به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ جنگ ۴۰ روزه علیه ایران با همه تبعاتی که برای کشورمان داشت اما تبعات بسیار سنگینی نیز برای کشورهای منطقه داشته که برخی از آنها از چند دهه پیش امنیت خود را به آمریکا برونسپاری کرده و حتی بعضا در نقش اسپانسری جنگ نیز بازی کردند. اما حالا هم اسپانسرها و هم تماشاگران این جنگ در منطقه همه متوجه تبعات بی سابقه جنگ بر اقتصاد و امنیت خود شدهاند.
در ادامه به بررسی تبعات جنگ ۴۰ روزه تحمیلی علیه ایران بر صادرات قطر پرداخته شده است. با توجه به اینکه قطریها آمارهای رسمی را با فاصله زمانی نسبتا زیاد منتشر میکنند، در گزارش حاضر برای بررسی وضعیت صادرات این کشور، از منابع معتبر بینالمللی و گمرکات خارجی استفاده شده است.
قطر به عنوان یکی از بزرگ ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع (LNG) جهان، جایگاهی راهبردی در امنیت انرژی بینالمللی دارد. این کشور با اجرای طرح توسعه میدان گازی مشترک پارس جنوبی/ گنبد شمالی، نقش مهمی در تامین گاز اروپا و آسیا ایفا میکند. قطر در سال ۲۰۲۵ با صادرات بیش از ۸۱ میلیون تن LNG، پس از ایالات متحده (با صادرات ۱۰۹ میلیون تن) در رتبه دوم جهان جای گرفت. پس قطر، کشورهای استرالیا و روسیه به ترتیب با ۷۸ و ۳۱ میلیون تن و مالزی و نیجریه با ۲۸ و ۱۵ میلیون تن در رتبههای بعدی قرار دارند.
با این حال، ساختار جغرافیایی صادرات انرژی قطر، این کشور را به یکی از آسیبپذیرترین بازیگران بازار جهانی انرژی در برابر تنشهای نظامی خلیج فارس تبدیل کرده است. جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل نشان داد که هرگونه ناامنی در منطقه میتواند به سرعت صادرات گاز قطر را مختل کرده و آثار قابل توجهی بر بازار جهانی LNG بر جای بگذارد.
صادرات LNG قطر در جنگ تحمیلی علیه ایران از دو جهت آسیب جدی دیده است. اولی آسیب قابل توجه به مجتمع گازی و LNG راس لفان بود که در اوایل جنگ ایران مورد هدف قرار گرفت. بر اساس اطلاعیه دولت قطر، در اثر اصابت موشک و پهپاد، حدود ۱۷ درصد از ظرفیت تولید LNG این کشور آسیب دیده است.
اما موضوع فقط به اینجا ختم نمیشود. دومین عامل کاهش صادرات گاز قطر در جریان این جنگ، ناامن شدن تنگه هرمز بود. تقریبا همه صادرات LNG قطر از بندر صنعتی راسلفان انجام میشود و کشتیهای حامل گاز برای رسیدن به بازارهای آسیایی و اروپایی ناگزیر به عبور از تنگه هرمز هستند. برخلاف برخی کشورهای منطقه که بخشی از صادرات نفت خود را از طریق خطوط لوله خارج از خلیج فارس انجام میدهند، قطر هیچ مسیر جایگزین عملیاتی برای صادرات LNG در اختیار ندارد. از اینرو هرگونه محدودیت یا تهدید علیه تردد کشتیها در تنگه هرمز مستقیما به کاهش صادرات این کشور منجر میشود.
در طول جنگ، افزایش تهدیدهای امنیتی، حملات نظامی و نگرانی از گسترش درگیری باعث شد بسیاری از شرکتهای کشتیرانی و بیمه گران بینالمللی فعالیت خود در خلیج فارس را محدود کنند. افزایش شدید حق بیمه جنگی، کاهش تمایل شرکتهای حملونقل به ورود به منطقه و طولانی شدن زمان انتظار کشتیها، روند بارگیری و صادرات LNG قطر را با اختلال جدی مواجه کرد. در نتیجه بخشی از محمولههای صادراتی با تاخیر تحویل شد و حجم صادرات در مقاطعی کاهش محسوسی را تجربه کرد.
طبق دادههای موسسه مطالعاتی «الطاقه» در ۶ ماهه اول سال جاری صادرات گاز طبیعی مایع قطر با ۶۰ درصد کاهش به ۱۶.۸ میلیون تن رسیده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ نزدیک ۴۱ میلیون تن بوده است. طبق این دادهها، در طول جنگ یعنی از ابتدای مارس تا انتهای ژوئن ۲۰۲۶ حجم صادرات LNG قطر ۸۸.۵ درصد کاهش یافته و به پایینترین حد خود یعنی ۲.۲ میلیون تن رسیده که در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ حدود ۱۹.۴ میلیون تن بوده است.
در کنار LNG، بررسی مجموع اقلام صادراتی قطر نیز میتواند قابل تامل باشد. در این خصوص با توجه به عدم انتشار آمار بهروز از سوی قطریها، دادههای گمرکات چین و هند از مهمترین مقاصد صادرات قطر بررسی شده است.
چین از جمله مقاصد صادرات نفتی و غیرنفتی قطریهاست. بررسی دادههای گمرک چین نشان میدهد در ۶ ماهه نخست امسال مجموع کل کالاهای صادراتی قطر به چین حدود ۴.۴ میلیارد دلار بوده که نسبت به رقم ۹.۵ میلیارد دلاری مدت مشابه سال گذشته کاهش ۵۴ درصدی داشته است. اما درخصوص بررسی تبعات جنگ باید دو ماه اول سال یعنی قبل از جنگ را از آمار تجارت قطر خارج کرد. طبق دادههای گمرک چین، از زمان شروع جنگ ایران یعنی در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، حجم صادرات قطر به این کشور تا انتهای ماه ژوئن به یک میلیار و ۲۶۱ میلیون دلار رسیده که نسبت به رقم ۵ میلیارد و ۸۶۹ میلیون دلاری مدت مشابه سال گذشته کاهش ۷۹ درصدی داشته است.
در کنار چین، بازار هند نیز از جمله بازارهای جذاب برای کشورهای عربی، به ویژه در بخش صادرات LNG، فرآوردهها و مشتقات نفت و گاز و پتروشیمی و... است. براساس دادههای وزارت بازرگانی و صنایع هند، در ۵ ماهه نخست امسال، حجم صادرات قطر به هند حدود ۳.۱ میلیارد دلار بوده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته (رقم ۵.۵ میلیارد دلاری) کاهش ۴۴ درصدی داشته است. در صورتی که دوره جنگ ایران، یعنی از فوریه به بعد را در نظر بگیریم، حجم صادرات قطر به هند طی این مدت ۷۷۴ میلیون دلار بوده که نسبت به رقم ۳.۲ میلیارد دلاری مدت مشابه سال گذشته با سقوط ۷۶ درصدی روبهرو بوده است.