به گزارش اقتصاد معاصر از بانک مرکزی؛ بررسی شاخصهای پراکندگی ابزارهای پرداخت در گزارش تیرماه ۱۴۰۵ شاپرک نشان میدهد تعداد کارتخوانهای فروشگاهی بهتنهایی تصویر کاملی از میزان دسترسی استانها به زیرساخت پرداخت ارائه نمیکند و مقایسه تعداد این ابزار با جمعیت بالای ۱۸ سال، تفاوت قابل توجهی در جایگاه استانها ایجاد میکند.
بر اساس این گزارش، بیشترین سرانه کارتخوان فروشگاهی فعال سیستمی در تیرماه به ترتیب متعلق به استانهای مازندران، یزد و گیلان بوده است. در مقابل، سیستانوبلوچستان، قم و لرستان کمترین سرانه کارتخوان فروشگاهی را در میان استانهای کشور داشتهاند.
این در حالی است که از نظر تعداد مطلق کارتخوان، تهران با یک میلیون و ۷۷۱ هزار و ۳۸ دستگاه در صدر قرار دارد و پس از آن خراسان رضوی، فارس، اصفهان و مازندران قرار گرفتهاند؛ بنابراین قرار گرفتن مازندران و یزد در صدر سرانه نشان میدهد تعداد بالای کارتخوان لزوماً به معنای بیشترین میزان نفوذ این ابزار نسبت به جمعیت نیست.
گزارش شاپرک نشان میدهد سرانه کارتخوان در استانها طیف متفاوتی دارد. مقدار این شاخص در تیرماه از ۰.۲۲۷ کارتخوان به ازای هر فرد بالای ۱۸ سال در مازندران تا ۰.۱۴۸ کارتخوان در سیستانوبلوچستان متغیر بوده است. پس از مازندران، یزد با ۰.۲۱۳ و گیلان با ۰.۲۱۲ کارتخوان به ازای هر فرد بالای ۱۸ سال در رتبههای بعدی قرار دارند.
در سمت دیگر جدول نیز پس از سیستانوبلوچستان، قم با ۰.۱۴۹ و لرستان با ۰.۱۵۰ کارتخوان به ازای هر فرد بالای ۱۸ سال قرار دارند. این ارقام نشان میدهد فاصله میان استانهای صدرنشین و انتهای جدول در میزان دسترسی نسبی به زیرساخت کارتخوان قابل توجه است.
یکی از نکات قابل توجه این گزارش، تفاوت جایگاه تهران در دو شاخص است. تهران از نظر تعداد کارتخوانهای فعال با بیش از ۱.۷۷ میلیون دستگاه در رتبه نخست کشور قرار دارد، اما در شاخص سرانه کارتخوان، رتبه آن به مراتب پایینتر است و در میانه جدول قرار میگیرد. این موضوع نشان میدهد تمرکز بالای ابزارهای پرداخت در تهران تا حد زیادی با جمعیت بالای این استان مرتبط است و برای سنجش میزان نفوذ واقعی کارتخوان، شاخص سرانه تصویر دقیقتری ارائه میکند.
در کنار تفاوت سرانه استانها، تغییرات ماهانه تعداد کارتخوانها نیز قابل توجه است. خراسان رضوی در تیرماه بیشترین افزایش تعداد کارتخوان فروشگاهی فعال را ثبت کرده و ۹ هزار و ۶۶۲ دستگاه به شبکه این استان اضافه شده است؛ تعداد کارتخوانهای فعال خراسان رضوی از ۸۴۶ هزار و ۶۹۱ دستگاه در خرداد به ۸۵۶ هزار و ۳۵۳ دستگاه در تیرماه رسیده که معادل رشد ۱.۱۴ درصدی است.
در مجموع، دادههای تیرماه شاپرک نشان میدهد برای ارزیابی توسعه زیرساخت پرداخت در کشور، صرفاً نگاه کردن به تعداد کارتخوانها کافی نیست و نسبت کارتخوان به جمعیت بالای ۱۸ سال میتواند تصویر متفاوتی از میزان نفوذ و پراکندگی این ابزار در استانها ارائه کند.
البته شاپرک در محاسبه این شاخص از آمار جمعیت بالای ۱۸ سال بر مبنای سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ استفاده کرده است؛ بنابراین شاخص را باید در چارچوب همین مبنای جمعیتی تفسیر کرد.