به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ تداوم محاصره دریایی در بابالمندب توسط نیروهای مسلح یمن، از عصر روز دوشنبه بیستم جولای، زنگ خطر را برای بازار جهانی نفت به صدا درآورده است. تحلیلگران ارشد انرژی معتقدند که این اقدام راهبردی که در پاسخ به سالها محاصره ریاض علیه ملت یمن صورت گرفته، میتواند قیمت نفت خام را تا مرز ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش دهد و فشار جدیدی بر اقتصاد جهانی وارد کند.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، موفقیت انصارالله در اعمال محاصره بر این آبراه حیاتی که یکی از مهمترین مسیرهای حمل نفت در جهان محسوب میشود، میتواند به موج جدیدی از افزایش قیمتها و اختلال در زنجیره تامین سوخت منجر شود. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که پیش از این نیز تشدید تنشهای آمریکا و ایران، حرکت نفتکشها در تنگه هرمز را با کاهش محسوسی مواجه کرده بود و حالا بسته شدن مسیر جایگزین، نگرانیها را نسبت به کمبود عرضه در بازار جهانی دوچنان کرده است.
ریچارد برونز، از شرکت مشاوره انرژی اسپکتس در این خصوص به خبرگزاری رویترز گفت: «پس از افزایش قیمت نفت در هفته گذشته به دلیل تشدید تنشهای آمریکا و ایران و متعاقب آن کاهش تردد در تنگه هرمز، فعالان بازار به دقت عواملی را رصد میکنند که میتواند توجیهی برای افزایش بیشتر قیمتها باشد. بدون شک از سرگیری حملات دریایی یمن و اعمال محاصره موثر بر بابالمندب، دقیقا چنین عاملی محسوب میشود.»
پس از انتشار بیانیه رسمی انصارالله، قیمت نفت با رشد کمتر از یک درصدی به حدود ۸۹ دلار در هر بشکه رسید. این در حالی است که امیدواریها نسبت به از سرگیری مذاکرات صلح میان ایران و آمریکا، پیشتر موجب کاهش قیمتها شده بود. شایان ذکر است که قراردادهای آتی نفت در سال جاری به اوج ۱۲۶ دلاری نیز دست یافته بود، هرچند که این رقم همچنان پایینتر از رکورد تاریخی ۱۴۷ دلاری ثبت شده در سال ۲۰۰۸ است.
تنگه بابالمندب که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند، یکی از مسیرهای کلیدی برای حمل نفت خام و فرآوردههای سوختی میان خاورمیانه، اروپا و آسیا محسوب میشود. از زمان آغاز حملات یمن به کشتیهای مرتبط با اسرائیل در سال ۲۰۲۳، بسیاری از کشتیها مسیر خود را به سمت دور زدن قاره آفریقا تغییر دادهاند که این امر هزینههای تجارت جهانی را افزایش داده و سرعت جابهجایی کالاها را به شدت کاهش داده است.
با این حال کارشناسان تاکید دارند که بسته شدن کامل این تنگه، بزرگترین ضربه فوری را به صادرات نفت خام عربستان سعودی از بندر راهبردی ینبع در کرانههای دریای سرخ وارد خواهد کرد. مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در شرکت کپلر شامگاه دیروز دوشنبه هشدار داده که پالایشگاههای آسیایی که دریافتکننده این محمولههای نفتی هستند، ممکن است با تاخیری حدود یک ماهه در دریافت نفت مواجه شوند؛ چراکه نفتکشها ناگزیر خواهند بود برای دستیابی به مشتریان خود، مسیر طولانی دماغه امید نیک در جنوب آفریقا را در پیش گیرند.
وی تاکید کرد که تاثیر این اختلال در ماه نخست به مراتب بیشتر خواهد بود و عمدتا جریان نفت سعودی را تحتالشعاع قرار میدهد.
ریچارد برونز، کارشناس ارشد انرژی نیز برآورد کرده که بیش از سه میلیون بشکه در روز از نفت خام سعودی که هماکنون از مسیر دریای سرخ به آسیا صادر میشود، ممکن است ناگزیر به طی کردن مسیرهای بسیار طولانیتری شوند. این وضعیت نه فقط هزینههای حمل را به شدت افزایش میدهد، بلکه به دلیل محدودیتهای زیرساختی، گلوگاههای لجستیکی جدیدی نیز ایجاد خواهد کرد. به عنوان مثال، نفتکشهای غولپیکر با ظرفیت کامل قادر به عبور از کانال سوئز نیستند و ظرفیت خط لوله سومید مصر که دریای سرخ را به دریای مدیترانه متصل میکند نیز ثابت و غیرقابل افزایش است.
دادههای شرکت کپلر نشان میدهد که عربستان سعودی از ماه آوریل به طور میانگین روزانه بیش از ۴.۵ میلیون بشکه نفت خام و سوخت از بندر ینبع صادر کرده که حدود ۷۰ درصد از این حجم عظیم، روانه بازارهای آسیایی شده است. حال این مسیر حیاتی با تهدیدی جدی روبهرو شده که میتواند کل معادلات انرژی در شرق آسیا را بر هم بزند.
جان بیسی، رئیس شرکت مشاوره استراتاس ادوایزرز نیز در گفتگویی تاکید کرد که پیامدهای این محاصره بسیار فراتر از بازار نفت خواهد بود. وی هشدار داد که اگر این محمولههای نفتی واقعا از عبور از دریای سرخ بازداشته شوند یا به شدت با اختلال مواجه گردند، علاوه بر افزایش قیمت نفت، قیمت فرآوردههای تصفیهشده نیز دچار نوسان شدیدی خواهد شد.
بیسی تصریح کرد که چنین شرایطی میتواند کل اقتصاد جهانی را تضعیف کرده و حتی در مقطعی، جهان را به سمت یک رکود اقتصادی تمامعیار سوق دهد.
تحلیلگران بازار معتقدند که واکنش فوری بازار نفت به این تحولات، احتمالا افزایش دوباره قیمتها و رقابت شدید پالایشگاهها برای دستیابی به منابع موجود خواهد بود. جان بیسی پیشبینی کرده که قیمت نفت ممکن است بار دیگر به بالای مرز ۱۱۵ تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه بازگردد. در همین حال، هزینههای حملونقل و بیمه دریایی نیز با افزایش قابل توجهی روبهرو خواهند شد؛ چراکه کشتیها برای حفظ امنیت خود، مسیرهای طولانیتر اطراف آفریقا را انتخاب میکنند.
در تازهترین نشانههای این بحران، حاشیه سود پالایشگاههای اروپایی برای تولید گازوئیل روز جمعه به رکورد بیسابقه ۶۵ دلار در هر بشکه رسید و همچنان در همین سطح باقی مانده است. این در حالی است که بخش قابل توجهی از محمولههای گازوئیل و سوخت جت که از آسیا و خاورمیانه به اروپا صادر میشوند، به طور معمول از مسیر تنگه بابالمندب عبور میکنند و اختلال در این مسیر، زنجیره تامین سوخت کشورهای اروپایی را نیز با تهدید جدی مواجه ساخته است.
اقدام راهبردی دولت صنعاء در اعمال محاصره دریایی بر بابالمندب، نه فقط صادرات نفتی عربستان را با چالش بیسابقهای روبهرو کرده، بلکه ساختار تجارت انرژی در سطح جهانی را دگرگون ساخته است. از افزایش هزینههای حمل و بیمه گرفته تا تهدید رکود اقتصادی در مقیاس جهانی و جهش قیمت نفت به سطوح سهرقمی، همگی نشان از تاثیر عمیق این تحول بر معادلات ژئوپلیتیک و اقتصادی جهان دارد. در شرایطی که بازارها در انتظار روشنتر شدن وضعیت هستند، به نظر میرسد ریاض بیش از هر زمان دیگری در برابر تصمیمات دولت صنعاء، آسیبپذیر و در موضع انفعال قرار گرفته است.