به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در تازهترین گزارش ماهانه بازار نفت (OMR) اعلام کرد که بازار جهانی نفت پس از یک دوره نوسان شدید ناشی از تنشهای ژئوپلیتیکی، در حال حرکت به سمت بازگشت تدریجی به تعادل است اما ادامه درگیریها در خلیج فارس میتواند پیشبینیها درباره مازاد عرضه در سال آینده را تغییر دهد.
بر اساس این گزارش، تقاضای جهانی نفت پس از رسیدن به پایینترین سطح خود در ماه مه، روند بهبود را آغاز کرده است. افزایش مصرف در فصل سفرهای تابستانی و آزاد شدن تقاضای انباشتهشده از مهمترین عوامل رشد تقاضا عنوان شدهاند. با این حال، آژانس پیشبینی میکند مصرف جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود یک میلیون بشکه در روز کاهش یابد و در سال ۲۰۲۷ با رشد دو میلیون بشکهای همراه شود؛ رشدی که همچنان پایینتر از روندهای تاریخی توسعه تقاضا خواهد بود.
IEA اعلام کرد عرضه جهانی نفت در ماه ژوئن با افزایش ۴.۱ میلیون بشکهای به ۹۸.۸ میلیون بشکه در روز رسید. این افزایش عمدتا به دلیل ازسرگیری بخشی از جریان انتقال نفت از مسیر تنگه هرمز و بهبود نسبی تولید در کشورهای حوزه خلیج فارس رخ داد. با وجود این رشد، تولید جهانی همچنان حدود ۹.۴ میلیون بشکه در روز کمتر از سطح پیش از آغاز جنگ قرار دارد.
بر اساس برآورد آژانس، در صورت کاهش سریع تنشها، عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ به طور متوسط به ۱۰۲.۶ میلیون بشکه در روز خواهد رسید و در سال آینده نیز امکان افزایش ۷.۵ میلیون بشکهای عرضه وجود دارد؛ مشروط به اینکه جریان تجارت نفت از مسیرهای کلیدی دوباره به شرایط عادی بازگردد.
در بخش دیگری از گزارش، آژانس به وضعیت پالایشگاهها و بازار فرآوردههای نفتی اشاره کرده و نوشته است که با وجود افزایش عرضه نفت خام، بازار فرآوردهها همچنان با کمبود عرضه مواجه است. تعطیلی یا فعالیت محدود پالایشگاههای صادراتی خاورمیانه، کاهش تولید پالایشگاههای روسیه به دلیل حملات زیرساختی و فعالیت پایینتر پالایشگاههای آسیایی باعث شده تولید فرآوردههای نفتی در ماه ژوئن نسبت به سال گذشته ۶ میلیون بشکه در روز کمتر باشد.
این شرایط باعث شده شکاف عرضه فرآوردهها و حاشیه سود پالایشگاهها در اوایل ماه ژوئیه به بالاترین سطح چهار سال اخیر برسد. اگرچه نگرانیها درباره کمبود سوخت جت کاهش یافته، بازارهای بنزین و گازوئیل همچنان با محدودیت عرضه روبهرو هستند.
گزارش IEA نشان میدهد ذخایر نفت مشاهدهشده جهانی در ماه ژوئن برای نخستین بار طی چهار ماه گذشته افزایش یافت و ۲۱ میلیون بشکه رشد کرد. افزایش ذخایر نفت روی آب که حدود ۱۱۷ میلیون بشکه برآورد شده، کاهش ذخایر نفت در خشکی را جبران کرده است.
در همین مدت، ذخایر کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) حدود ۶۲ میلیون بشکه کاهش یافت که نزدیک به ۴۴ میلیون بشکه آن مربوط به ذخایر دولتی بود. همچنین ذخایر کشورهای غیرعضو OECD نیز ۳۷ میلیون بشکه کاهش یافت که بخش عمده آن به برداشت ۴۱ میلیون بشکهای چین مربوط میشود.
قیمت نفت خام شاخص دریای شمال در ماه ژوئن روند نزولی داشت و تمام رشدهای ثبتشده در دوره جنگ را از دست داد. افزایش تردد نفتکشها در خلیج فارس و تمرکز بازار بر احتمال شکلگیری مازاد عرضه، باعث شد قیمت نفت برنت دریای شمال حدود ۲۲ دلار کاهش یابد و به محدوده ۶۸ دلار در هر بشکه برسد. با این حال، پس از نقض توافق آتشبس در روزهای ۷ و ۸ ژوئیه، قیمتها دوباره افزایش یافت و نفت خام دریای شمال در زمان انتشار گزارش در محدوده ۷۷ دلار در هر بشکه معامله شد.
آژانس اعلام کرد لغو موقت محدودیتهای صادراتی ایران از سوی آمریکا و ارائه حمایت امنیتی برای عبور محمولههای غیرایرانی باعث شد نفتکشهای متوقفشده در تنگه هرمز حرکت خود را از سر بگیرند. صادرات نفت خلیج فارس در ماه ژوئن با افزایش ۶.۵ میلیون بشکهای به ۱۶.۱ میلیون بشکه در روز رسید، هرچند همچنان فاصله زیادی با میانگین ۲۴ میلیون بشکهای پیش از آغاز جنگ دارد.
بر اساس دادههای منتشرشده در گزارش، تولید نفت کشورهای عضو اوپک پلاس در ماه ژوئن افزایش یافت. تولید هشت عضو اصلی اوپک پلاس که مشمول محدودیتهای کاهش تولید هستند، از ۲۴.۲۱ میلیون بشکه در روز در ماه مه به ۲۶.۳۸ میلیون بشکه در روز در ماه ژوئن رسید.
در میان تولیدکنندگان بزرگ، عربستان سعودی تولید خود را از ۶.۴۴ میلیون بشکه در روز به ۷.۳۴ میلیون بشکه افزایش داد. عراق نیز تولید خود را از ۱.۴۸ میلیون بشکه در روز به ۱.۹۶ میلیون بشکه رساند. تولید روسیه نیز با افزایش جزئی از ۸.۷۴ میلیون بشکه در روز به ۸.۸۶ میلیون بشکه در روز رسید. ایران، لیبی و ونزوئلا همچنان از محدودیتهای کاهش تولید اوپک پلاس معاف هستند. تولید ایران در ماه ژوئن ۲.۳ میلیون بشکه در روز اعلام شده است.
آژانس بینالمللی انرژی تاکید کرده است که بازگشت بازار نفت به شرایط عادی به تداوم جریان نفتکشها از تنگه هرمز، بازگشت فعالیت پالایشگاهها و کاهش تنشهای ژئوپلیتیکی وابسته است. به گفته این نهاد، اگرچه در شرایط فعلی انتظار میرود بازار جهانی نفت تا پایان سال به سمت مازاد عرضه حرکت کند اما تشدید دوباره درگیریها در خلیج فارس میتواند این روند را معکوس کرده و ریسکهای جدیدی برای قیمتها و امنیت عرضه جهانی ایجاد کند.
در مجموع، آژانس بینالمللی انرژی معتقد است بازار جهانی نفت در ماههای آینده به میزان زیادی به روند تحولات ژئوپلیتیکی، بهویژه امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز، بازگشت ظرفیت پالایشگاهی خاورمیانه و تداوم عرضه از سوی تولیدکنندگان بزرگ وابسته خواهد بود. در صورت تداوم بهبود جریان صادرات، احتمال بازگشت تدریجی تعادل و حتی شکلگیری مازاد عرضه در سال ۲۰۲۷ وجود دارد.
با این حال، آژانس هشدار میدهد این سناریو بر پایه کاهش تنشهای منطقهای استوار است و هرگونه اختلال دوباره در مسیرهای انتقال نفت یا تشدید درگیریها میتواند روند احیای بازار را متوقف کرده، توازن عرضه و تقاضا را بر هم بزند و بار دیگر نوسان قیمت نفت را در بازارهای جهانی افزایش دهد.