به گزارش اقتصاد معاصر؛ در تحولی که بار دیگر وابستگی عمیق بازارهای جهانی انرژی به تولیدات روسیه را آشکار ساخت، تصمیم مسکو برای ممنوعیت صادرات بنزین و دیزل، موجی از بیثباتی را در سراسر جهان به راه انداخته است.
این اقدام که در واکنش به حملات پهپادی اوکراین به تأسیسات نفتی روسیه اتخاذ شده، نهتنها قیمتهای جهانی را به سطحی بیسابقه رسانده، بلکه زندگی روزمره میلیونها روس را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
ماجرا از آنجا آغاز شد که اوکراین با تشدید حملات پهپادی خود، ضربات سنگینی به زیرساختهای حیاتی صنعت نفت روسیه وارد کرد. در ۶ ژوئیه (۱۵ تیر)، نیروهای اوکراینی پالایشگاه نفت امسک را که در فاصله دو هزار و پانصد کیلومتری از مرزهای این کشور قرار دارد، هدف قرار دادند. با این حمله، کییف عملاً به تمامی ده پالایشگاه بزرگ روسیه از لنینگراد تا امسک آسیب رسانده است . این حملات موجب توقف عملیات در بسیاری از پالایشگاهها از جمله نورسی و امسک بهعنوان دو واحد بزرگ تولید بنزین، و همچنین پالایشگاه ساراتوف شده است .
نتیجه این اختلالات، کاهش ۳۵ درصدی تولید بنزین روسیه بوده است، بهگونهای که تولید روزانه این فرآورده اکنون ۴۰ تا ۴۵ هزار تن کمتر از نیاز مصرفی در فصل تابستان است.
دادههای شرکت «کپلر» نشان میدهد صادرات دیزل و گازوئیل روسیه در روزهای ابتدایی ژوئیه به ۲۳۴ هزار بشکه در روز سقوط کرده، در حالی که این رقم در ژوئن ۴۰۰ هزار بشکه و در کل سال ۲۰۲۵ به طور متوسط ۸۱۷ هزار بشکه در روز بوده است.
گرچه آمریکا و اروپا از زمان آغاز جنگ اوکراین، واردات سوخت از روسیه را متوقف کردهاند، اما تصمیم مسکو برای بستن شیر صادرات، موجی از افزایش قیمت را حتی در این مناطق به راه انداخته است. این پدیده نشاندهنده پیوستگی عمیق بازارهای نفت جهان است که هیچیک از بازیگران نمیتوانند خود را از آن جدا کنند.
در آمریکا، قیمت معاملات آتی دیزل با ۱۱ درصد افزایش به ۱۵۴ دلار در هر بشکه رسید که ۸۰ دلار بالاتر از قیمت نفت وست تگزاس اینترمدییت است. در اروپا نیز حقالعمل قیمتی گازوئیل نسبت به نفت برنت به رکورد تاریخی ۶۰.۷۷ دلار در هر بشکه دست یافت .
نبود نفت روسیه در بازار، کشورهای خریدار سنتی مانند برزیل و ترکیه را ناچار به رقابت با اروپا بر سر محمولههای آمریکایی کرده است، پیشبینی میشود این رقابت هزینههای کشاورزان را بهشدت افزایش دهد، چراکه هماکنون در نیمکره شمالی فصل برداشت و در نیمکره جنوبی فصل کشت آغاز شده است.
تصمیم روسیه برای ممنوعیت صادرات، اگرچه با هدف حفظ بازار داخلی اتخاذ شد، اما خودِ شهروندان روس را نیز با بحرانی بیسابقه مواجه کرده است. در شهر چیتا در منطقه ترانسبایکال، ساکنان برای دریافت سوخت تا ۳۶ ساعت در صف میمانند و برخی به دلیل اتمام بنزین، مجبور به هل دادن خودروهای خود شدهاند.
در شهر «گیلندژیک» نیز زن جوانی روایت میکند که سه روز برای یافتن بنزین تلاش کرده و شب را در خودرو سپری کرده، اما موفق به دریافت سوخت نشده است. او وضعیت را جنگی برای بقا توصیف کرده و افزوده که دلالان سوخت را خریده و با قیمتهای گزاف میفروشند . در کالمیکیا، هر خودرو تنها اجازه دریافت ۲۰ لیتر بنزین را دارد که باید مستقیماً باک خودرو ریخته شود و امکان خرید خارج از باک وجود ندارد.
در بحبوحه این آشفتگی، سبک زندگی مردم روسیه به کلی دگرگون شده است. برخی ساکنان در صف سوخت، جای خود را تا سقف ۳۵ هزار روبل (حدود ۴۰۰ یورو) به فروش میرسانند. استفاده از تاکسیها نیز سخت و گرانقیمت شده، زیرا رانندگان از پذیرش سفرهای طولانی خودداری میکنند و نرخها به شدت افزایش یافته است .
جالبترین واکنش اما در مناطق روستایی دیده میشود؛ تقاضا برای خرید اسبهای کاری چندین برابر شده است. از این حیوانات برای کار در جنگل، جمعآوری یونجه و امور کشاورزی روزمره استفاده میشود . همچنین فروش دوچرخهها در ژوئن نسبت به ماه قبل ۱۳۱ درصد افزایش یافته و دوچرخه بهعنوان جایگزینی جدی برای خودرو مطرح شده است.
معاون نخستوزیر روسیه، الکساندر نواک، ضمن پذیرش وجود اختلال در برخی پمپبنزینها، سعی در کمرنگنمایی بحران داشته و آن را ناشی از رفتارهای هیجانی و احتکار مردم و دلالان دانسته است. دولت روسیه برای مهار این وضعیت، به استراتژیهای اضطراری مانند استفاده از ذخایر راهبردی و واردات سوخت از بلاروس و هند روی آورده است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند این بحران بهسادگی قابل حل نیست و تداوم حملات اوکراین به زیرساختهای نفتی، زنجیره تأمین را با چالشهای جبرانناپذیری مواجه خواهد کرد. در همین حال، آمریکا با تشدید همزمان حملات خود علیه ایران و برهم زدن ثبات در تنگه هرمز، بر آشفتگی بازارهای جهانی نفت افزوده است؛ اتفاقی که عملاً هرگونه تلاش برای کنترل قیمتها را با دشواری مضاعف روبرو میکند./فارس