به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ با حذف ارز ترجیحی و ارز تالار اول (تکنرخی شدن ارز)، اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی و اختصاص اعتبار یک میلیون تومانی به هر فرد برای خرید کالاهای اساسی، با هدف کاهش فشار معیشتی خانوارها در شرایط تورمی آغاز شد.
این سیاست میتواند به بهبود قدرت خرید مردم که با افزایش قیمت کالاهای اساسی مرتبط با ارز دچار تورم میشود، کمک کند؛ البته در عمل هم با محدودیتهایی همراه است که موجب شکل گیری مطالباتی از سوی شهروندان شده است.
بررسیهای میدانی خبرنگار اقتصاد معاصر نشان میدهد که یکی از مهمترین مطالبات مردم در موضوع کالابرگ، محدود بودن فهرست اقلام قابل خرید است. بسیاری از خانوارها عنوان میکنند که الگوی مصرف آنها با کالاهای تعریف شده در این طرح همخوانی کامل ندارد. به گفته این افراد، برخی اقلام مانند لبنیات یا گوشت و برنج را از روستاها، مراکز محلی یا فروشگاههایی تهیه میکنند که قیمت پایینتری نسبت به فروشگاههای طرف قرارداد با کالابرگ دارد و بنابراین استفاده از اعتبار کالابرگ برای این اقلام برایشان صرفه اقتصادی ندارد.
در فروشگاه زنجیرهای اتکا چمران یکی از خریدارن در اینباره میگفت: بالاخره در همین تهران، بسیاری از خانوارها در شهرستانهای مختلف فامیل و اقوام دارند، یا در مناطق روستایی، خب این خانوادهها میتوانند برنج مصرفی خود را مستقیما از کشاورزان یا بازارهای محلی خریداری کنن، روشی که به مراتب ارزانتر از خرید برنج بستهبندی است، همین مساله موجب میشود بخشی از اعتبار تخصیص یافته به کالابرگ یا بلااستفاده بماند یا صرف خرید کالاهایی شود که در اولویت اصلی سبد مصرف خانوار قرار ندارد.
محیط فروشگاه بسیار شلوغ بود و اغلب افراد در حال تهیه اقلام مورد نیاز خود با کالابرگ بودند، همزمان که بحثمان گرم شده بود، یکی دیگر از خریدارن که در حال برداشت گوشتهای بستهبندی از قفسه پروتئینیهای فروشگاه بود، میگفت: دامنه اقلام مشمول طرح کالابرگ باید افزایش یابد تا خانوارها بتوانند متناسب با نیاز واقعی خود از این اعتبار استفاده کنند؛ به هر حال انعطاف پذیرتر شدن این طرح میتواند از هدررفت منابع جلوگیری کرده و رضایت عمومی را افزایش دهد، من خودم چرا باید گوشت بستهبندی خریداری کنم آن هم با قیمت بالاتر؟ اگر امکان داشت که با اعتبار کالابرگ خودم، شوینده و لاستیک، که امروز خیلی لازم دارم، خریداری کنم، همان پول نقدی را که قرار بود برای خرید این دو قلم کالا استفاده کنم، به خرید گوشتی بهتر و با قیمت پایینتر در روستای پدریام، اختصاص میدادم.
از فروشگاه اتکا خارج شدم و با موتورسیکلت به یکی دیگر از فروشگاههای بزرگ زنجیرهای پایتخت در غرب تهران، رفتم، فروشگاه شهروند در میدان آزادی هم شلوغ بود و مملو از افرادی که با اعتبار کالابرگ قصد تهیه مایحتاج زندگی خود را داشتند.
صحبت یک زن و شوهر جوان در قفسه لوازم بهداشتی، توجهم را جلب کرد، خانم معتقد بود با کل 3 میلیون تومان اعتبار کالابرگشان، پوشک برای نوزادشان (که امیرعلی صدایش میکردند) و نیم متر آنطرفتر در چرخ عصایی خودش مشغول نگاه کردن به سقف فرودشگاه بود، بخرند، اما آقا میگفت «فکر نمیکنم پوشک جزو اقلام مرتبط با کالابرگ باشد»!
جلوتر رفتم و خودم را به عنوان یک پدر که فرزندی یک و نیم ساله دارد، معرفی کردم و پرسیدم: «شما اطلاع دارید با کالابرگ میتوان شیر خشک خریداری کرد؟» که پاسخ داد بعید میدانم، کالابرگ برای همین اقلام معمولی نظیر شیر و برنج و روغن و ماست است.
بحث و صحبتمان داشت داغ میشد که یکی دیگر از خریدارن در کنار قفسه پوشک وارد بحث شد و گفت: «آقا اصلا اگر هم بتوان با کالابرگ پوشک و شیر خشک خرید، با این گرانی پوشک، چه تعداد پوشک میتوان خرید؟ اصلا به نظرم باید اعتبار کالابرگ خانوارهایی که دارای نوزاد هستند را با این گرانی شیر خشک و پوشک، افزایش داد، تامین همین دو قلم و سایر ملزومات اولیه نوزاد با مبالغ فعلی یارانه کالابرگ، عملا امکان پذیر نیست».
با چند خانواده دیگر در همین غرفه محصولات مرتبط با نوزاد، صحبت کردم، گلایه از گرانی همه کالاها و اقلام مرتبط با نوزاد شدند، از یک لباس ساده نوزاد تا پوشک، این گروه از خانوارها تاکید میکنند که طرح یسنا، با وجود اهداف حمایتی، در عمل کفاف هزینههای واقعی نوزاد را نمیدهد و فاصله محسوسی با مخارج ماهانه خانوادههای دارای فرزند خردسال دارد، اغلب میگفتند: «افزایش مداوم قیمت اقلام مرتبط با نوزاد در بازار، فشار مضاعفی را بر این خانوادهها وارد کرده است».
بررسیهای میدانی اقتصاد معاصر حاکی از آن بود که خانوادههای دارای نوزاد که اغلب آنها جوان هم هستند، معتقدند یا باید با افزایش اعتبار طرح یسنا از خانوارهای دارای نوزاد حمایت کرد یا اینکه اعتبار کالابرگ این خانوارها تا اندازهای منطقی، افزایش یابد؛ به باور آنها، اختصاص یارانه بیشتر برای این گروه سنی، میتواند بخشی از فشار مالی خانوادهها را کاهش داده و امنیت معیشتی آنها را تقویت کند.
در مجموع، این بررسی میدانی چهار ساعته نشان داد که اگرچه طرح کالابرگ الکترونیکی، گامی مثبت در مسیر حمایت معیشتی از خانوارها محسوب میشود اما بازنگری در فهرست اقلام مشمول این طرح و توجه ویژه به نیازهای خانوادههای دارای نوزاد، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای دولت است.
به نظر میرسد اصلاح هدفمند این طرح و همراستا کردن آن با واقعیتهای زندگی مردم، میتواند نقش موثرتری در بهبود وضعیت معیشتی جامعه و البته ارتقای رضایتمندی ایفا کند.