به گزارش اقتصاد معاصر؛ ال نینو ایران یک پدیده طبیعی است و کارشناسان از شکلگیری نشانههایی خبر میدهند که میتواند فصل بارندگی را در کشور دگرگون کند. پدیده ال نینو در ایران ممکن است بارشهای پربار و شرایط متفاوت اقلیمی را به همراه بیاورد. اگر بدانید ال نینو چیست و چگونه ال نینو در ایران تأثیر میگذارد، میتوانید برای مدیریت بهتر منابع آب و کشاورزی آماده باشید.
النینو یک چرخه مشهور جوی در جهان است که هر هفت سال یک بارکره زمین را تحت تاثیر قرار میدهد و به گفته کارشناسان ناشی از تغییرات دمایی ایجاد شده در سطح اقیانوس آرام است که میتواند در ایران منجر به بارشهای بیشتری در نیمه دوم زمستان و اوایل بهار شود.
پدیده ال نینو یک «چرخه اقلیمی» بزرگ است که هر چند سال یکبار در منطقه اقیانوس آرام رخ میدهد و با تغییر دمای سطح آب، جریانهای جوی عمده را تحت تأثیر قرار میدهد. در ایران نیز شواهد علمی و اقلیمی نشان میدهد که ال نینو در راه ایران است و میتواند ال نینو در ایران را به یک واقعیت تبدیل کند. وقتی ال نینو در راه ایران قرار میگیرد، سامانههای پرفشار و کمفشار جوی در کشور جابهجا میشوند و الگوی بارش و دما دستخوش تغییر میشود.
ال نینو در ایران عمدتاً با افزایش بارشها در فصل پاییز و زمستان همراه است؛ البته تأثیر دقیق آن به منطقه جغرافیایی، شدت پدیده و سایر عوامل اقلیمی بستگی دارد. از سوی دیگر، ال نینو در ایران گاهی با افزایش خطر سیلابها در غرب و جنوب غرب کشور و کاهش بارش در شرق و شمال شرق همراه بوده است.
برای اینکه بتوانیم به پرسش «ال نینو در ایران چه میکند؟» پاسخ دهیم، لازم است ابتدا بدانیم ال نینو چیست، چرا رخ میدهد و سپس ببینیم چه پیامدهایی از آن میتواند به ایران برسد.
ال نینو یا النینیو (به اسپانیایی: El Niño) به معنای «پسربچه» است، و این نامگذاری از سواحل پرو و اکوادور گرفته شده است. این پدیده زمانی رخ میدهد که آبهای سطحی در بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام گرمتر از حد معمول میشوند، جریانهای تجاری ضعیف شده و بادهای سطحی جابهجا میشوند. این تغییرات بزرگ در اقیانوس آرام بهعنوان شاخص نوسان جنوبی (ENSO) شناخته میشود.
بهطور معمول هر دو تا هفت سال یکبار چرخهای از ال نینو شکل میگیرد که میتواند یک تا دو سال دوام یابد. وقتی ال نینو وارد فاز خود میشود، دمای سطحِ آب شرق اقیانوس آرام بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد و بدین ترتیب جریانهای هوایی و جوی در سطح جهانی تحت تأثیر قرار میگیرند.
در ایران، وقتی گفته میشود ال نینو در ایران در راه است یا ال نینو ایران فعال خواهد شد، منظور این است که تأثیرات این پدیده در مسیر جوی کشور مشاهده خواهد شد؛ مانند افزایش بارش یا احتمال سیلاب یا تغییر در الگوی دما و خشکسالی. متخصصان اقلیم میگویند ال نینو در ایران میتواند برای منابع آب و کشاورزی، فرصتها و ریسکهایی به همراه بیاورد.
تأثیر ال نینو در ایران فراتر از یک خبر هواشناسی ساده است؛ زیرا ایران کشوری با کمبود منابع آب، تغییرات اقلیمی شدید و مناطق نیمهخشک است. وقتی ال نینو ایران را تحت تأثیر قرار میدهد، شرایط زیر میتواند تغییر کند:
منابع آب: افزایش بارش در برخی مناطق ممکن است فرصت ذخیره آب را فراهم کند، اما اگر زیرساختها آماده نباشند، هدررفت یا خطر سیلاب بیشتر میشود.
کشاورزی: کشاورزان و باغداران ممکن است هنگام «ال نینو ایران» با شرایط مساعدتر یا گاهی ریسکآمیزتری روبهرو شوند؛ مثلاً بهار مرطوبتر یا خشکی زودرس.
مدیریت بحران: گفتن «ال نینو در ایران» یعنی دستگاههای مدیریت بحران، سدسازی، شبکه انتقال آب و زیرساختهای مربوطه باید آماده شوند.
تغییرات منطقهای: حتی اگر ال نینو در کل کشور یکسان عمل نکند، برخی استانها ممکن است بیشتر در معرض تأثیر باشند؛ بهویژه غرب، جنوب غرب و مناطق کوهستانی.
وقتی میگوییم «ال نینو در ایران» یا «ال نینو ایران فعال شده»، باید به چند نشانه توجه کنیم:
افزایش دمای آب سطحی در اقیانوس آرام مرکزی و شرقی.
گزارشها از سازمانهای هواشناسی کشور درباره ورود کشور به فاز ال نینو.
پیشبینی افزایش یا کاهش بارش در مناطق مختلف کشور. مثلاً در گزارشها آمده است که ال نینو در منطقه خاورمیانه معمولاً با ترسالی همراه است.
همچنین راهکارهایی برای مواجهه با ال نینو در ایران وجود دارد: مدیریت منابع آب، آمادهسازی زیرساختها برای بارش زیاد، ارتقای سیستمهای هشدار در برابر سیلاب، برنامهریزی کشاورزی با نگاه به فصلهای آینده.
در سالهای اخیر، گزارشهایی منتشر شده که حاکی از ورود ایران به فاز ال نینو هستند. برای مثال، سازمان هواشناسی کشور اعلام کرده است که احتمال افزایش بارشها در پاییز و زمستان به دلیل ال نینو بیشتر از سالهای عادی است.
با این حال، باید توجه داشت «ال نینو چیست» به معنای تضمین ترسالی یا خشکسالی نیست؛ بلکه بیانگر احتمال وقوع شرایطی متفاوت نسبت به بلندمدت است. در ایران، ممکن است ال نینو منجر به بارشهای بیشتر در برخی استانها و کاهش بارش در برخی دیگر شود. بنابراین مدیریت هوشمند و منطقهای ضروری است.
همچنین، تأثیر ال نینو در ایران به شدت فاز، مدت زمان و منطقه جغرافیایی بستگی دارد؛ بنابراین نمیتوان با قطعیت گفت نتیجه دقیق آن چه خواهد بود، اما احتمال بالا بودن پربارش بودن و تغییر الگو میرود.
فرصتها: در صورت آمادهسازی مناسب، ال نینو ایران میتواند به ترمیم ذخایر آبی، رشد کشاورزی و کاهش خشکسالی کمک کند.
ریسکها: اگر زیرساختها و مدیریت بحران آماده نباشد، بارش زیاد ممکن است به سیلاب، فرسایش خاک، خسارت به زیرساختها و هدررفت منابع آبی منجر شود. همچنین، استانهایی که در اثر ال نینو کاهش بارش را تجربه میکنند، باید برای خشکسالی هم آماده باشند.
مدیریت منابع آب: بهرهوری بیشتر از بارشها با جاهسازی سدها، شبکه انتقال، ذخیرهسازی و کاهش هدررفت.
زیربنای کشاورزی: استفاده از تقویم کشت انعطافپذیر، پوشش گیاهی محافظ خاک، آبیاری هوشمند با توجه به پیشبینیهای اقلیمی.
هشدار سیلاب و زیرساخت: تقویت سامانههای هشدار، آمادهسازی مسیرهای تخلیه روانآب، نظارت بر حوضههای حادثهخیز.
پایش دقیق جوی: نظارت مستمر بر شاخصهای اقلیمی و اطلاعرسانی به موقع برای جهتدهی به تصمیمگیری در سطح ملی و استانی.