاری‌ها و ورودی‌های جدید به اندازه کافی برای پرداخت به سرمایه‌گذاران قبلی وجود داشته باشد، ادامه پیدا می‌کنند اما در نهایت به‌ دلیل عدم وجود محصول یا خدمات واقعی، سیستم فرو می‌ریزد و تمام سرمایه‌گذاران اولیه از بین می‌روند.

چالش‌ها و پیامدهای اقتصادی کلاهبرداری‌ها: پیامدهای کلاهبرداری‌ها در بازار ارز دیجیتال فقط محدود به آسیب‌های فردی نیست، بلکه تاثیرات گسترده‌تری بر کل اقتصاد دیجیتال و حتی اقتصاد جهانی دارد. نخستین اثر منفی، کاهش اعتبار بازار ارزهای دیجیتال است. کلاهبرداری‌ها و پروژه‌های غیرمعتبر به اعتماد عمومی آسیب می‌زنند. سرمایه‌گذاران که بارها با وعده‌های دروغین روبه‌رو شده‌اند، ممکن است تا نسبت به کلیت این بازار بی‌اعتماد شوند و از ورود به آن اجتناب کنند. این عدم اعتماد می‌تواند رشد این صنعت را محدود کرده و ظرفیت‌های آن را زیر سوال ببرد.

از سوی دیگر، این مورد می‌تواند تا آسیب‌های مالی بسیاری به افراد وارد کند. افرادی که به امید سود بالا وارد این پروژه‌ها می‌شوند، معمولا تمام دارایی‌های خود را از دست می‌دهند و در بسیاری از موارد، سرمایه‌گذاران از این حادثه آگاهی لازم را ندارند و پس از وقوع خسارت‌ها، هیچ‌گونه راه قانونی برای بازگرداندن سرمایه خود ندارند. این آسیب‌ها به‌ ویژه در کشورهایی با قوانین ضعیف‌تر بیشتر نمایان می‌شود. همچنین، کلاهبرداری‌های ارز دیجیتال می‌توانند تهدیدی برای امنیت اقتصادی کشورها باشند. این کلاهبرداری‌ها اغلب به‌ صورت بین‌المللی عمل می‌کنند و افراد و موسسات را از سراسر جهان به دام می‌اندازند. در این شرایط، پیگیری قضائی و مالی این پروژه‌ها به دلیل ویژگی‌های غیرمتمرکز و ناشناختگی از یکدیگر بسیار دشوار می‌شود.

دلایل افزایش کلاهبرداری‌ها در این بازار: یکی از دلایل اصلی افزایش کلاهبرداری‌ها در بازار ارز دیجیتال، نبود نظارت دقیق و موثر از سوی نهادهای دولتی و مالی است. بسیاری از کشورها هنوز مقررات روشن و یکپارچه‌ای برای کنترل و نظارت بر پروژه‌های ارز دیجیتال ندارند. حتی در کشورهایی که قوانینی وجود دارد، این قوانین اغلب به‌ طور ناقص یا ناکافی اجرا می‌شوند. این خلاهای قانونی، کلاهبرداران را تشویق می‌کند تا بدون نگرانی از پیگرد قانونی، پروژه‌های کلاهبرداری خود را راه‌اندازی کنند.

علاوه بر این، پیچیدگی‌های فناوری بلاک‌چین و ارزهای دیجیتال باعث می‌شود که عموم مردم درک درستی از نحوه عملکرد این بازار نداشته باشند. بسیاری از افراد برای ورود به این بازار، فقط به وعده‌های سوددهی توجه می‌کنند و به خطرات احتمالی بی‌توجه هستند. این بی‌اطلاعی می‌تواند موجب شود که آن‌ها وارد پروژه‌هایی شوند که تنها به‌ منظور فریب دادن آن‌ها طراحی شده‌اند. تبلیغات گسترده و حرفه‌ای، از دیگر دلایل رشد کلاهبرداری‌ها خواهد بود. کلاهبرداران معمولا از شبکه‌های اجتماعی، وب‌سایت‌های جعلی و حتی تاثیرگذاران آنلاین برای تبلیغ پروژه‌های خود استفاده می‌کنند.

این تبلیغات اغلب با جزئیات جذاب و وعده‌ سودهای زیاد صورت می‌گیرد و سرمایه‌گذاران ناآگاه را به‌ راحتی فریب می‌دهد. این تبلیغات، نه فقط باعث جذب افراد به پروژه‌های کلاهبرداری می‌شود، بلکه اعتماد عمومی به ارزهای دیجیتال را نیز کاهش می‌دهد.

راهکارهای مقابله با کلاهبرداری‌ها: برای مقابله با این تهدیدات، باید راهکارهای ساختاری و جامع اتخاذ شود. نخستین گام در این مسیر، تدوین و تقویت قوانین و مقررات مربوط به بازار ارزهای دیجیتال است. دولت‌ها باید قوانینی واضح و دقیق برای نظارت بر پروژه‌های ارز دیجیتال وضع کنند و از هرگونه فعالیت غیرمجاز و کلاهبرداری جلوگیری نمایند. ایجاد نهادهایی برای بررسی صحت و اعتبار پروژه‌ها، می‌تواند از ورود کلاهبرداران به این بازار جلوگیری کند. علاوه بر این، افزایش آگاهی عمومی یکی از کلیدی‌ترین راهکارها خواهد بود. دولت‌ها و نهادهای مالی باید به‌ طور مداوم به آموزش و اطلاع‌رسانی در مورد خطرات موجود در این بازار بپردازند. ارائه آموزش‌های آنلاین، برگزاری کارگاه‌ها و سمینارهای تخصصی و همچنین ارتقا سطح دانش عمومی می‌تواند کمک بزرگی به کاهش کلاهبرداری‌ها کند.

همچنین، ایجاد پلتفرم‌های نظارتی و استفاده از فناوری‌های پیشرفته برای شناسایی پروژه‌های مشکوک از اهمیت زیادی برخوردار هستند. استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی و فناوری‌های بلاک‌چین می‌تواند در شناسایی و مسدودسازی پروژه‌های کلاهبرداری کمک شایانی کند. این ابزارها باید بتوانند تا به‌ طور خودکار پروژه‌های مشکوک را شناسایی کرده و هشدارهای لازم را به سرمایه‌گذاران ارسال کنند.

در نهایت، مقابله با کلاهبرداری‌ها در بازار ارز دیجیتال نیازمند رویکردی چندوجهی و جامع است. این تهدید نه‌ فقط به سرمایه‌گذاران فردی آسیب می‌زند، بلکه می‌تواند تاثیرات منفی جدی بر کلیت بازار ارزهای دیجیتال و حتی اقتصاد جهانی داشته باشد. بنابراین، اقداماتی که برای مقابله با این کلاهبرداری‌ها صورت می‌گیرد، باید هم از جنبه‌های قانونی، هم از جنبه‌های آموزشی و هم از جنبه‌های فنی و نظارتی طراحی شوند.

اولین گام در این مسیر، تقویت و تصویب قوانین و مقررات شفاف و کارآمد است. دولت‌ها باید قوانین خاص و یکپارچه برای ارزهای دیجیتال وضع کنند که نظارت بر پروژه‌های مختلف را تضمین کند. در حال حاضر، در بسیاری از کشورها، قوانین برای مدیریت ارزهای دیجیتال یا ناقص هستند یا به‌ طور کامل به‌ روز نشده‌اند. این عدم وجود چارچوب‌های نظارتی قوی، فضای مناسبی برای فعالیت کلاهبرداران فراهم کرده است.

راهکارهای اصلی مقابله با کلاهبرداران

برای مقابله با این وضعیت، ایجاد نهادهای دولتی و نظارتی مسؤول، مانند کمیسیون‌های ویژه برای نظارت بر بازار ارز دیجیتال، می‌تواند به‌ طور موثر فعالیت‌های کلاهبرداری را شناسایی و محدود کند. با این حال وجود قوانین فقط کافی نیست. یکی از راهکارهای ضروری دیگر، افزایش آگاهی عمومی خواهد بود. بسیاری از افراد که به ارزهای دیجیتال علاقه دارند یا در این بازار سرمایه‌گذاری می‌کنند، به‌ دلیل کمبود دانش و اطلاعات دقیق در مورد این بازار، به‌ راحتی در دام پروژه‌های کلاهبرداری می‌افتند.

در این راستا، دولت‌ها، موسسات مالی و حتی نهادهای آموزشی باید به تقویت آموزش‌های عمومی در مورد ارزهای دیجیتال و خطرات آن بپردازند. راه‌اندازی کمپین‌های آموزشی، وبینارها و کارگاه‌های تخصصی می‌تواند به افراد کمک کند تا بتوانند تصمیمات سرمایه‌گذاری آگاهانه‌تری بگیرند و در نتیجه ریسک‌های موجود را به حداقل برسانند. در کنار این موارد، استفاده از فناوری‌های نوین برای نظارت بر فعالیت‌ها و شفاف‌سازی پروژه‌ها یک راهکار اساسی دیگر است. فناوری‌های بلاک‌چین و هوش مصنوعی می‌توانند به‌ عنوان ابزارهایی کارآمد برای شناسایی پروژه‌های مشکوک و جلوگیری از کلاهبرداری‌ها عمل کنند. به‌ عنوان مثال، می‌توان از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای تحلیل رفتارهای مشکوک و شناسایی الگوهای معمول در پروژه‌های هرمی یا Ponzi استفاده کرد. این ابزارها می‌توانند با سرعت بالا داده‌ها را پردازش کرده و پیش از وقوع بحران، هشدارهای لازم را به نهادهای نظارتی و سرمایه‌گذاران ارسال کنند.

در نهایت، یکی از مهم‌ترین نکات این بوده که نهادهای دولتی و خصوصی باید برای حفظ امنیت و پایداری این بازار، مسؤولیت‌پذیر باشند. با ایجاد یک فضای شفاف و امن، سرمایه‌گذاران می‌توانند با اعتماد بیشتری وارد بازار شوند و از ظرفیت‌های عظیم ارزهای دیجیتال بهره‌مند شوند. بازار ارز دیجیتال با وجود تمام چالش‌هایی که به همراه دارد، می‌تواند به‌ عنوان یک نیروی محرکه برای رشد و نوآوری در اقتصاد دیجیتال عمل کند. با این حال برای تحقق این هدف، باید با دقت، شفافیت و هماهنگی همگانی به مقابله با کلاهبرداری‌ها پرداخت.