به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بررسی آمارهای رسمی از عملکرد گمرکات کشور در ایام جنگ تحمیلی سوم و شرایط ویژه اخیر نشان میدهد روند ترخیص کالاهای اساسی و مواد اولیه مورد نیاز کشور با وجود محدودیتهای لجستیکی، تهدیدات امنیتی و فشار بر زنجیره حملونقل، ادامه داشته و بخش عمده کالاهای ترخیصشده مربوط به نهادههای دامی، غلات و کالاهای اساسی بوده است.
بر اساس آمار منتشرشده، در مجموع ۲ میلیون و ۸۷۳ هزار و ۸۷۲ تن کالا در این دوره از گمرکات کشور ترخیص شده است. در میان اقلام ترخیصشده، ذرت با سهم ۴۷.۶۶ درصدی بیشترین حجم کالاهای خروجی از گمرکات را به خود اختصاص داده است. میزان ترخیص ذرت در این مدت به یک میلیون و ۳۶۹ هزار و ۵۵۳ تن رسیده که نشاندهنده تمرکز دولت بر تامین نهادههای دامی و جلوگیری از اختلال در بازار گوشت و مرغ است.
پس از ذرت، جو با ۳۰۳ هزار و ۳۷۸ تن و سهم ۱۰.۵۶ درصدی در رتبه دوم قرار دارد. کنجاله سویا نیز با ۲۸۵ هزار و ۳۷۴ تن و سهم ۱۰ درصدی از کل ترخیصها، یکی دیگر از اقلام مهم وارداتی بوده که نقش کلیدی در تامین خوراک دام و طیور کشور ایفا میکند.
دانههای روغنی نیز سهم قابل توجهی از کالاهای ترخیصشده را به خود اختصاص دادهاند. در این مدت ۲۳۲ هزار و ۳۷۷ تن دانه روغنی از گمرکات کشور ترخیص شده که معادل ۸ درصد کل کالاهای ترخیصشده است. همچنین ۱۴۴ هزار و ۹۵۳ تن روغن خام با سهم ۵ درصدی از کل ترخیصها وارد چرخه تامین کشور شده است.
در حوزه کالاهای مصرفی اساسی نیز ۱۸۰ هزار و ۵۸۰ تن برنج و ۱۶۳ هزار و ۶۱۸ تن گندم از گمرکات کشور ترخیص شده است. سهم برنج از کل ترخیصها ۶.۲۸ درصد و سهم گندم ۵.۶۹ درصد اعلام شده است. این آمار نشان میدهد سیاستگذار در شرایط جنگی تلاش کرده از بروز کمبود در بازار کالاهای اساسی و افزایش فشار بر معیشت خانوارها جلوگیری کند.
شکر نیز یکی دیگر از کالاهای مهم ترخیصشده در این دوره بوده است. طبق آمارها، ۹۹ هزار و ۵۷ تن شکر از گمرکات کشور ترخیص شده که ۳.۴۵ درصد کل کالاهای ترخیصشده را شامل میشود.
در کنار کالاهای اساسی، بخشی از ظرفیت گمرکات نیز به ترخیص کالاهای حساس و راهبردی اختصاص یافته است. بر این اساس، ۴ هزار و ۱۲۳ تن لاستیک و حدود هزار و ۹۱۲ تن دارو، مواد اولیه دارویی و تجهیزات پزشکی در این مدت از گمرکات کشور ترخیص شده است. هرچند سهم این اقلام از نظر وزنی پایین است اما اهمیت آنها در حفظ چرخه حملونقل، خدمات درمانی و تامین نیازهای حیاتی کشور بسیار قابل توجه ارزیابی میشود.
آمارها همچنین نشان میدهد در این دوره ترخیصی برای گوشت سفید ثبت نشده و میزان ترخیص گوشت قرمز نیز فقط ۶ هزار و ۹۴۸ تن بوده است. کارشناسان معتقدند بخشی از این مساله میتواند ناشی از محدودیتهای حملونقل، تغییر الگوی تامین و تمرکز بیشتر بر واردات نهادههای تولید به جای واردات مستقیم محصولات پروتئینی باشد.
تداوم روند ترخیص کالا در شرایط جنگی، نتیجه اجرای برخی سیاستهای تسهیلگرانه در حوزه گمرکی، افزایش هماهنگی میان دستگاههای اجرایی و تسریع فرآیندهای اداری بوده است. در هفتههای اخیر نیز دستگاههای مسوول بارها بر ضرورت جلوگیری از رسوب کالا در بنادر و گمرکات تاکید کردهاند.
با این حال، تحلیلگران معتقدند آمارهای موجود در کنار جنبه مثبت تامین کالاهای اساسی، یک واقعیت مهم را نیز آشکار میکند؛ وابستگی بالای اقتصاد ایران به واردات نهادههای کشاورزی و مواد اولیه غذایی. سهم نزدیک به ۷۰ درصدی نهادههایی مانند ذرت، جو و کنجاله سویا از کل کالاهای ترخیصشده نشان میدهد امنیت غذایی کشور همچنان تا حد زیادی به واردات وابسته است.
در شرایط جنگی یا بحرانهای ژئوپلیتیکی، هرگونه اختلال در حملونقل دریایی، تبادلات بانکی یا زنجیره تامین جهانی میتواند مستقیما بازار داخلی را تحت تاثیر قرار دهد. از اینرو بسیاری از اقتصاددانان بر ضرورت سرمایهگذاری گسترده در افزایش بهرهوری بخش کشاورزی، توسعه تولید داخلی نهادهها و کاهش وابستگی به واردات تاکید دارند.
از سوی دیگر، تداوم ترخیص کالا در روزهای بحرانی را میتوان نشانهای از تلاش دولت برای حفظ ثبات بازار و کنترل التهاب قیمتی دانست. در صورت توقف یا کُندی ورود کالاهای اساسی، احتمال جهش قیمت مواد غذایی و افزایش فشار تورمی به شکل قابل توجهی افزایش مییافت.
تجربه ایام جنگ بار دیگر نشان داد که مدیریت لجستیک، ذخایر راهبردی و سرعت عمل در فرآیند ترخیص کالا، به یکی از ارکان اصلی امنیت اقتصادی کشور تبدیل شده؛ موضوعی که در شرایط پرریسک منطقهای، اهمیتی همتراز با امنیت انرژی و امنیت مالی پیدا کرده است.