«اقتصاد معاصر» بررسی می‌کند؛

پلتفرم‌های CBDC چندارزی گامی به سوی استقلال مالی

سیستم مالی جهانی مدت‌هاست که تحت تسلط دلار آمریکا و زیرساخت‌های غربی قرار داشته اما با پیشرفت‌های فناوری و تغییرات ژئوپلیتیکی اخیر، این ساختار با چالش‌های جدی مواجه شده است.

کد خبر : ۹۳۷۳

يکشنبه - 11 آذر 1403

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ سیستم مالی جهانی مدت‌هاست که توسط دلار آمریکا و زیرساخت‌های غربی اداره می‌شود؛ در حالی که این سیستم دهه‌ها بوده که تجارت بین‌المللی را تسهیل کرده است و اکنون به طور فزاینده‌ای توسط پیشرفت‌های فناوری و تغییرات ژئوپلیتیکی به چالش کشیده شده است. ظهور ارز‌های دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) نشان‌دهنده یک تحول قابل‌ توجه در پرداخت‌های فرامرزی بوده که نوید افزایش کارایی، کاهش هزینه‌ها و به چالش کشیدن تسلط زیرساخت‌های موجود را می‌دهد.

پرداخت‌های فرامرزی به‌ طور سنتی به شبکه‌ای از بانک‌های کارگزار برای پردازش تراکنش‌ها در حوزه‌های قضایی مختلف متکی بوده‌اند. این سیستم، با وجود کارایی‌ که دارد اما اغلب کند و پرهزینه خواهد بود. تراکنش‌ها ممکن است که چندین روز طول بکشد تا تسویه شوند و هزینه‌های مرتبط می‌توانند برای کسب‌وکار‌های کوچک‌تر و افراد حقیقی قابل توجه باشند.

از همین‌رو اتکا به دلار آمریکا به‌ عنوان ارز اصلی تسویه، وضعیت را پیچیده‌تر می‌کند، زیرا تراکنش‌ها را به منافع ژئوپلیتیکی ایالات متحده و متحدانش وابسته می‌سازد. همین امر آمریکا را قادر ساخته تا در مواقع گوناگون، از این نفوذ به عنوان اهرمی علیه کشور‌های مخالف خود بهره ببرد. تجربه تحریم‌های مالی ایران و قطع ارتباط کشورمان با ابزار‌های پرداخت بین‌المللی، یکی از این نمونه‌ها تلقی می‌شود.

در سال‌های اخیر، جنبشی رو به رشد در میان کشورها، به‌ ویژه در بازار‌های نوظهور، برای توسعه سیستم‌های پرداخت جایگزین به وجود آمده است. این تلاش‌ها به دنبال بهبود کارایی، کاهش هزینه‌ها و اطمینان از حاکمیت بیشتر بر تراکنش‌های مالی هستند. پلتفرم‌های CBDC چندارزی به‌ عنوان راه‌حلی امیدوارکننده برای این چالش‌ها ظهور کرده‌اند.

ظهور پلتفرم‌های CBDC چندارزی

پلتفرم‌های CBDC چندارزی برای تسهیل پرداخت‌های فرامرزی طراحی شده‌اند و اجازه می‌دهند که تراکنش‌ها به ارز‌های محلی، بدون نیاز به بانک‌های کارگزار انجام شوند. این پلتفرم‌ها از فناوری دفتر کل توزیع‌شده (DLT) برای امکان‌پذیر کردن تراکنش‌های مستقیم بین بانک‌های مرکزی استفاده می‌کنند و به این ترتیب زیرساخت‌های مالی سنتی را دور می‌زنند.

یکی از پیشرفته‌ترین ابتکارات CBDC چندارزی، پروژه mBridge است. این پروژه از طریق همکاری بین بانک تسویه بین‌المللی (BIS) و بانک‌های مرکزی چین، هنگ‌کنگ، تایلند و امارات متحده عربی توسعه یافته و هدف آن بهبود کارایی، سرعت و شفافیت پرداخت‌های فرامرزی است. با اجازه دادن به شرکت‌کنندگان برای تسویه تراکنش‌ها به ارز‌های محلی خود، mBridge وابستگی به دلار آمریکا و شبکه سوئیفت را کاهش می‌دهد و جایگزینی برای سیستم بانکداری کارگزار مبتنی بر دلار ارائه می‌دهد.

مشارکت اخیر عربستان سعودی در mBridge باعث ایجاد گمانه‌زنی‌هایی درباره تغییر احتمالی در تجارت و پرداخت‌های جهانی، به‌ ویژه در بازار‌های نفت شده است. در حالی که «پترویوان» بعید است در آینده نزدیک جایگزین دلار شود اما مشارکت عربستان در mBridge نشان‌دهنده یک گام مهم به سوی پذیرش فناوری دفتر کل توزیع‌شده برای تسویه فرامرزی خواهد بود.

پیامد‌ها و چالش‌های ژئوپلیتیکی

توسعه و پذیرش پلتفرم‌های CBDC چندارزی پیامد‌های ژئوپلیتیکی قابل‌ توجهی دارند. برای بسیاری از کشورها، این پلتفرم‌ها فرصتی برای کاهش وابستگی به دلار آمریکا و زیرساخت‌های مالی غربی ارائه می‌دهند. این تغییر به‌ ویژه برای کشور‌هایی که با تحریم‌های اقتصادی یا فشار ژئوپلیتیکی از سوی غرب مواجه شده‌اند، جذاب خواهد بود.

با این حال، گذار به سیستم‌های پرداخت جایگزین بدون چالش نیست. یکی از نگرانی‌های اصلی، حاکمیت این پلتفرم‌ها است. سوالاتی در مورد نحوه تقسیم نقش‌ها و مسؤولیت‌ها، اینکه چه کسی نظارت نهایی خواهد داشت و چگونه اختلافات حل خواهند شد، باقی می‌ماند. همچنین خطر این وجود دارد که کشور‌هایی مانند چین ممکن است تا فرآیند تعیین استاندارد را تحت سلطه قرار دهند که نگرانی‌هایی درباره عدم تمرکز و بی‌طرفی پلتفرم‌ها ایجاد می‌کند.

نقدینگی، مساله مهم دیگری خواهد بود. در حالی که پلتفرم‌های CBDC چندارزی امکان دور زدن زیرساخت‌های مالی سنتی را فراهم می‌کنند، همچنین نیاز به ارائه نقدینگی توسط بانک‌های مرکزی شرکت‌کننده را دارند. این می‌تواند برای ارز‌هایی که به‌ طور کامل قابل تبدیل نیستند یا بازار‌های عمیق و نقد ندارند، چالش‌برانگیز باشد.

هم‌کنش‌پذیری: کلید یک سیستم پرداخت جهانی یکپارچه

همانطور که کشور‌ها پلتفرم‌های CBDC چندارزی را بررسی می‌کنند، هم‌کنش‌پذیری به‌ عنوان یک ملاحظه مهم ظاهر شده است. هم‌کنش‌پذیری یا تعامل‌پذیری به توانایی سیستم‌های پرداخت مختلف برای کار با یکدیگر، به‌ صورت یکپارچه اشاره دارد و امکان تراکنش‌های فرامرزی کارآمد را فراهم می‌کند. چندین مدل برای هم‌کنش‌پذیری در حال بررسی بوده که از طریق آنها پرداخت‌های فرامرزی فراهم می‌شود.

آینده پرداخت‌های فرامرزی

در حالی که دلار آمریکا همچنان ارز غالب در تجارت و مالی جهانی است، ظهور پلتفرم‌های CBDC چندارزی نشان‌دهنده یک تغییر بالقوه به سمت یک سیستم پرداخت جهانی چندقطبی‌تر است. استفاده یک‌جانبه از دلار و زیرساخت‌های پرداخت مربوطه می‌تواند این تغییر را تسریع کند، زیرا کشور‌ها به دنبال جایگزین‌هایی برای کاهش ریسک‌های ژئوپلیتیکی هستند.

در همین حال، توسعه پلتفرم‌های CBDC چندارزی به شکل‌گیری آینده پرداخت‌های فرامرزی ادامه خواهد داد. همانطور که این پلتفرم‌ها بالغ می‌شوند، ظرفیت ایجاد اختلال در سیستم‌های موجود را دارند و تراکنش‌های سریع‌تر، ارزان‌تر و شفاف‌تر را ارائه می‌دهند. با این حال، موفقیت آنها به حل چالش‌های حاکمیتی، نقدینگی و تعامل‌پذیری بستگی خواهد داشت.

در نتیجه، چشم‌انداز پرداخت‌های فرامرزی در حال تجربه یک تحول قابل‌ توجه است. همانطور که کشور‌ها سیستم‌های پرداخت جایگزین را بررسی می‌کنند، ظرفیتی برای یک سیستم مالی جهانی غیرمتمرکزتر و چندقطبی‌تر به‌ طور فزاینده‌ای قابل لمس می‌شود. ظهور پلتفرم‌های CBDC چندارزی نشان‌دهنده یک میدان نبرد ژئوپلیتیکی جدید بوده که پیامد‌های گسترده‌ای برای آینده مالی بین‌المللی خواهد داشت.

ایران به عنوان کشوری با جغرافیای استراتژیک و ظرفیت بالای اقتصادی، می‌تواند از فرصت‌های جدیدی که ظهور پلتفرم‌های CBDC چندارزی ارائه می‌دهند، بهره‌برداری کند. با توجه به تجربه‌های گذشته در مواجهه با تحریم‌های مالی و محدودیت‌های دسترسی به سیستم‌های پرداخت بین‌المللی مانند سوئیفت، ایران نیازمند یافتن راهکار‌هایی برای کاهش وابستگی به دلار آمریکا و زیرساخت‌های مالی غربی بود. استفاده از پلتفرم‌های CBDC چندارزی می‌تواند به ایران امکانی دهد تا تراکنش‌های مالی خود را به صورت مستقیم و با هزینه‌های پایین‌تر انجام دهد. این امر نه تنها به تسهیل تجارت بین‌المللی ایران کمک می‌کند، بلکه نقش مهمی در تقویت استقلال مالی کشور و کاهش تاثیر تحریم‌ها بر اقتصاد ملی ایفا خواهد کرد.

علاوه بر این، پیاده‌سازی سیستم‌های پرداخت مبتنی بر CBDC می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای توسعه روابط اقتصادی ایران با کشور‌های هم‌طرف و بازار‌های نوظهور ایجاد کند. ایران می‌تواند با استفاده از این فناوری‌های نوین، شبکه‌های تجاری خود را گسترش داده و همکاری‌های اقتصادی خود را با کشور‌های خاورمیانه، آسیا و دیگر مناطق تقویت کند. همچنین، این سیستم‌ها می‌توانند به ایجاد زیرساخت‌های مالی محلی کمک کرده و نوآوری‌های فناورانه در بخش مالی را تسریع بخشند.

با سرمایه‌گذاری در تحقیق، توسعه و همکاری با نهاد‌های بین‌المللی معتبر، ایران می‌تواند جایگاه خود را به عنوان یک بازیگر مهم در عرصه مالی دیجیتال تثبیت کرده و از مزایای رقابتی این فناوری‌های پیشرفته بهره‌مند شود.