به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در تازهترین گزارش ماهانه خود اعلام کرد شوک عرضه نفت ناشی از جنگ ایران موجب کاهش قابل توجه تقاضای جهانی نفت شده است. با این حال، این نهاد هشدار داده در صورت پایان پایدار این درگیری، بازگشت تولید و صادرات نفت میتواند در سال آینده مازاد بزرگی را در بازار جهانی ایجاد کند. بر اساس این گزارش، پیشبینی شده رشد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ به ۱.۱ میلیون بشکه در روز کاهش یابد؛ رقمی که نسبت به برآورد ماه گذشته ۷۰۰ هزار بشکه در روز کمتر است. این کاهش عمدتا به افت شدید تحویل نفت در سهماهه دوم سال نسبت داده شده، به طوری که میزان تحویل روزانه حدود ۵ میلیون بشکه کاهش یافته است.
در بخش عرضه نیز آمده که تولید جهانی نفت در ماه مه به ۹۴.۵ میلیون بشکه در روز رسیده که نسبت به ماه قبل، ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش داشته و تولید را به سطحی بسیار پایینتر از دوران پیش از جنگ رسانده است. همچنین طبق این گزارش، عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۹ میلیون بشکه در روز نسبت به سال قبل کاهش یافته و به ۱۰۲.۴ میلیون بشکه در روز خواهد رسید اما در سال ۲۰۲۷ با جهشی قابل توجه به ۱۱۰.۳ میلیون بشکه در روز افزایش پیدا خواهد کرد.
این آژانس تاکید کرده کاهش تقاضا صرفا ناشی از کمبود عرضه نیست، بلکه افزایش قیمت سوخت و کمبود فرآوردههای نفتی نیز فشار مضاعفی بر مصرف وارد کرده است. بر این اساس، بحران کنونی فراتر از یک شوک ساده عرضه ارزیابی میشود.
IEA پیشبینی میکند که عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۷ حدود ۸ میلیون بشکه در روز افزایش یابد و به حدود ۱۱۰ میلیون بشکه در روز برسد، در حالی که تقاضا فقط حدود ۲ میلیون بشکه در روز رشد کرده و به ۱۰۵.۳ میلیون بشکه در روز خواهد رسید. از همینرو، این نهاد هشدار داده در آن سال مازاد قابل توجهی در بازار نفت شکل خواهد گرفت. این گزارش در شرایطی منتشر شده که سرمایهگذاران در حال بررسی اثر توافق میان آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ خاورمیانه و همچنین احتمال بازگشایی تنگه هرمز بر بازارهای انرژی هستند.
در آستانه امضای توافق آمریکا و ایران، قیمت نفت به پایینترین سطح سه ماه اخیر کاهش یافته است. عبور سه نفتکش ایرانی حامل ۵ میلیون بشکه نفت خام از محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز نیز به کاهش نگرانیهای بازار کمک کرده است. در معاملات روز چهارشنبه، نفت برنت با ۰.۷ درصد کاهش به ۷۸.۴۴ دلار در هر بشکه رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) نیز با افت حدود ۱.۱ درصدی در سطح ۷۵.۱۸ دلار معامله شد. این نهاد معتقد است در صورت تداوم توافق، تولید و صادرات نفت کشورهای حوزه خلیج فارس به تدریج احیا خواهد شد؛ به ویژه با رفع محاصره آمریکا، صادرات نفت ایران نیز میتواند به طور کامل از سر گرفته شود.
در این گزارش اشاره شده که حجم انتقال نفت از طریق تنگه هرمز در هفتههای اخیر بهبود یافته و با استفاده از انتقال کشتی به کشتی در خلیج عمان، جریان صادرات از کف ۹.۶ میلیون بشکه در روز در ماه مه به حدود ۱۲ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. با این حال هشدار داده میشود بازگشت کامل شرایط عادی زمانبر خواهد بود.
این نهاد همچنین نسبت به کاهش شدید ذخایر جهانی نفت هشدار داده است. بر این اساس ذخایر مشاهده شده جهانی در ماه مه ۱۴۳ میلیون بشکه کاهش یافته که بسیار بیشتر از افت ۷۴ میلیون بشکهای ماه آوریل بوده است. از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، ذخایر جهانی با سرعتی معادل ۳.۸ میلیون بشکه در روز در حال کاهش هستند. این در حالی است که با وجود افت تقاضا برای نفت خام و فرآوردههای نفتی اما ذخایر موجود در بازار با سرعتی بیسابقه کاهش یافته و ممکن است در ماههای آینده به پایینترین سطوح تاریخی برسد؛ هرچند انتظار میرود در اواخر سال، بازار به سمت مازاد عرضه حرکت کند.
در همین راستا تاماش وارگا، تحلیلگر موسسه PVM Oil Associates نیز اظهار کرد: «با وجود کاهش شدید ذخایر، قیمت نفت اکنون تقریبا به سطوح اواخر فوریه بازگشته است. فرض اصلی بازار این است که تنگه هرمز دوباره به طور کامل باز خواهد شد و نفتکشها در هر دو جهت از این گذرگاه حیاتی عبور خواهند کرد؛ هرچند روند بازگشت جریان نفت تدریجی خواهد بود اما تاثیر مهمی بر تعادل بازار جهانی نفت خواهد داشت و پرسش اصلی این است که این تاثیر تا چه اندازه گسترده خواهد بود.»
در مجموع، گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد بازار جهانی نفت در حال عبور از یک دوره نوسانی و بیثبات است؛ دورهای که در آن همزمان کاهش عرضه ناشی از تنشهای ژئوپلیتیکی و افت تقاضا به دلیل فشارهای قیمتی مشاهده میشود. با این حال، چشمانداز سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ حاکی از آن است که با بازگشت تدریجی عرضه، بازار میتواند از کمبود به سمت مازاد حرکت کند که در صورت تحقق، میتواند فشار نزولی قابل توجهی بر قیمت نفت در سالهای آینده وارد کند.