به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در شرایطی که واشینگتن سالها تلاش میکرد وابستگی خود به زنجیرههای خارجی را کماهمیت جلوه دهد، اکنون بحران کود شیمیایی نشان داده که حتی بزرگترین اقتصاد جهان نیز بدون امنیت انرژی و تجارت پایدار، در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیر است. افزایش قیمت اوره، آمونیاک و فسفات در ماههای اخیر، به ویژه پس از تشدید درگیریها و اختلال در تردد کشتیها در تنگه هرمز، فشار سنگینی بر کشاورزان آمریکایی وارد کرده و زنگ خطر افزایش تورم غذایی را در این کشور به صدا درآورده است.
این در حالی است که اقتصاد آمریکا سالها تلاش کرده بود بحرانهای خاورمیانه را صرفا به بازار نفت محدود نشان دهد اما تحولات سال ۲۰۲۶ ثابت کرد که امنیت غذایی جهان نیز به شدت به ثبات این منطقه وابسته است. بخش قابل توجهی از تجارت جهانی کودهای نیتروژنه، گوگرد، آمونیاک و فسفات از مسیر خلیج فارس و تنگه هرمز عبور میکند و هرگونه ناامنی در این آبراه، مستقیما بازار کشاورزی جهان را ملتهب میسازد.
بر اساس گزارشهای بینالمللی، از زمان آغاز درگیریها و محدود شدن تردد در تنگه هرمز، قیمت جهانی اوره بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و برخی انواع کودهای شیمیایی نیز رشد قیمتی ۳۰ تا ۶۰ درصدی را تجربه کردهاند. در همین راستا نیز بانک جهانی اعلام کرده شاخص جهانی قیمت کود در سهماهه نخست ۲۰۲۶ به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۲ رسیده است.
در آمریکا، کشاورزان به ویژه در ایالتهای ذرتخیز و تولیدکننده سویا با جهش شدید هزینه نهادهها روبهرو شدهاند. گزارشهای منتشرشده در رسانههای تخصصی کشاورزی آمریکا نشان میدهد قیمت کود اوره در برخی مناطق از مرز ۶۰۰ دلار در هر تن عبور کرده و قیمت آمونیاک نیز نسبت به ماههای قبل جهش چشمگیری داشته است.
این وضعیت برای کشاورزان آمریکایی که همزمان با کاهش حاشیه سود، افت قیمت برخی محصولات و افزایش هزینه سوخت روبهرو هستند، به یک بحران واقعی تبدیل شده است. حتی برخی تحلیلگران آمریکایی هشدار دادهاند که ادامه این روند میتواند الگوی کشت را در آمریکا تغییر دهد و سطح زیر کشت محصولات وابسته به کود نیتروژنه را کاهش دهد.
شواهد نشان میدهد که شدت بحران به اندازهای بوده که دولت آمریکا مجبور شده بستهای چندلایه برای نجات صنعت کود و جلوگیری از جهش بیشتر قیمت غذا طراحی کند. طرحی که هدف آن افزایش ۳۰ درصدی ظرفیت تولید نیتروژن، دو برابر شدن تولید پتاس و رشد ۲۰۰ درصدی ظرفیت فسفات داخلی ظرف یک تا دو سال آینده عنوان شده است.
تمدید معافیت از قانون جونز (قانونی که حملونقل کالا بین بنادر آمریکا را فقط به کشتیهای آمریکایی محدود میکند) برای جابهجایی آسانتر کود بین بنادر داخلی، لغو برخی محدودیتهای وارداتی از ونزوئلا (در واقع تحریمهای مربوبط به خرید محصولات پتروشیمی و کود شیمیایی از ونزوئلا کاهش یافته و برخی نیز تعلیق شدند)، تسریع صدور مجوز ساخت کارخانههای کود و اختصاص میلیاردها دلار وام و مشوق سرمایهگذاری، بخشی از اقدامات اضطراری واشینگتن است. دولت آمریکا حتی اعلام کرده سرمایهگذارانی که بیش از یک میلیارد دلار در صنعت کود سرمایهگذاری کنند، میتوانند از حمایت مستقیم دولت بهرهمند شوند.
این حجم از مداخله دولتی نشان میدهد واشینگتن به خوبی از عمق بحران آگاه شده است. کشوری که همواره شعار بازار آزاد و رقابت را مطرح میکرد، اکنون برای جلوگیری از فروپاشی زنجیره تامین کشاورزی خود، به حمایت مستقیم مالی، تسهیلات اضطراری و حتی دخالت در ساختار بازار روی آورده است. در کنار این اقدامات، وزارت کشاورزی و وزارت دادگستری آمریکا نیز بررسی انحصار در بازار کود را آغاز کردهاند؛ بازاری که طبق اذعان مقامات آمریکایی، تنها دو شرکت، بخش عمده نهادههای کلیدی آن را کنترل میکنند. این مساله نشان میدهد بحران کنونی تنها ناشی از جنگ نیست، بلکه ساختار انحصاری و سیاستگذاری اشتباه سالهای گذشته نیز در تشدید آن نقش داشته است.
تبعات بحران کنونی فقط به مزارع محدود نمانده و به سرعت وارد زندگی روزمره آمریکاییها شده است. افزایش قیمت سوخت، رشد هزینه حملونقل و جهش بهای کود شیمیایی، اکنون به رشد قیمت مواد غذایی در آمریکا منجر شده و نگرانیها درباره بازگشت موج جدید تورم را تشدید کرده است.
گزارشهای اقتصادی اخیر آمریکا نشان میدهد هزینه واردات در این کشور طی ماههای گذشته به شدت افزایش یافته و بخش مهمی از آن ناشی از رشد قیمت انرژی و نهادههای کشاورزی است. واقعیت آن است که سیاست فشار حداکثری، تنشآفرینی و ماجراجویی نظامی، اکنون به شکل مستقیم به اقتصاد داخلی آمریکا بازگشته است. دولت ترامپ تصور میکرد میتواند با تشدید فشار بر ایران و بیثباتسازی منطقه، اهداف ژئوپلیتیکی خود را بدون هزینه پیش ببرد اما اکنون همان سیاستها به عاملی برای افزایش قیمت غذا، سوخت و هزینه زندگی شهروندان آمریکایی تبدیل شده است.
بحران امروز بازار کود، تنها یک مشکل کشاورزی نیست، بلکه نمادی از شکنندگی اقتصاد جهانی در برابر سیاستهای جنگطلبانه است. وقتی تنگه هرمز ناامن میشود، تنها بازار نفت آسیب نمیبیند، بلکه امنیت غذایی جهان نیز به خطر میافتد. اکنون آمریکا با صرف میلیاردها دلار تلاش میکند کشاورزی خود را از بحرانی نجات دهد که بخش مهمی از آن، محصول مستقیم سیاستهای اشتباه و تنشزای خودش است.