به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در ماههای اخیر، بسیاری از تحلیلگران غربی تلاش کردند بحران تنگه هرمز را صرفا از زاویه نفت و انرژی روایت کنند اما اکنون روشن شده که شوک اصلی در حال انتقال به بخش غذا و کشاورزی است؛ بخشی که با تاخیر واکنش نشان میدهد اما آثار آن عمیقتر و ماندگارتر خواهد بود. انگلیس یکی از کشورهایی است که پس از خود آمریکا، تبعات این بحران را به طور مستقیم تجربه میکند.
براساس گزارشهای منتشرشده از سوی نهادهای بینالمللی در سال ۲۰۲۶، اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز موجب جهش شدید قیمت جهانی کودهای اوره، آمونیاک و فسفات شده است. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد هشدار داده که این بحران میتواند یکی از شدیدترین شوکهای نهادهای کشاورزی طی سالهای اخیر باشد و هزینه تولید غذا را در سطح جهانی افزایش دهد.
در چنین شرایطی، برخی کشاورزان انگلیسی به استفاده از جلبک دریایی به عنوان جایگزین کودهای شیمیایی روی آوردهاند؛ اقدامی که اگرچه در ظاهر رنگوبوی کشاورزی سبز و ارگانیک دارد اما در واقع نشانهای از بحران عمیق تامین نهاده در اروپاست. گزارشها نشان میدهد که جلبکهای دریای شمال با هزینههای بالا جمعآوری و حتی با استفاده از پهپاد در مزارع توزیع میشوند.
این وضعیت برای کشوری مانند انگلیس که همواره خود را نماد کشاورزی صنعتی و فناوریمحور معرفی میکرد، نوعی عقبگرد محسوب میشود. کارشناسان محیطزیست نیز نسبت به برداشت گسترده جلبک از سواحل شمال اروپا هشدار دادهاند و معتقدند این اقدام میتواند تعادل اکوسیستم دریایی را مختل کند. علاوه بر آن، هنوز شواهد علمی کافی درباره اثربخشی این روش در مقیاس وسیع وجود ندارد.
اما پرسش اصلی اینجاست که چرا کشاورزان انگلیسی مجبور به چنین انتخابی شدهاند؟ پاسخ را باید در زنجیرهای از تصمیمات ژئوپلیتیکی جستوجو کرد که از واشنگتن آغاز شد و به بحران نهادههای کشاورزی در اروپا رسید.
دولت ترامپ با تشدید تنشهای منطقهای و حمایت از رویکرد نظامی علیه ایران، عملا یکی از حیاتیترین شاهراههای تجارت جهانی را وارد وضعیت نااطمینانی کرد. تنگه هرمز فقط مسیر انتقال نفت نیست؛ بخش مهمی از تجارت جهانی کودهای شیمیایی و مواد اولیه تولید آن نیز از این مسیر عبور میکند؛ به طوری که برخی برآوردها نشان میدهد حدود یکسوم تجارت دریایی کود جهان وابسته به این گذرگاه است.
افزایش قیمت کودهای شیمیایی اکنون به یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده امنیت غذایی اروپا تبدیل شده است. دادههای سال ۲۰۲۶ نشان میدهد قیمت برخی انواع کود در بازار جهانی بین ۳۰ تا ۷۰ درصد افزایش یافته و بسیاری از کشاورزان اروپایی خریدهای خود را به تعویق انداختهاند.
در انگلیس، این وضعیت به طور مستقیم در حال انتقال به قیمت مواد غذایی است. تولیدکنندگان هشدار دادهاند که هزینه بالای کود و سوخت، قیمت تمامشده محصولات کشاورزی را افزایش داده و فشار تورمی تازهای بر بازار غذا وارد خواهد کرد. برخی شرکتهای بزرگ کشاورزی در اروپا حتی نسبت به کاهش سطح کشت در سال زراعی آینده هشدار دادهاند.
واقعیت آن است که کشاورزی صنعتی اروپا به شدت به واردات نهاده وابسته است. زمانی که کود شیمیایی کمیاب یا گران میشود، کشاورز اروپایی ناچار است یا مصرف کود را کاهش دهد یا به سراغ جایگزینهای کمبازده برود. هر دو گزینه در نهایت به کاهش عملکرد محصول و افزایش قیمت مواد غذایی منتهی میشود. بحران فعلی همچنین نشان داد که روایت غرب درباره «امنیت زنجیره تامین» تا چه اندازه شکننده و وابسته به ثبات ژئوپلیتیکی است. کشورهایی که سالها دیگران را به وابستگی متهم میکردند، اکنون خود در برابر یک گلوگاه راهبردی آسیبپذیر شدهاند.
نکته قابلتامل اینجاست که انگلیس عملا هزینه سیاستی را میپردازد که طراحی اصلی آن در واشینگتن انجام شده است و صرفا سیاستهای تهاجمی ترامپ علیه ایران، اکنون به بحرانی داخلی در بخش کشاورزی و امنیت غذایی لندن تبدیل شده است. کشاورزان انگلیسی امروز نه فقط با افزایش قیمت نهادهها بلکه با رشد هزینه حملونقل، سوخت و انرژی نیز روبهرو هستند. این همان زنجیرهای است که کارشناسان بینالمللی از ماهها قبل نسبت به آن هشدار داده بودند؛ یعنی انتقال بحران ژئوپلیتیک از بازار انرژی به بازار غذا.
در این میان، نکتهای که بیش از گذشته برجسته شده، اهمیت راهبردی تنگه هرمز در معادلات جهانی است. غرب اکنون به خوبی دریافته که فشار نظامی و امنیتی علیه ایران، تنها یک بازی سیاسی نیست، بلکه میتواند کل ساختار تجارت جهانی غذا و انرژی را تحت تاثیر قرار دهد. بحران کنونی بیش از هر چیز یک پیام روشن دارد؛ امنیت غذایی جهان را نمیتوان با جنگافروزی و بیثباتسازی ژئوپلیتیک تامین کرد. کشاورزان انگلیسی امروز در حالی جلبک دریایی را جایگزین کود شیمیایی کردهاند که ریشه بحران، نه در مزرعه بلکه در تصمیمات سیاسی کاخ سفید و محاسبات اشتباه غرب نهفته است؛ همان جایی که تصور میشد میتوان با فشار حداکثری، هزینهای به رقبای ژئوپلیتیکی تحمیل کرد اما اکنون صورتحساب آن روی میز کشاورزان و مصرفکنندگان آمریکایی و اروپایی قرار گرفته است.