به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در شرایطی که تنشهای سیاسی در خاورمیانه همچنان ادامه دارد، بازار جهانی نفت و صنعت حملونقل هوایی وارد مرحلهای از عدمقطعیت و نوسان شدهاند؛ وضعیتی که هم بر قیمت انرژی اثر گذاشته و هم ساختار هزینهای بسیاری از صنایع وابسته را تحت فشار قرار داده است.
بازار جهانی نفت طی ماههای اخیر تحت تاثیر مجموعهای از تحولات ژئوپلیتیکی و محدودیتهای عرضه قرار گرفته اما نکته قابل توجه این است که قیمتها برخلاف انتظار اولیه، همچنان در یک محدوده نسبتا کنترلشده در حال نوسان هستند.
در پی درگیریهای اخیر در منطقه و افزایش نگرانیها درباره امنیت مسیرهای حملونقل انرژی، قیمت نفت برنت در مقاطعی با رشد بیش از ۴ درصدی مواجه شد و به حدود ۹۸ دلار در هر بشکه رسید. با این حال، این رقم همچنان پایینتر از اوجهای ثبتشده در هفتههای گذشته است و در چارچوب میانگین قیمتی دو دهه اخیر قرار دارد.
یکی از عوامل مهم در این شرایط، محدود شدن بخشی از جریان نفت از مسیرهای کلیدی حملونقل دریایی عنوان میشود؛ موضوعی که باعث شده حدود ۱۳ درصد از عرضه جهانی نفت با اختلال مواجه شود. با این وجود، بازار تا حد زیادی به این وضعیت واکنش هیجانی نشان نداده است.
کارشناسان معتقدند یکی از دلایل این رفتار، انتظارات متناقض درباره آینده سیاسی منطقه و احتمال تغییر سریع شرایط است؛ موضوعی که باعث شده معاملهگران در تصمیمگیریها رویکردی محتاطانهتر داشته باشند.
بررسی دادههای انرژی نشان میدهد طی ماههای اخیر، میزان برداشت از ذخایر نفتی در جهان افزایش قابل توجهی داشته است. برآوردها حاکی از آن است که فقط در ماه مارس، ذخایر جهانی نفت و فرآوردههای نفتی روزانه بیش از ۵ میلیون بشکه کاهش یافته و این رقم در ماههای بعدی به حدود ۸ تا ۹ میلیون بشکه در روز رسیده است.
در ایالات متحده نیز ذخایر نفت خام به حدود ۱.۵ میلیارد بشکه کاهش یافته که پایینترین سطح در حدود دو دهه گذشته محسوب میشود. همچنین ذخایر در مرکز مهم تحویل نفت در اوکلاهما به حدود ۲۲ میلیون بشکه رسیده که کاهش محسوسی را نشان میدهد.
تحلیلگران هشدار میدهند ادامه این روند میتواند در میانمدت فشار بیشتری بر بازار وارد کند؛ چراکه ظرفیت ذخیرهسازی محدود است و در صورت رسیدن ذخایر به سطوح بحرانی، احتمال جهش ناگهانی قیمتها افزایش خواهد یافت.
یکی دیگر از عوامل مهم در وضعیت فعلی بازار نفت، تغییر رفتار وارداتی چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان است. گزارشها نشان میدهد واردات نفت این کشور در ماه مه به پایینترین سطح در حدود یک دهه اخیر رسیده است.
با این حال، دلیل این کاهش به طور دقیق روشن نیست. برخی تحلیلها از استفاده بیشتر پالایشگاههای چینی از ذخایر داخلی خبر میدهند، در حالی که برخی دیگر احتمال کاهش واقعی تقاضا را مطرح میکنند. نبود شفافیت در دادههای مصرف انرژی چین، تصویر کلی بازار را پیچیدهتر کرده است. در چنین شرایطی، تحلیلگران تاکید دارند که حتی تغییرات کوچک در رفتار خرید چین میتواند به سرعت بر قیمتهای جهانی اثر بگذارد.
در کنار بازار نفت، صنعت حملونقل هوایی نیز یکی از بخشهایی بوده که به شدت از افزایش قیمت انرژی و محدودیتهای عملیاتی آسیب دیده است. بر اساس گزارش انجمن بینالمللی حملونقل هوایی، پیشبینی سود خالص صنعت در سال ۲۰۲۶ از حدود ۴۱ میلیارد دلار به نزدیک ۲۳ میلیارد دلار کاهش یافته است؛ رقمی که نشاندهنده افتی قابل توجه در حاشیه سود شرکتهای هواپیمایی است.
با وجود این کاهش، تقاضا برای سفرهای هوایی همچنان در سطح بالایی قرار دارد و ضریب اشغال پروازها نیز مناسب گزارش شده است. با این حال، افزایش قیمت سوخت جت که اکنون بخش قابل توجهی از هزینههای عملیاتی را تشکیل میدهد، فشار مستقیمی بر سودآوری شرکتها وارد کرده است. طبق برآوردها، هزینه سوخت صنعت هواپیمایی در سال جاری به حدود ۳۵۰ میلیارد دلار خواهد رسید؛ در حالی که این رقم در سال گذشته حدود ۲۵۰ میلیارد دلار بوده است.
یکی از پیامدهای مستقیم تنشهای منطقهای، محدودیت یا تغییر در مسیرهای پروازی است. بسیاری از شرکتهای هواپیمایی برای جلوگیری از عبور از مناطق پرریسک، مجبور به انتخاب مسیرهای طولانیتر شدهاند؛ موضوعی که به افزایش مصرف سوخت، زمان پرواز و هزینههای عملیاتی منجر شده است.
در همین حال، برخی خطوط هوایی در خاورمیانه بیشترین فشار را تجربه کردهاند و بخشی از ظرفیت عملیاتی خود را از دست دادهاند. همچنین افزایش قیمت بلیتها در بسیاری از مسیرها مشاهده میشود، موضوعی که به گفته کارشناسان احتمالا در کوتاهمدت کاهش نخواهد یافت.
در مجموع، بازار جهانی انرژی و صنعت حملونقل هوایی در شرایطی قرار گرفتهاند که بیش از هر چیز با «ابهام» تعریف میشود؛ ابهامی که از وضعیت عرضه نفت در مسیرهای کلیدی گرفته تا رفتار نامشخص بزرگترین واردکنندگان جهان را در بر میگیرد.
با وجود این فضای پرریسک، نکته مهم این است که بازارها هنوز از کنترل خارج نشدهاند. قیمت نفت در محدودهای قابل مدیریت در حال نوسان است و صنعت هواپیمایی نیز با وجود کاهش سود، همچنان از تقاضای پایدار سفرهای بینالمللی حمایت میگیرد.
به بیان دیگر، اگرچه فشار هزینهها و اختلالهای ژئوپلیتیکی واقعیتهای انکارناپذیر امروز اقتصاد انرژی هستند اما ساختار کلی بازارها همچنان انعطافپذیری خود را حفظ کرده است. در صورت کاهش تنشها یا بازگشت تدریجی ثبات به مسیرهای تجاری، انتظار میرود بازار انرژی و صنایع وابسته بتوانند بهتدریج به تعادل جدیدی برسند؛ تعادلی که احتمالا با قیمتهای بالاتر اما قابل پیشبینیتر همراه خواهد بود.
در چنین شرایطی، آنچه بیش از همه اهمیت دارد نه شوکهای کوتاهمدت، بلکه سرعت بازگشت اعتماد و شفافیت به جریان دادههای عرضه و تقاضاست؛ عاملی که مسیر آینده بازار را تعیین خواهد کرد.