به گزارش اقتصاد معاصر؛ قیمت هلیوم به دلیل اختلال در عرضه از سوی قطر، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان هلیوم در جهان، به شدت افزایش یافته است. قیمتهای نقدی (اسپات) از زمان آغاز بحران خاورمیانه دو برابر شده و صنایعی مانند نیمهرساناها و تصویربرداری پزشکی که به تأمین پایدار هلیوم وابسته هستند را تحت تأثیر قرار داده است. خریداران به دنبال جایگزین هستند، اما تولید جهانی محدود و ظرفیت ذخیرهسازی کم، راهحل فوری چندانی پیش رو نمیگذارند.
این اختلال ناشی از توقف عملیات در تأسیسات فرآوری گاز طبیعی شرکت انرژی قطر با ظرفیت 77 میلیون تن در سال، به دلیل جنگ با ایران است. همراه با اعلام وضعیت فورس ماژور برای محمولههای LNG، این مسئله کمبود قابل توجهی در بازار جهانی هلیوم ایجاد کرده است. الکساندر روماننکو، مدیرعامل ایندکسباکس، گفت اگر این اختلال ادامه یابد، بازار ماهانه حدود 5.2 میلیون متر مکعب هلیوم کمبود خواهد داشت.
بر اساس گزارش سازمان زمینشناسی ایالات متحده، قطر در سال 2025 تقریباً 63 میلیون متر مکعب هلیوم تولید کرده است که حدود یکسوم تولید جهانی را تشکیل میدهد.
بیشتر معاملات هلیوم از طریق قراردادهای بلندمدت انجام میشود، نه یک بازار نقدی شفاف، بنابراین تغییرات قیمت معمولاً با تأخیر نسبت به اختلالات عرضه رخ میدهد. آدیش کاپادیا، مدیرعامل AKAP Energy، به افزایش 50 درصدی قیمتهای نقدی تاکنون اشاره کرد.
او هشدار داد که اگر این اختلال ادامه یابد، قیمتها میتوانند به شدت افزایش پیدا کرده و احتمالاً به اوج کمبودهای قبلی یعنی بالای 2000 دلار به ازای هر هزار فوت مکعب برسد. روماننکو افزود که یک اختلال 30 روزه میتواند قیمت نهایی هلیوم را 10 تا 20 درصد افزایش دهد، در حالی که یک قطعی 60 تا 90 روزه ممکن است قیمتها را 25 تا 50 درصد بالا ببرد، به ویژه برای خریدارانی که قرارداد بلندمدت ندارند.
عوامل فیزیکی نیز تحویل هلیوم را پیچیده میکند. هلیوم به شکل مایع حمل میشود و در طول حملونقل به تدریج تبخیر میگردد که زمان تحویل را محدود میکند. کریس باکر، مدیرعامل شرکت توسعهدهنده هلیوم آوانتی، گفت هلیوم ماندگاری دارد و معمولاً باید ظرف 45 روز پس از مایعسازی به مصرفکننده نهایی برسد.
در ابتدا، هند سالانه 55 هزار کرور روپیه (معادل حدود 6.6 میلیارد دلار) هلیوم از ایالات متحده وارد میکند. بحران در این جبهه، برای هند که آرزوی تبدیل شدن به قطب نیمهرساناها را دارد، خبر خوبی نیست. هلیوم توسط تولیدکنندگان نیمهرسانا به عنوان خنککننده و برای ایجاد ریزساختارها روی ویفرهای نیمهرسانا استفاده میشود. علاوه بر این، در صنایعی مانند سیستمهای MRI، سیستمهای NMR، موشکها و اکتشافات فضایی نیز کاربرد دارد.
همچنین هلیوم با اکسیژن ترکیب میشود تا گاز تنفسی به نام هلیوکس (Heliox) را تولید کند که در مراقبتهای ویژه و همچنین مراقبتهای تنفسی بیماران استفاده میشود. از هلیوم در سیستمهای نشتیابی نیز استفاده میگردد. صنایع با اولویت پایینتر نیز از هلیوم استفاده میکنند، از جمله تجهیزات غواصی و بادکنکهای مهمانی.
هلیوم نقشی کلیدی در فناوریهایی دارد که جایگزینهای محدودی برای آنها وجود دارد.
تنها هفته گذشته، کره جنوبی اعلام کرد که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران میتواند عرضه مواد کلیدی تولید نیمهرساناها از جمله هلیوم را مختل کند. طبق گزارش رسانههای کره جنوبی، این کشور سال گذشته 64.7 درصد از واردات هلیوم خود را به قطر متکی بود./تسنیم