به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ تنگه هرمز سالهاست که به عنوان یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان شناخته میشود و همواره در معادلات سیاسی، اقتصادی و امنیتی اهمیت زیادی داشته اما در سالهای اخیر، با رشد اقتصاد دیجیتال و اینترنت، ظرفیت تازهای به این منطقه بخشیده است؛ به طوری که کابلهای زیردریایی فیبر نوری نیز از این مسیر عبور میکنند.
این کابلها در واقع ستون فقرات اینترنت جهانی هستند و بخش بزرگی از ارتباطات اینترنتی، تراکنشهای بانکی، خدمات ابری، شبکههای اجتماعی و انتقال داده بین آسیا، اروپا و خاورمیانه از طریق آنها انجام میشود. به همین دلیل، تنگه هرمز امروز فقط مسیر انتقال انرژی نیست، بلکه به یک گلوگاه مهم برای انتقال داده و اینترنت جهانی هم تبدیل شده است.
در برخی تحلیلها و دیدگاههای داخلی مطرح شده که عبور این کابلها از آبهای تحت حاکمیت ایران میتواند برای کشور درآمد ایجاد کند. طبق این دیدگاه، همانطور که برخی کشورها از موقعیت جغرافیایی خود برای کسب درآمد استفاده میکنند، ایران هم میتواند برای عبور کابلها تعرفه یا عوارض مشخصی تعیین کند. در این نگاه، کابلهای زیردریایی فقط تجهیزات فنی نیستند، بلکه یک دارایی مهم اقتصادی و راهبردی محسوب میشوند. همچنین پیشنهاد شده شرکتهای داخلی نقش بیشتری در تعمیر، نگهداری و خدمات فنی این کابلها داشته باشند تا ایران بتواند سهم بیشتری از بازار زیرساختهای دیجیتال منطقه به دست آورد.
طرفداران این ایده معتقدند ایران میتواند با استفاده از موقعیت جغرافیایی خود، از مسیر عبور دادهها درآمدی پایدار ایجاد کند، وابستگی اقتصاد را به نفت و گاز کاهش دهد و جایگاه مهمتری در اقتصاد دیجیتال جهان به دست آورد. از نگاه آنها، توسعه نقش ایران در حوزه ارتباطات و زیرساختهای اینترنتی میتواند به فرصتی اقتصادی و راهبردی برای کشور تبدیل شود. در این دیدگاه، تنگه هرمز فقط محل عبور کشتیها نیست، بلکه به یکی از نقاط مهم مدیریت و انتقال بخشی از دادههای جهانی نیز تبدیل شده است.
امروزه بین ۹۵ تا ۹۹ درصد ارتباطات بینالمللی اینترنت از طریق کابلهای زیردریایی انجام میشود و این کابلها به ستون فقرات اقتصاد دیجیتال جهان تبدیل شدهاند. بخش بزرگی از خدماتی که کاربران روزانه از آن استفاده میکنند، از جمله اینترنت بینالملل، خدمات ابری و مراکز داده، تراکنشهای بانکی و مالی، تجارت الکترونیک، شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای ویدئویی، به این زیرساختها وابسته است. به همین دلیل، هرگونه اختلال در عملکرد این کابلها میتواند بخش قابل توجهی از اقتصاد دیجیتال جهان را با مشکل مواجه کند.
چند شبکه مهم اینترنتی از منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز عبور میکنند که نقش مهمی در اتصال آسیا، اروپا و خاورمیانه دارند. از مهمترین این کابلهای زیردریایی میتوان به AAE-۱ ،FALCON ،SEA-ME-WE ۵ ،GBI و TGN-Gulf اشاره کرد؛ شبکههایی با ظرفیت بسیار بالا که بخش قابل توجهی از دادههای شرکتهای فناوری، اپراتورهای مخابراتی و شبکههای مالی جهان را منتقل میکنند.
دادههایی که از این مسیر عبور میکنند، طیف گستردهای از ارتباطات و خدمات دیجیتال از ترافیک عمومی اینترنت و ارتباطات شرکتها و سازمانها گرفته تا اطلاعات مراکز داده و سرویسهای ابری، پیامهای مالی و بانکی مانند سوئیفت، ویدئوها و محتوای شبکههای اجتماعی، همچنین خدمات آنلاین و APIهای جهانی را شامل میشوند. به زبان ساده، بخش بزرگی از فعالیت روزانه اینترنت جهان از طریق این کابلهای زیردریایی منتقل میشود.
کابلهای زیردریایی همواره در معرض خطرات مختلفی قرار دارند. برخورد لنگر کشتیها، فرسایش و خرابیهای فنی، زلزله و جریانهای دریایی، همچنین تنشهای سیاسی و نظامی منطقه از مهمترین تهدیدهایی هستند که میتوانند عملکرد این زیرساختها را مختل کنند. به همین دلیل، کابلهای زیردریایی از جمله زیرساختهای حساس و آسیبپذیر در شبکه ارتباطات جهانی محسوب میشوند.
در صورت آسیب دیدن یکی از کابلهای اصلی، ممکن است سرعت اینترنت کاهش پیدا کند، خدمات بانکی و مالی با اختلال مواجه شوند، تجارت الکترونیک کُند شود و هزینه خدمات اینترنت و فضای ابری افزایش یابد. در سطح جهانی نیز این اتفاق میتواند ارتباط میان آسیا و اروپا را کُندتر کرده و فشار بیشتری بر مسیرهای جایگزین انتقال داده وارد کند. تعمیر کابلهای زیردریایی فرآیندی پیچیده و زمانبر است که مراحلی مانند شناسایی محل دقیق خرابی، اعزام کشتیهای تخصصی، دریافت مجوزهای دریایی و امنیتی و اتصال دوباره کابل را شامل میشود. این فرآیند معمولا بین ۷ تا ۳۰ روز زمان میبرد و در شرایط دشوار ممکن است حتی تا ۴۵ روز نیز طول بکشد.
ایران فقط به کابلهای دریایی وابسته نیست و از مسیرهای زمینی مانند ترکیه، ارمنستان و آذربایجان هم به شبکه ارتباطی منطقه متصل است. این موضوع باعث میشود در صورت اختلال در یک مسیر، بخشی از ترافیک اینترنت از مسیرهای دیگر منتقل شود و وابستگی کامل به یک مسیر وجود نداشته باشد.
تنگه هرمز دیگر فقط یک گذرگاه نفتی نیست؛ امروز این منطقه به یکی از مسیرهای مهم انتقال داده و اینترنت جهان هم تبدیل شده است.در دنیای جدید، داده همانقدر اهمیت پیدا کرده که انرژی اهمیت دارد، به همین دلیل، کابلهای زیردریایی به بخشی مهم از اقتصاد دیجیتال و رقابتهای ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شدهاند.
در عین حال، هرگونه سیاستگذاری درباره این کابلها باید با در نظر گرفتن قوانین بینالمللی، مالکیت چندملیتی کابلها و حساسیتهای سیاسی منطقه انجام شود؛ چون این زیرساختها مستقیما با اقتصاد و ارتباطات جهانی در ارتباط هستند. در نهایت، تنگه هرمز امروز هم گلوگاه انرژی جهان است و هم گلوگاه داده؛ منطقهای که آینده آن در تقاطع سیاست، فناوری و اقتصاد دیجیتال شکل میگیرد.