به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر، اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در نشست خبری هفتگی با اصحاب رسانه، پاسخگوی سئوالات خبرنگاران شد.
دفاع مشروع ملی و نقض فاحش حقوق بشردوستانه
سخنگوی دستگاه دیپلماسی در آغاز سخنان خود، با اشاره به تقارن آغاز فصل بهار با تشدید حملات نظامی علیه ایران، بر اراده ملی برای دفاع از کیان کشور تاکید کرد. وی با نام بردن از تسلیحات استراتژیک نظیر «خیبر»، «خرمشهر» و «سجیل»، پاسخ نظامی ایران را اقدامی کاملا مشروع و در چارچوب حق ذاتی دفاع از خود (مندرج در منشور ملل متحد) توصیف کرد.
بقائی با انتقاد شدید از عملکرد ائتلاف متجاوز، ابعاد حقوقی حملات اخیر را بیسابقه خواند و تصریح کرد که در 80سال گذشته، ارتکاب چنین حجم گستردهای از جنایات جنگی در بازه زمانی یکماهه کمنظیر بوده است. وی فهرست اهداف مورد حمله را شامل دانشگاهها، مراکز فرهنگی و تاریخی (ثبت شده در یونسکو)، بیمارستانها، تاسیسات هلال احمر، ساختمانهای مسکونی و زیرساختهای حیاتی نظیر پستهای انتقال برق در تهران و کرج دانست. به گفته وی، وزارت امور خارجه در حال مستندسازی دقیق این جنایات است تا تناقض میان ادعاهای حقوق بشری غرب و واقعیت میدانی برای افکار عمومی و آیندگان ثبت گردد.
تعرض به آزادی بیان و هدف قرار دادن خبرنگاران
یکی از محورهای مهم این نشست، محکومیت شدید حملات هدفمند به اصحاب رسانه بود. بقائی با اشاره به تعرض به دفتر شبکه «العربی» و شهادت خبرنگاران شبکههای «المیادین» و «المنار» در لبنان، تاکید کرد که رژیم صهیونیستی حوزه خبر و اطلاعرسانی را به عنوان یک تهدید مستقیم علیه خود قلمداد میکند. وی خاطرنشان ساخت که بر اساس معاهدات بینالمللی، هرگونه تعرض به خبرنگاران در مناطق درگیری، مصداق بارز جنایت جنگی است؛ با این وجود، عاملان این حملات با مصونیت نانوشتهای به نقض این قواعد ادامه میدهند.
دیپلماسی منطقهای: هشدارها و انتظارات از همسایگان
در بخش سیاست همسایگی، رویکرد ایران ترکیبی از تاکید بر حسن همجواری و هشدار صریح بود. بقائی با اشاره به حضور پایگاههای نظامی آمریکا در برخی کشورهای منطقه (از جمله امارات و عربستان سعودی)، تصریح کرد که صرفِ ادعای بیطرفی از سوی این کشورها کفایت نمیکند. طبق قواعد حقوق بینالملل، قرار دادن قلمرو یا حریم هوایی در اختیار یک کشور ثالث برای اقدام تجاوزکارانه علیه همسایگان، تخلف محسوب میشود.
وی با بیان اینکه نیروهای مسلح ایران منحصرا پایگاههای متجاوزان را هدف قرار میدهند، از کشورهای همسایه خواست تا با دوراندیشی، مانع از تبدیل شدن خاک خود به سکوی پرتاب حملات شوند. بقائی همچنین بر تداوم روابط دیپلماتیک با عربستان تاکید کرد و افزود که ایران نگرانیهای خود را در خصوص تردد سوخترسانهای آمریکایی در حریم این کشور با صراحت منتقل کرده است. در عین حال، وی از تلاشهای دیپلماتیک کشورهایی نظیر ترکیه، مصر و پاکستان برای توقف جنگ قدردانی کرد و مواضع آنکارا در شناخت ریشههای بحران را شایسته تقدیر دانست.
مذاکرات، میانجیگریها و روابط با ایالات متحده
سخنگوی وزارت خارجه هرگونه مذاکره مستقیم با ایالات متحده را در شرایط کنونی قاطعانه رد کرد. وی تایید کرد که پیامهایی مبنی بر تمایل واشنگتن به مذاکره از طریق واسطهها دریافت شده است، اما رویکرد آمریکا را فریبکارانه و خواستههای آنان را زیادهخواهانه و غیرمنطقی توصیف کرد. بقائی یادآور شد که ایران در گذشته به عنوان یک بازیگر مسئولیتپذیر وارد میز مذاکره شده، اما طرف مقابل میز را تخریب کرده است. بر این اساس، تا زمانی که تجاوزات به زیرساختهای علمی و ملی کشور ادامه دارد، اولویت مطلق ایران، دفاع از تمامیت ارضی است و تصمیمگیری برای پایان جنگ منوط به نظر مراجع عالیرتبه نظام خواهد بود.
انتقاد از آژانس بینالمللی انرژی اتمی و بررسی خروج از انپیتی (NPT)
انتقاد از رویکرد دوگانه و انفعال نهادهای بینالمللی، بهویژه آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بخش دیگری از این گزارش را به خود اختصاص داد. بقائی اظهارات رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در خصوص تاسیسات هستهای ایران را غیرمسئولانه و فاقد بیطرفی دانست و کارنامه وی در2سال گذشته را غیرقابل دفاع خواند. وی همچنین تایید کرد که نیروگاه اتمی بوشهر بهرغم تهدیدات و ح
ملات خطرناک پیرامونی، همچنان فعال است.
در پاسخ به سوالی درباره طرح مجلس شورای اسلامی برای خروج از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT)، بقائی این پرسش را یک دغدغه مشروع در افکار عمومی دانست. وی استدلال کرد که اگر یک معاهده نتواند حقوق اعضای خود را در برابر قلدری قدرتها تضمین کند، ماهیت وجودی آن زیر سوال میرود؛ با این حال، وی تاکید کرد که تا زمان تداوم عضویت، ایران به تعهدات خود پایبند بوده و موضع اصولی کشور، مخالفت با تولید و استفاده از سلاحهای کشتار جمعی است.
رد ارتباط بحران منطقه با جنگ اوکراین
سخنگوی دستگاه دیپلماسی، تلاشهای دیپلماتیک مقامات غربی (از جمله کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا) و سفر ولودیمیر زلنسکی به کشورهای عربی برای پیوند زدن جنگ اوکراین به تحولات خاورمیانه را یک «اشتباه محاسباتی فاجعهآمیز» و ناشی از سردرگمی استراتژیک غرب دانست. وی این اقدامات را بهانهتراشی ساختگی برای فرار از مسئولیتهای غرب در قبال بحرانهای خود ارزیابی کرد.
تحولات میدانی، تسلیحات و اقتصاد جهانی
در خصوص ادعاهای مطرح شده پیرامون استفاده ایران از بمبهای خوشهای، بقائی این اتهامات را «وقیحانه» و نوعی فرار رو به جلو خواند. وی تصریح کرد که ایران از موشکهای چندکلاهکه استفاده میکند که سازوکار و ماهیت آنها با بمبهای خوشهای کاملا متفاوت است. در مقابل، وی به استفاده دشمن از بمبهای فسفری در لبنان، حمله به مدرسه میناب، حمله ناجوانمردانه به ناو دنا و ترور فرماندهان نظامی (از جمله سردار تنگسیری) در مناطق غیرجنگی اشاره کرد و تمامی این موارد را مصداق قطعی جنایت جنگی برشمرد.
همچنین درباره نوسانات اقتصاد جهانی و افزایش قیمت سوخت، وی ضمن ابراز تاسف از فشار اقتصادی بر مردم جهان، مسئولیت اخلال در امنیت تنگه هرمز و آبراههای بینالمللی را مستقیما متوجه متجاوزان دانست. وی تاکید کرد که ایران سالها حافظ امنیت این گذرگاه بوده است، اما در شرایط جنگی، هیچ کشوری اجازه تردد آزادانه به ناوگان دشمن در آبهای همجوار خود را نخواهد داد.
اسماعیل بقائی در پایان، با اشاره به تاریخ 2500ساله و تداوم تمدنی ایران، بزرگترین متحد استراتژیک نظام را «مردم ایران» دانست که با حضور در صحنه، درک و انسجام ملی خود را نشان دادهاند. وی همچنین به تظاهرات گسترده ضدجنگ در داخل ایالات متحده اشاره کرد که نشاندهنده شکست ماشین تبلیغاتی و صنعتِ «فروش جنگ» به افکار عمومی در غرب است. وی به جامعه جهانی هشدار داد که بیتفاوتی در برابر نقض قواعد بینالمللی و سکوت در برابر متجاوزان، در نهایت امنیت کل نظام بینالملل را به مخاطره خواهد انداخت.