به گزارش اقتصاد معاصر؛ تازهترین آمارهای منتشرشده در سامانه کدال نشان میدهد صنعت خودروی کشور در سال ۱۴۰۵ با شرایطی متفاوت و متاثر از تحولات ژئوپلیتیک وارد شده است؛ وضعیتی که بهطور محسوس در کاهش بیسابقه تولید خودرو نقش داشته است. براساس این دادهها، مجموع تولید سه خودروساز بزرگ کشور در فروردینماه امسال به ۱۵ هزار و ۱۱۷ دستگاه رسیده، در حالی که در مدت مشابه سال گذشته این رقم حدود ۴۷ هزار دستگاه بود. به این ترتیب، تولید خودرو در نخستین ماه سال جاری با کاهش ۶۸ درصدی مواجه شده است؛ افتی که این بار نه صرفاً ناشی از عوامل اقتصادی، بلکه ریشههای سیاسی و ژئوپلتیکی نیز در آن دخیل بودهاند.
برخلاف سالهای گذشته که کاهش تولید عمدتاً به تحریمها یا مشکلات ساختاری نسبت داده میشد، امسال صنعت خودرو تحت تاثیر حدود ۴۰ روز درگیری نظامی میان ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفته است؛ درگیریای که بخش قابل توجهی از فعالیت صنایع بزرگ کشور را متوقف یا با اختلال مواجه ساخت. هرچند نزدیک به ۳۰ روز از برقراری آتشبس گذشته است، اما آثار ناشی از این تنشها همچنان در زنجیره تولید و تأمین خودروسازان مشهود است.
ایرانخودرو در فروردینماه حدود ۱۳ هزار دستگاه خودرو تولید کرده است، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۲۹ هزار و ۴۰۰ دستگاه بود؛ به این ترتیب تولید این شرکت حدود ۵۶ درصد کاهش یافته است. با وجود افت تولید، این شرکت موفق به فروش ۹ هزار و ۷۵۰ دستگاه از محصولات خود شده است. با این حال، وجود ۹۱۱ دستگاه خودروی ناقص در پارکینگها نشان میدهد اختلالات ناشی از تنشهای اخیر، به ویژه در تأمین برخی قطعات، هنوز بهطور کامل برطرف نشده است.
از منظر ترکیب تولید، گروه پژو همچنان بیشترین سهم تولید را در ایرانخودرو به خود اختصاص داده است. در فروردین ماه سال جاری حدود ۴ هزار دستگاه از این گروه (عمدتاً پژو ۲۰۷) تولید شده که نسبت به سال گذشته کاهش چشمگیری داشته است. سایر محصولات نیز با افت محسوس تولید مواجه شدهاند؛ به گونهای که تولید سورن از ۷ هزار و ۸۰۰ دستگاه به ۲ هزار و ۴۸۴ دستگاه کاهش یافته و دنا نیز با تولید ۲ هزار و ۵۴۸ دستگاه افت قابل توجهی را تجربه کرده است. رانا با تولید ۳۷۹ دستگاه کمترین تیراژ را در میان محصولات این شرکت داشته و هایما و تارا نیز نسبت به سال گذشته کاهش چشمگیری ثبت کردهاند.
سایپا بیشترین افت تولید را تجربه کرده است. این شرکت در فروردین ماه تنها هزار و ۴۲۷ دستگاه خودرو تولید کرده، در حالی که در مدت مشابه سال گذشته تولید آن ۱۳ هزار و ۱۷۶ دستگاه بوده است؛ افتی حدود ۸۹ درصد، که بیش از سایر رقبا تحت تأثیر توقفها و اختلالهای ناشی از درگیریها قرار گرفته است. خانواده X۲۰۰ شامل تیبا، کوییک و ساینا با تولید هزار و ۱۲۵ دستگاه بیشترین سهم را داشتهاند، اما سایر محصولات کاهش چشمگیری تجربه کردهاند. فروش این شرکت نیز از ۱۲ هزار و ۶۳۰ دستگاه در سال گذشته به هزار و ۳۲۳ دستگاه در سال جاری کاهش یافته است.
پارسخودرو نیز با تولید ۶۹۰ دستگاه در فروردینماه، کاهش قابل توجهی نسبت به تولید ۴ هزار و ۴۵۷ دستگاهی سال گذشته داشته است. در این شرکت نیز تولید برخی محصولات کلیدی مانند کوییک معمولی و ساینا S متوقف شده که میتواند ناشی از اختلال در تأمین قطعات یا اولویتبندی تولید باشد.
در این میان، عزتالله زارعی سخنگوی وزارت صمت با اشاره به دلایل کاهش تولیدمی گوید: تا ۱۵ فروردین، تعطیلات نوروزی و شرایط ناشی از درگیریها باعث توقف یا کندی فعالیت خودروسازان شده است، بنابراین مقایسه مستقیم با سال گذشته دقیق نیست. او تاکید میکند که برخلاف برخی ادعاها، کمبود مواد اولیه عامل اصلی توقف تولید نبوده و ورق فولادی مورد نیاز خودروسازان تأمین شده است.
زارعی همچنین با اشاره به عرضه ۱۶۰ هزار تن ورق در بورس کالا میگوید: بخشی از این میزان به فروش رسیده و مابقی نیز در عرضههای آتی ارائه خواهد شد، بنابراین ادعای توقف تولید به دلیل کمبود ورق صحت ندارد. او همچنین از هماهنگیهای لازم با بانک مرکزی برای تأمین ارز جهت واردات قطعات خبر داده است.
با این حال، بررسی عملکرد فروردینماه نشان میدهد که اختلالات ناشی از تنشهای ژئوپلیتیک و تعطیلات نوروز، کماکان اثر خود را بر تولید گذاشته است. این واقعیت بهعلاوه اطمینان دولت نسبت به تأمین مواد اولیه، حاکی از آن است که خودروسازان اکنون مسئولیت بیشتری در مدیریت تولید و حفظ ثبات بازار دارند و کاهش تولید نمیتواند صرفاً به کمبود مواد اولیه نسبت داده شود.
در مجموع، آمارهای فروردینماه نشاندهنده افتی کمسابقه اما عمدتاً مقطعی در صنعت خودرو است؛ افتی که بیش از آنکه ناشی از ضعف ساختاری یا کمبود مزمن نهادهها باشد، متاثر از شرایط خاص ابتدای سال و پیامدهای درگیری نظامی ۴۰ روزه است. اکنون که نزدیک به یک ماه از برقراری آتشبس گذشته، تمرکزها بر ماههای آینده معطوف است تا مشخص شود آیا خودروسازان با بهرهگیری از بهبود نسبی شرایط و حمایتهای سیاستی، قادر به بازگشت به مسیر تولید پایدار و حفظ ثبات بازار خواهند بود یا خیر./ مهر