به گزارش اقتصاد معاصر؛ عصای جادویی، دماسنج بازار یا قطب نمای سرمایه؛ اسمش مهم نیست اما رسمش این است که در ژرفای نظریههای اقتصادی، این گزاره ریشهدار بهعنوان یک اصل مسلم پذیرفته شده است که بازارهای پول و سرمایه، برخوردار از ابزاری هستند که درونمایه اخبار نهانی را آشکار و عمق مخاطرات ژئوپلیتیک را ترسیم میکند.
شاخص تنش اتاق بازرگانی نیز با الهام از همین منطق، چشم به تحولات کلان اقتصاد جهانی دوخته تا پژواک کشمکشهای ایران و آمریکا را بر بستر متغیرها ثبت کند.
افزایش چهاربرابری شاخص تنش، تورم نقطهای ۸۷.۹درصدی و نگرانیهای مربوط به قیمت بنزین، بازار خودرو را از انتظار برای آرامش کوتاهمدت به سمت قیمتگذاری بر مبنای تداوم نااطمینانی سوق داده است.
اینها چه ارتباطی به جنگ و تنش های جاری ژئوپولتیکی دارد، چه ملاحظاتی را در برمی گیرد و چه موضوعاتی بر آن مترتب می شود یا از آن تاثیر می گیرد؟
۱. تغییر مبنای تصمیمگیری در بازار خودرو
بازار خودرو ایران در نخستین روزهای مرداد با وضعیتی متفاوت از نوسانهای معمول ارزی روبهرو شد. اینبار خریداران و فروشندگان فقط نرخ ارز یا احتمال افزایش قیمت کارخانه را در نظر نمیگیرند، بلکه خطر طولانیشدن درگیریهای منطقهای نیز به یکی از متغیرهای اصلی تصمیمگیری تبدیل شده است.
بر اساس اعلام مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی، شاخص تنش نسبت به آخرین روز پیش از آغاز دور دوم درگیریها حدود چهار برابر شده و در چهار روز کاری اخیر نیز نزدیک به ۲۵ درصد افزایش یافته است. همزمانی این وضعیت با تورم نقطهبهنقطه ۸۷.۹درصدی و ابهام درباره قیمت بنزین، بازار را از انتظار برای بازگشت سریع آرامش دور کرده و به سمت قیمتگذاری بر مبنای تداوم نااطمینانی سوق داده است.
۲. وقفه دیپلماتیک به معنای پایان بحران نیست
تحرکات دیپلماتیک کشورهای منطقه و تلاش میانجیها برای ایجاد مسیر گفتوگو، برای مدتی فشار روانی بازارها را کاهش داد. توقف مقطعی حملات و افت نسبی نرخ ارز نیز این تصور را تقویت کرد که شاید تنشها وارد مسیر نزولی شده باشند.
بااینحال، ازسرگیری حملات و انتشار اخباری مبنی بر تصمیم آمریکا با همراهی اسرائیل برای تشدید جنگ، نشان داد که آرامش ایجادشده شکننده است. بازارها اکنون بیشتر با سناریوی درگیری طولانی، مقطعی و رفتوبرگشتی روبهرو هستند؛ الگویی که در آن چند روز آرامش میتواند بهسرعت با دور تازهای از حملات جایگزین شود.
در چنین فضایی، کاهش کوتاهمدت نرخ ارز یا توقف چندروزه عملیات نظامی دیگر نشانه قطعی پایان بحران تلقی نمیشود. فعالان بازار برای کاهش پایدار قیمت خودرو منتظر نشانههای ماندگارتری مانند توافق سیاسی قابل اتکا، ثبات مسیرهای تجاری و اطمینان از تأمین ارز و قطعات خواهند ماند.
۳. انتقال ریسک سیاسی به قیمت خودرو
افزایش شاخص تنش مستقیماً قیمت خودرو را تعیین نمیکند، اما از چند مسیر بر بازار اثر میگذارد. نخستین مسیر، افزایش ریسک است. فروشنده در شرایط پرتنش، قیمت خودرو را فقط بر اساس هزینه فعلی جایگزینی تعیین نمیکند، بلکه هزینه احتمالی خرید همان خودرو یا قطعات آن در ماههای آینده را نیز در نظر میگیرد.
نتیجه این رفتار، مقاومت بیشتر فروشندگان در برابر کاهش قیمت و افزایش فاصله میان قیمت پیشنهادی و قیمت واقعی معامله است. به همین دلیل، حتی در روزهایی که نرخ ارز کاهش مییابد، قیمت خودرو الزاماً به همان نسبت پایین نمیآید. فعالان بازار ممکن است افت ارز را موقتی بدانند و برای جلوگیری از زیان احتمالی، قیمتهای خود را حفظ کنند.
۴. ریسک تولید، واردات و زنجیره تأمین
کانال دیگر اثرگذاری تنشهای ژئوپلیتیک، افزایش ریسک تولید و عرضه است. اختلال در حملونقل، دشوارترشدن واردات قطعات، افزایش هزینه بیمه و لجستیک، محدودیتهای انرژی و ابهام در تخصیص ارز میتواند هزینه تولید خودرو را افزایش دهد یا تحویل محصولات را به تأخیر بیندازد.
حتی پیش از آنکه کمبود واقعی در بازار ایجاد شود، انتظار وقوع چنین اختلالی ممکن است در قیمتهای پیشنهادی منعکس شود. خودروهای وارداتی و مونتاژی معمولاً به دلیل وابستگی بیشتر به ارز و قطعات خارجی، سریعتر تحت تأثیر قرار میگیرند. خودروهای داخلی نیز با فاصله زمانی از افزایش هزینه مواد اولیه، قطعات و حملونقل تأثیر میپذیرند.
۵. سه سناریوی پیشروی بازار
در سناریوی نخست، درگیریها بهصورت فرسایشی و همراه با وقفههای کوتاه ادامه پیدا میکند. در این حالت، افزایش تدریجی قیمتها، کاهش عرضه فروشندگان و تداوم رکود محتمل است.
در سناریوی دوم، مذاکرات به توافقی قابل اتکا و کاهش پایدار تنش منجر میشود. بازار ارز و خودرو ممکن است اصلاح شود، اما تورم بالا و رشد هزینه تولید، مانع بازگشت سریع قیمتها به سطوح قبلی خواهد شد.
در سناریوی سوم، درگیری گسترش مییابد و حملونقل، انرژی یا زنجیره تأمین دچار اختلال جدی میشود. در این وضعیت، کاهش فایلهای فروش و جهش قیمت خودروهای وارداتی و مونتاژی محتمل است و خودروهای داخلی نیز با تأخیر از افزایش هزینه ارز، قطعات و مواد اولیه تأثیر خواهند گرفت.
در مجموع، بازار خودرو بیش از آنکه در آستانه رونق معاملات باشد، با افزایش تدریجی قیمتهای پیشنهادی، معاملات کمحجم و واکنش شدید به اخبار نظامی و دیپلماتیک روبهروست. بازار اکنون بهجای قیمتگذاری بر مبنای صلح کوتاهمدت، هزینه یک دوره طولانی نااطمینانی را محاسبه میکند.