به گزارش اقتصاد معاصر؛ طرح نشاندار کردن مالیاتها برای سال سوم اجرایی شدن به تصویب هیات دولت رسیده است. این طرح بسیار کلیدی و مهم است و گامی تحولآفرین در جهت بازسازی رابطه میان دولت و شهروندان است.
نتایج اجرای این طرح در سال ۱۴۰۳ نشاندهنده استقبال گسترده و هوشمندانه مردم از این حق انتخاب است. در بخش آموزش و پرورش، بیش از ۶۱ هزار مودی با اختصاص ۱۲۸۸ میلیارد تومان به ۳۶۳ طرح، اولویت خود را بر ساخت آینده کشور متمرکز کردند. همچنین، توجه به زیرساختهای حیاتی نیز در کانون توجه قرار گرفت؛ به طوری که بیش از ۵۸ هزار مودی با هدایت ۱۱۱۸ میلیارد تومان به ۳۲۰ طرح آبرسانی و بیش از ۶۴ هزار مودی با تخصیص ۱۲۴۲ میلیارد تومان به ۱۸۷ طرح راهسازی، نشان دادند که دغدغه توسعه فیزیکی و رفاه عمومی، اولویتی جدی برای آنهاست.
سلامت و نشاط جامعه نیز در سبد انتخاب مودیان جایگاه ویژهای داشته است. بیش از ۴۲ هزار مودی با اختصاص ۷۵۳ میلیارد تومان به ۲۰۰ طرح حوزه بهداشت و درمان، به تأمین امنیت سلامت کشور یاری رساندند. در کنار این موارد، حوزه نشاط اجتماعی و فرهنگ نیز بینصیب نماند؛ بهگونهای که بیش از ۲۶ هزار مودی با تزریق ۴۶۹ میلیارد تومان به ۱۷۹ طرح ورزشی و بیش از ۲۲ هزار مودی با تخصیص ۳۷۵ میلیارد تومان به ۱۳۱ طرح فرهنگی، هنری و گردشگری، به تقویت زیرساختهای نرم و اجتماعی جامعه کمک کردند.
بنابراین میزان مشارکت بالای ۲۷۴ هزار نفری در این طرح، گواهی بر موفقیت الگوی حکمرانیِ مشارکتمحور است. وقتی مودی احساس کند که مالیات او نه در بودجههای جاری مبهم، بلکه در پروژههای ملموسی مانند ساخت مدرسه، جاده یا بیمارستان نزدیک محل زندگیاش صرف میشود، انگیزه بیشتری برای مشارکت در نظام مالیاتی خواهد داشت. استمرار و توسعه این طرح میتواند ضمن ارتقای سرمایه اجتماعی، بستری پایدار برای تکمیل پروژههای نیمهتمام عمرانی فراهم آورده است.
در این راستا رحمتینیا، کارشناس حوزه سیاستگذاری با اشاره به اهمیت نگاه جدید و تحولی در مشارکت دادن مردم در حکمرانی مالیاتی کشور به واسطه طرح نشاندار کردن مالیاتها گفت: در سیستمهای سنتی، پرداخت مالیات اغلب به عنوان یک وظیفه مبهم و جدا از فرآیند توسعه تلقی میشود؛ اما با نشاندار کردن مبالغ پرداختی، این فرآیند به یک رابطه شفاف و دوطرفه تبدیل میگردد. این طرح با مشخص کردن دقیق محل مصرف هر ریال مالیاتی، منجر به آگاهی گسترده مردم از نحوه تخصیص منابع میشود. این شفافیت، نه تنها ابهام را از فضای مالیاتی از بین میبرد، بلکه با ایجاد درک درست از چرخه مالی، بستری برای اعتماد عمومی فراهم میکند تا مودیان بدانند سهم آنها مستقیماً در کدام بخشهای توسعهای صرف شده است.
وی با اشاره به برجستهترین مزیت طرح نشاندار کردن مالیاتها در زمینه تحقق حکمرانی مردمی در تخصیص و مصرف مالیات گفت: یکی از برجستهترین مزایای این طرح، انتقال قدرت نظارتی از لایههای اداری به خود مردم است. نشاندار کردن مالیاتها باعث میشود مودیان با دیدن عینی پروژههای عمرانی و اجتماعی، خود را نه تنها در مقام پرداختکننده، بلکه در جایگاه شریک در توسعه و ناظر مستقیم ببینند. وقتی فرد بداند که بخشی از مالیات او در ساخت یک جاده، مدرسه یا بیمارستان مشخص شده است، انگیزهای قدرتمند برای پایش کیفیت و سرعت اجرای آن پروژه خواهد داشت. این مشارکت فعال مردم در حکمرانی نظام مالیاتی، باعث میشود که پروژهها با دقت بالاتری اجرا شوند و مودیان با مشاهده نتایج ملموس در محیط زندگی خود، از فرآیند توسعه احساس مالکیت کنند.
این کارشناس حوزه سیاستگذاری در ادامه افزود: از منظر کلان، نشاندار کردن مالیاتها ابزاری قدرتمند برای افزایش کارآمدی در تخصیص منابع مالیاتی است. با مشارکت یافتن مودیان در فرآیند نظارت و پیگیری، فشار مضاعفی بر نهادهای اجرایی وارد میشود تا منابع را در مسیرهای درستتر و با بهرهوری بالاتر هدایت کنند. این رویکرد که مستقیماً با مفاهیم اقتصاد مقاومتی همسو است، مانع از اتلاف سرمایههای عمومی در پروژههای غیرضروری یا ناکارآمد میشود. وقتی تخصیص منابع تحت نظارت مستقیم و آگاهانه مردم صورت گیرد، مدیریت مالی کشور از حالت سنتی به سمتی حرکت میکند که در آن، هرگونه تخصیص بودجه، با هدف رسیدن به بیشترین اثرگذاری اجتماعی و اقتصادی و در راستای نیازهای واقعی جامعه انجام میشود.
وی همچنین گفت: این طرح میتواند منجر به یک تحول پایدار در نرخ تمکین مالیاتی شود. بزرگترین مانع در مسیر افزایش درآمدهای مالیاتی، احساس بینتیجه بودن پرداختها یا عدم شفافیت در مصرف آنهاست اما وقتی مودیان شاهد باشند که مالیاتهای پرداختی آنها به شکل عینی در بهبود کیفیت زندگی، زیرساختها و خدمات عمومی تجلی مییابد، نگاه آنها به مالیات نیز به یک سرمایهگذاری اجتماعی تغییر میکند. این تغییر نگرش، ریشه در مشارکت داوطلبانه دارد؛ یعنی مودی با رضایت خاطر و با مشاهده نتایج ملموس، تمایل بیشتری به ایفای مسئولیتهای مالی خود خواهد داشت. در نتیجه، این چرخه شفافیت، منجر به پایداری منابع مالی و شتاب گرفتن روند توسعه کشور خواهد شد.
همچنین پوردهقان، نماینده مجلس شورای اسلامی در مورد اهمیت طرح مربوط به هوشمندسازی و مردمیسازی نظام مالیاتی ذیل سازوکار تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم گفت: اقدامات خوبی در حوزه هوشمندسازی انجام گرفته است؛ البته باید زودتر اجرایی میشد ولی همین حالا که اجرایی شده است؛ اقدامی رو به جلو است و یکی از مهمترین بخشها در این زمینه سازوکار تبصره ماده ۱۰۰ مربوط به مالیات مشاغل است؛ یکی از نتایج مهم حرکت به سمت هوشمندسازی، کاهش بروکراسیهای اداری، محدود شدن نامهنگاریهای سنتی و ایجاد شرایط مناسبتر برای انجام مراودات اقتصادی است. استفاده از فرآیندهای الکترونیکی و هوشمند میتواند بسیاری از مراحل اداری را کوتاهتر کرده و سرعت ارائه خدمات به فعالان اقتصادی را افزایش دهد؛ در ادامه نیز مودیان حق انتخاب محل مصرف مالیات خود را ذیل طرح نشاندار کردن مالیاتها دارند.
این نماینده مجلس درباره شروع اجرای طرح نشاندار کردن مالیاتها در سال سوم از سوی دولت گفت: اصل طرح نشاندار کردن مالیات، طرح بسیار خوبی بود و مجلس نیز بر اجرای آن تأکید داشت. هدف این بود که مردم احساس کنند مالیاتی که پرداخت میکنند، صرف پروژهای مشخص در منطقه یا شهرستان آنها میشود و بتوانند نتیجه پرداخت مالیات خود را در پروژههای عمرانی مشاهده کنند.
وی افزود: این طرح توانست هم در افزایش مشارکت مردم در پرداخت مالیات مؤثر است و هم به تکمیل پروژههای عمرانی کمک کند؛ چراکه در بسیاری از شهرستانها پروژههای نیمهتمامی وجود دارد که به دلیل کمبود منابع سالها بلاتکلیف ماندهاند. با این حال، باید طرح گسترش یابد و تخصیص منابع نیز کامل باشد.
عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس خاطرنشان کرد: بخش قابل توجهی از اعتبارات کشور هنوز هم همچنان برای هزینههای جاری دولت از جمله حقوق و دستمزد مصرف میشود و پروژههای عمرانی از محل منابع دیگری تامین اعتبار میشوند. بنابراین باید منابع طرح نشاندار کردن مالیاتها افزایش یابد و مردم بهصورت بسیار بیشتری اثر مالیاتی را که پرداخت کردهاند، در پروژههای مشخص مشاهده کنند.