به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ حمله به تاسیسات انرژی جنوب کشور در جریان جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بخشی از ظرفیت تولید و پالایش گاز پارس جنوبی را از مدار خارج کرد؛ با این حال، روند بازسازی از همان روزهای نخست آغاز شد و اکنون با گذشت حدود شش ماه از آسیبدیدگی تاسیسات، نزدیک به نیمی از ظرفیت ازدسترفته این میدان دوباره به چرخه تولید بازگشته است. حمله اصلی به تاسیسات پالایشگاهی پارس جنوبی در ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ رخ داد و چهار پالایشگاه گازی در عسلویه، مرتبط با فازهای ۳، ۴، ۵ و ۶ آسیب دیدند. در پی این حادثه، عملیات مهار آتش، ایمنسازی، قطع خوراک و تشکیل کارگروههای بحران در دستور کار قرار گرفت و همزمان برنامه بازگرداندن ظرفیتهای ازدسترفته تدوین شد.
بر اساس اعلام شرکت ملی گاز ایران، این حمله روزانه حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت پالایش گاز کشور را از چرخه خارج کرد. برای جبران این افت، بازسازی در دو مسیر دنبال شد؛ مسیر نخست، بازتولید زودهنگام و بازگرداندن سریع ظرفیتهای قابل احیا و مسیر دوم، بازسازی کامل واحدها و تجهیزات آسیبدیده که طبیعتا به زمان بیشتری نیاز دارد.
برنامه بازتولید زودهنگام در چهار مرحله طراحی شد تا بخشی از ظرفیت از دسترفته پیش از تکمیل بازسازی کامل به شبکه گاز بازگردد. طبق اعلام مدیر برنامهریزی تلفیقی شرکت ملی گاز ایران در شهریورماه، دو مرحله از این برنامه به پایان رسیده و بخشی از ظرفیت ازدسترفته دوباره وارد شبکه شده است. مرحله سوم نیز طبق برنامه در حال اجرا بوده و تلاش برای بازگرداندن بخشی از ظرفیت مرحله چهارم پیش از آغاز ماههای سرد سال ادامه دارد.
در همین چارچوب، مسوولیت بازسازی پالایشگاههای آسیبدیده میان شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی گاز ایران تقسیم شد. بازسازی پالایشگاههای سوم و پنجم پارس جنوبی به شرکت ملی نفت ایران و پالایشگاههای چهارم و ششم به شرکت ملی گاز ایران واگذار شد تا عملیات تعمیر و جایگزینی تجهیزات با استفاده از ظرفیتهای صنعت نفت و گاز سرعت بگیرد.
پالایشگاه فاز ۱۴ یکی از نمونههای بازگشت سریع بخشی از ظرفیت پس از حمله بود؛ فقط ۱۰ روز پس از حادثه، با تعمیر و وارد مدار کردن سه ردیف شیرینسازی از چهار ردیف این پالایشگاه، تزریق گاز به شبکه سراسری از سر گرفته شد. این اقدام به معنای پایان بازسازی نبود و تعمیر ردیف چهارم و بخشهای آسیبدیده همچنان ادامه پیدا کرد. در اردیبهشتماه نیز شرکت ملی نفت ایران از پیشرفت حدود ۷۰ درصدی روند احیای ظرفیت پالایشگاه فاز ۱۴ خبر داد و تکمیل بازسازی آن را در دستور کار قرار داد.
در ماههای بعد نیز تمرکز بر بازگرداندن بخشهایی از ظرفیت فاز ۱۴ پیش از آغاز فصل سرد ادامه یافت؛ هرچند تکمیل کامل برخی عملیات بازسازی به زمان بیشتری نیاز دارد.
در اینباره محمدحسین سیفاللهیمقدم، تحلیلگر حوزه انرژی در گفتوگو با خبرنگار اقتصاد معاصر با اشاره به خروج روزانه ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت پالایشی کشور گفت: این حادثه از نظر حجم ظرفیت ازدسترفته، یکی از بزرگترین حملهها به تاسیسات گازی در جهان به شمار میرود. وقوع چنین رخدادی، صنعت گاز ایران را در یک میدان واقعی آزمود و استراتژی وزارت نفت برای مقابله با این شرایط بحرانی، بلافاصله در دو بخش مجزا شامل «بازتولید زودهنگام» و «بازسازی کامل» تعریف شد.
وی افزود: هدف از بخش نخست، کاهش تبعات حادثه و بازگرداندن سریع بخشی از ظرفیت پالایشی به چرخه تولید بود. در همین راستا، برنامه بازتولید زودهنگام در چهار فاز تخصصی طراحی شد که تاکنون به گفته مسوولان شرکت ملی نفت ایران دو فاز آن با موفقیت به پایان رسیده و بخشی از ظرفیت ازدسترفته به شبکه گاز کشور بازگشته است. همچنین فاز سوم این برنامه نیز طبق زمانبندی پیشبینیشده در حال طی کردن مراحل پایانی است.
این تحلیلگر انرژی با اشاره به ضرورتهای فصل سرما ادامه داد: هرچند برای فاز چهارم بازسازی، زمانبندی اولیه تا اردیبهشت ۱۴۰۶ در نظر گرفته شده بود اما با توجه به شرایط مصرف، تلاشهای شبانهروزی برای بازگرداندن بخشی از این ظرفیت پیش از آغاز ماههای سرد سال در جریان است تا شاهد کمترین ناترازی در تأمین سوخت باشیم.
وی تصریح کرد: موضوع مهم دیگر، بهینهسازی ساختار مدیریتی برای سرعتبخشی به تعمیرات بود. بر اساس تصمیم وزارت نفت، مسوولیت بازسازی پالایشگاههای سوم و پنجم پارس جنوبی به شرکت ملی نفت ایران و بازسازی پالایشگاههای چهارم و ششم به شرکت ملی گاز ایران واگذار شد تا با بهرهگیری متمرکز از همه ظرفیتهای صنعت نفت و گاز، عملیات بازسازی در کوتاهترین زمان ممکن انجام شود.
سیفاللهیمقدم در خصوص مدیریت این بحران گفت: اگرچه در سالهای گذشته تمهیدات مختلفی برای آمادگی در شرایط بحرانی اندیشیده شده بود اما مواجهه عملی با چنین آسیب گستردهای، تجربهای متمایز بود. استفاده از درسآموختههای گذشته و بهکارگیری توان تخصصی متخصصان صنعت گاز، نقش مهمی در کنترل شرایط داشت و نتایج نشان میدهد عملیات بازسازی مطابق برنامه پیش رفته است.
این تحلیلگر انرژی همچنین بیان کرد: این صنعت، مجموعهای بالغ و حرفهای است و حفظ این جایگاه نیازمند بهرهگیری مستمر از دانش فنی و توان تخصصی نیروهای داخلی است که در جریان این بحران بهخوبی مشهود بود.
روند احیای ظرفیت در ماههای مرداد و شهریور شتاب بیشتری گرفت و در اواخر مرداد و اوایل شهریور، مسوولان از بازگشت حدود ۴۰ درصد ظرفیت آسیبدیده به مدار خبر دادند. این رقم در تازهترین اظهارات معاون برنامهریزی وزیر نفت به حدود ۵۰ درصد رسیده است. احمد زراعتکار، معاون وزیر نفت اعلام کرده که تا پایان شهریورماه حدود نیمی از ظرفیت آسیبدیده پارس جنوبی دوباره وارد مدار تولید شده و عملیات بازسازی همچنان ادامه دارد.
به این ترتیب، در فاصله چند ماه، سهم ظرفیت بازگشته از حدود ۴۰ درصد به حدود ۵۰ درصد رسیده است؛ هرچند این رقم به معنای پایان بازسازی پارس جنوبی نیست و بخشی از تجهیزات و واحدهای آسیبدیده همچنان در مراحل تعمیر، جایگزینی و راهاندازی قرار دارند.
اهمیت سرعت بازسازی پارس جنوبی با نزدیک شدن به ماههای سرد سال بیشتر میشود. این میدان سهم اصلی در تامین گاز کشور دارد و هرگونه کاهش ظرفیت پالایش و تولید میتواند بر تراز گاز، نیروگاهها، صنایع و مصرف خانگی اثر بگذارد. همچنین تورج دهقانی، مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس با اشاره به روند تولید این میدان اعلام کرده که تولید گاز پارس جنوبی در زمستان ۱۴۰۴ به رکورد ۷۳۰ میلیون مترمکعب در روز رسیده بود و این شرکت برای تامین حداکثری گاز در ماههای پیش رو تلاش خواهد کرد.
در کنار بازسازی تاسیسات آسیبدیده، ظرفیت تولید پارس جنوبی نیز در دو سال گذشته از مسیر توسعهای تقویت شده است. طی این مدت ۳۰ میلیون مترمکعب به ظرفیت تثبیتشده تولید گاز غنی از میدان مشترک پارس جنوبی افزوده شده و توسعه فاز ۱۱، حفاری چاههای جدید و تکمیل طرحهای توسعهای از جمله عوامل این افزایش ظرفیت بودهاند.
یکی از مسیرهای افزایش تولید در پارس جنوبی، توسعه فاز ۱۱ بوده است. تولید روزانه این فاز در ابتدای دولت چهاردهم حدود ۱۲ میلیون مترمکعب اعلام شده بود که با ادامه حفاری، تکمیل چاهها و اتصال آنها به شبکه، در خرداد ۱۴۰۵ به بیش از ۲۶ میلیون مترمکعب در روز رسید. تعداد چاههای حفاریشده این فاز نیز از چهار حلقه به ۱۱ حلقه افزایش یافت و با تکمیل و اتصال چاههای جدید، ظرفیت تولید سکوی B۱۱ افزایش پیدا کرد. همزمان عملیات توسعه موقعیت A۱۱ نیز ادامه یافت و جکت این موقعیت نصب شد و ساخت عرشه آن پیش رفت.
این اقدامات در شرایطی دنبال میشود که فاز ۱۱ در بخش مرزی میدان مشترک پارس جنوبی قرار دارد و افزایش تولید از آن علاوه بر اثرگذاری بر تولید گاز کشور، از منظر برداشت از میدان مشترک نیز اهمیت دارد.
بازسازی و حفظ تولید پارس جنوبی تنها به تعمیر پالایشگاهها محدود نمانده است، در بخش بالادستی نیز تعداد دکلهای فعال شرکت نفت و گاز پارس افزایش یافته و طبق اعلام این شرکت، تعداد دکلهای فعال از چهار دستگاه به ۱۳ دستگاه رسیده است. در بخش دریایی نیز تعداد دکلهای حفاری فعال از دو دستگاه به چهار دستگاه افزایش یافته و امکان پیشبرد همزمان عملیات حفاری در فاز ۱۱ و میدان بلال فراهم شده است. از سوی دیگر، عملیات پیگرانی هوشمند خطوط لوله نیز آغاز شده که این عملیات برای شناسایی خوردگی، تغییر شکل و عیوب احتمالی خطوط انجام میشود و هدف آن، شناسایی مشکلات پیش از تبدیل شدن آنها به توقف تولید یا حادثه است.
همزمان با تلاش برای بازگرداندن ظرفیت ازدسترفته، پروژههایی برای جلوگیری از افت تولید در سالهای آینده نیز دنبال میشود. مهمترین آنها طرح فشارافزایی پارس جنوبی است که با هدف مقابله با افت طبیعی فشار مخزن طراحی شده است. افت فشار مخزن در سالهای آینده میتواند انتقال گاز از چاهها به تاسیسات فرآورشی را دشوارتر کند. از اینرو فشارافزایی بیشتر در دسته پروژههای صیانت از تولید آینده قرار میگیرد تا پروژههایی که قرار است بلافاصله ظرفیت تولید را افزایش دهند.
در کنار آن، پروژههایی مانند «بلال» و «فرزاد ب» نیز در حال توسعه هستند. در میدان بلال، جکت میدان نصب شده، دکل حفاری در موقعیت مستقر شده و نخستین چاه توسعهای به پایان رسیده است. در پروژه فرزاد ب نیز بخشی از زیرساختهای فراساحلی از جمله جکت و تجهیزات مربوط به عملیات حفاری آماده شده است.
اکنون حدود شش ماه پس از آسیبدیدگی تاسیسات پارس جنوبی، روند اقدامات از مرحله مهار حادثه و بازگرداندن واحدهای سالم عبور کرده و به مرحله بازسازی گسترده و احیای تدریجی ظرفیت رسیده است. از یکسو بازتولید زودهنگام برای بازگرداندن سریع ظرفیت به شبکه دنبال میشود و از سوی دیگر، بازسازی کامل پالایشگاهها و تجهیزات آسیبدیده در جریان است. افزایش سهم ظرفیت بازگشته از حدود ۴۰ درصد در اواخر مرداد به حدود ۵۰ درصد در پایان شهریور، آخرین تصویر رسمی از روند احیای ظرفیت آسیبدیده است.
با وجود این، بازگشت نیمی از ظرفیت به مدار به معنای پایان عملیات نیست. بخش دیگری از تاسیسات همچنان نیازمند تعمیر، جایگزینی تجهیزات و تکمیل عملیات بازسازی است و هدف اعلامشده صنعت نفت و گاز، افزایش ظرفیت فعال پیش از ورود به دوره اوج مصرف زمستانی و ادامه بازسازی کامل تاسیسات در مراحل بعدی است. در کنار این روند، افزایش تولید فاز ۱۱، توسعه میدان بلال و فرزاد ب، افزایش تعداد دکلهای حفاری و اجرای طرح فشارافزایی نشان میدهد برنامه حفظ تولید پارس جنوبی صرفا به جبران خسارتهای جنگ محدود نشده و همزمان توسعه ظرفیت و صیانت از تولید سالهای آینده نیز دنبال میشود.