به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بازارهای مالی کشور در روزهای اخیر صحنه یک چرخش همزمان و کمسابقه بوده است؛ آنهم در شرایطی که قیمت دلار و طلا مسیر صعودی در پیش گرفته بودند، انتظار میرفت صندوقهای مبتنی بر طلا و ارز، پذیرای حجم قابل توجهی از نقدینگی سرگردان باشند. اما آنچه در عمل رقم خورد، الگویی متفاوت و هشداردهنده بود؛ خروج پول حقیقی از تقریبا همه صندوقهای سرمایهگذاری، از جمله صندوقهای طلا که تا همین چند روز پیش رکورد ورود سرمایه را شکسته بودند.
این رفتار متناقض، حاکی از «سردرگمی و بلاتکلیفی» عمیقی است که تحت تاثیر ریسکهای سیستماتیک بر بازارها سایه انداخته است.
اولین و مهمترین عاملی که جهت حرکت سرمایههای خرد را تغییر داده، تحول در انتظارات تورمی است. به باور کارشناسان ریشه این تغییر را در رفتار نرخ ارز طی ماههای گذشته جستوجو کرد؛ چرا که دلار در بهمنماه تا مرز ۱۶۶ هزار تومان پیشروی کرده بود اما با آغاز درگیریها از اسفندماه و کاهش محسوس تقاضای مصرفی (به دلیل اولویت یافتن تامین هزینههای جاری خانوارها)، مسیر نزولی در پیش گرفت و حتی تا کانال ۱۴۵ هزار تومانی عقبنشینی کرد.
نکته قابل توجه این است که حتی با انتشار اخبار مرتبط با مذاکرات، دلار واکنش نزولی محسوسی نشان نداد. این موضوع برای فعالان بازار به یک سیگنال کلیدی تبدیل شد و گواه این مطلب بود که دلار در محدوده ۱۵۰ هزار تومان «کفسازی» کرده و در صورت تداوم ریسکهای سیاسی، ظرفیت صعود به سطوح بالاتر را دارد.
این در شرایطی است که طی روزهای اخیر، نگرانیها نسبت به تراز ارزی کشور از جمله محدودیتهای صادراتی و ریسک مسیرهای تجاری، این انتظار را تقویت کرد که فشار بیشتری بر منابع ارزی وارد خواهد شد. نتیجه این تغییر انتظارات، حرکت سرمایهگذاران به سمت داراییهای مبتنی بر طلا و ورود قابل توجه پول حقیقی به صندوقهای طلا بود.
دومین عاملی که افق تصمیمگیری سرمایهگذاران را کوتاهتر کرده، افزایش چشمگیر بیاعتمادی است؛ آن هم به این دلیل که تداوم فضای جنگی، آتشبس شکننده و نبود چشمانداز روشن از آینده مذاکرات، سبب شده فعالان بازارها تمایل چندانی به سرمایهگذاری میانمدت و بلندمدت نداشته باشند. در عین حال، حتی داراییهای سنتی امن (مانند طلا و ارز) نیز نتوانستهاند به طور کامل اعتماد آنها را جلب کنند.
این در شرایطی است که خروج پول از صندوقهای درآمد ثابت طی روزهای گذشته به روشنی بر این موضوع تاکید دارد. این صندوقها که شش هفته پیاپی ورود پول را تجربه کرده بودند، ناگهان با خروج سرمایه مواجه شدند. این رفتار نشان میدهد سرمایهگذار حتی به کمریسکترین ابزارها نیز اطمینان بلندمدت ندارد.
تحلیلگران معتقدند این روزها، بیاعتمادی به یکی از متغیرهای تعیینکننده رفتار بازارها تبدیل شده و تجربه شوکهای اخیر و اختلال در سازوکارهای معمول بازار، ضربه جدی به اعتماد سرمایهگذار وارد کرده است. در این راستا، جابهجایی سریع پول از صندوقهای کمریسک به داراییهای مبتنی بر طلا و سپس خروج همزمان از بسیاری از ابزارها، نشان میدهد سرمایهگذار هنوز به یک چارچوب باثبات برای تصمیمگیری نرسیده است. این رفتار بیشتر واکنشی کوتاهمدت به اخبار و انتظارات متغیر است.
سومین عاملی که باعث شده سرمایهگذاران این روزها در بازارهای مختلف با احتیاط بیشتری عمل کنند، تضعیف نقدشوندگی به ویژه در بازار سهام است. موید این موضوع این است که بیش از ۶۰ روز از تعطیلی بورس تهران میگذرد و یکی از مهمترین مسیرهای نقدشوندگی در بازارها مسدود شده است.
گفتنی است سرمایهگذار زمانی به بازار اتکا میکند که از نقدشوندگی دارایی خود اطمینان داشته باشد و وقتی این امکان برای مدتی طولانی از بین میرود، حتی اگر سایر بازارها فعال باشند، «ذهنیت احتیاطی» تقویت میشود و ترجیح به خروج یا عدم ورود شکل میگیرد. بدین جهت بخشی از سرمایههای خرد نیز در وضعیتی بلاتکلیف بسر میبرند و این بلاتکلیفی اکنون به سایر بازارها نیز سرایت کرده است.
در هر حال، برآیند این تحولات نشان میدهد که حتی پناهگاههای امن و کمریسک نیز درگیر «عقبنشینی تاکتیکی» شدهاند. خروج همزمان پول از صندوقها، در کنار رشد بازارهای موازی، گویای آن است که سرمایهگذار در شرایط کنونی بیش از هر چیز به دنبال «حفظ ارزش دارایی» و «کاهش ریسک» است.