به گزارش اقتصاد معاصر؛ در برنامه میز اقتصاد امروز (۵ مهر ماه ۱۴۰۵) وضعیت تولید و بازار لوازم خانگی با حضور اکبر پازوکی رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی و سعید رضوانی عضو هیئت مدیره انجمن صنایع لوازم خانگی به صورت حضوری و آقایان عزت الله زارعی سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت و مصطفی پوردهقان عضو کمیسیون صنایع مجلس شورای اسلامی به صورت تلفنی و با اجرای امیر اصلانخانی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
سعید رضوانی عضو هیئت مدیره انجمن صنایع لوازم خانگی درباره وضعیت تولید لوازم خانگی گفت: صنعت لوازم خانگی طی سالهای اخیر از نظر کمی و کیفی پیشرفت قابل توجهی داشته و امروز انبار کارخانههای تولیدی از کالاهای ساختهشده و آماده عرضه برخوردار است.
وی افزود: پس از خروج برندهای خارجی از بازار ایران در سال ۱۳۹۷، تولیدکنندگان داخلی نهتنها بازار را خالی نگذاشتند، بلکه تحریمها را به فرصتی برای توسعه تولید و ارتقای کیفیت تبدیل کردند.
عضو هیئت مدیره انجمن صنایع لوازم خانگی نیز درباره اشتغال در صنعت لوازم خانگی گفت: پیش از شرایط جنگی، روند اشتغال در مناطق صنعتی به گونهای بود که نرخ بیکاری در این مناطق کاهش یافت و تولیدکنندگان توانستند بخش قابل توجهی از نیاز بازار داخلی را تأمین کنند.
وی افزود: براساس اطلاعات سامانه جامع تجارت، نزدیک به ۷ میلیون قطعه لوازم خانگی در انبار کارخانههای تولیدی موجود است و با برنامهریزی انجامشده تا پایان سال، کمبودی در تأمین بازار پیشبینی نمیشود.
پازوکی درباره میزان تأمین نیاز بازار از سوی تولیدکنندگان داخلی گفت: فروشندگان لوازم خانگی مخالف تولید داخل نیستند و رشد صنعت و اشتغال را ضروری میدانند، اما افزایش قیمت کالا، قدرت خرید مصرفکنندگان را کاهش داده است.
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی افزود: در شرایطی که تولیدکننده با محدودیتها و شرایط خاص اقتصادی روبهروست، باید وضعیت توزیعکننده و فروشنده نیز مورد توجه قرار گیرد.
پازوکی با اشاره به ممنوعیت واردات قانونی و افزایش قاچاق لوازم خانگی از سال ۱۳۹۷ گفت: فروشندگان از واردات قانونی حمایت میکنند، اما یکی از دغدغههای اصلی بازار، ورود کالای قاچاق فاقد ضمانت و خدمات پس از فروش است.
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی افزود: در سالهای گذشته، توزیعکنندگان همگام با تولیدکنندگان، عرضه کالاهای ایرانی را در بازار گسترش دادند و با تغییر سبد فروش، بخش قابل توجهی از نیاز مصرفکنندگان را از تولید داخل تأمین کردند.
پازوکی گفت: با وجود نقش توزیعکنندگان در رساندن کالا به دست مصرفکننده، این بخش در سالهای گذشته با بازرسیها و نظارتهای متعدد درباره قاچاق، احتکار و گرانفروشی روبهرو بوده است.
وی افزود: دغدغه اصلی فروشندگان، ورود کالاهای قاچاق فاقد کیفیت، ضمانت و خدمات پس از فروش است و لازم است میزان واردات رسمی گذشته و سهم کالای قاچاق جایگزینشده در بازار بهصورت شفاف مشخص شود.
پازوکی رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی درباره ورود کالا از مسیر کولبری، ملوانی و مرزنشینی گفت: بخشی از این کالاها با مجوز وارد میشود، اما فاقد ضمانت و خدمات پس از فروش است و در کنار آن، کالاهای دیگری نیز ممکن است وارد چرخه توزیع شود.
وی افزود: دولت باید مالیات و گمرک نیز عوارض مربوط به این کالاها را دریافت کنند و با افزایش عوارض، زمینه رقابت میان کالای وارداتی و تولید داخل به شکل شفافتری فراهم شود.
پازوکی گفت: ما با فروش کالای قاچاق مخالفیم و در سال ۱۴۰۴ پیشنهاد کردیم برای کالاهای وارداتی از این مسیر، کد رهگیری تعیین و ورود آنها در سامانه جامع تجارت رصد شود تا مشخص باشد چه میزان ارز از کشور خارج و چه کالایی وارد میشود.
رضوانی نیز درباره تأمین ارز تولیدکنندگان گفت: سهمیه واردات بر اساس میانگین عملکرد دو سال گذشته تعیین میشود و با کسر بخشی از آن، میزان مجاز واردات به تولیدکننده اعلام میشود؛ این روند محدودیتهایی برای تولید ایجاد کرده است.
عضو هیئت مدیره انجمن صنایع لوازم خانگی افزود: با وجود همراهی وزارت صمت، در سال ۱۴۰۵ از محل تالار دوم، تخصیص ارز مورد نیاز بسیاری از تولیدکنندگان انجام نشده و واحدهای تولیدی با کمبود نقدینگی روبهرو هستند.
رضوانی گفت: از رقم ۷۰۰ همتی تسهیلاتی که برای حمایت از واحدهای تولیدی در نظر گرفته شده، تنها بخشی از منابع پرداخت شده و همزمان هزینه تأمین مالی نیز افزایش یافته است؛ بهگونهای که نرخهای ۳۸ و ۴۸ درصدی برای برخی ابزارهای تأمین مالی مطرح است.
وی افزود: محدودیت دسترسی به تسهیلات بانکی، نیاز به وثایق و مشکلات مربوط به گردش حساب، استفاده تولیدکنندگان از منابع مالی را دشوار کرده است.
رضوانی با اشاره به محدودیتهای انرژی گفت: قطعی برق در تابستان و نگرانی از محدودیت گاز در زمستان، از دیگر چالشهای واحدهای تولیدی است و کاهش قدرت خرید مردم نیز بر فعالیت بنگاهها اثر گذاشته است.
عضو هیئت مدیره انجمن صنایع لوازم خانگی افزود: با وجود این مشکلات، صنعت لوازم خانگی از نظر کیفی و کمی پیشرفت کرده و تولیدکنندگان ایرانی از ظرفیت رقابت در بازارهای منطقه برخوردارند، اما افزایش هزینههای ارزی، حملونقل و تأمین مالی، رقابتپذیری آنها را دشوار کرده است.
وی گفت: هزینه حملونقل برای تولیدکنندگان ایرانی به مراتب بیشتر از هزینههای متعارف جهانی است و این مسئله در کنار نرخ بالای تأمین مالی، فشار مضاعفی بر تولید وارد میکند.
عضو هیئت مدیره انجمن صنایع لوازم خانگی افزود: قیمت مواد پتروشیمی مورد استفاده در تولید لوازم خانگی نیز از حدود ۸۰ تومان در شب عید به حدود ۳۰۰ تومان پس از عید رسیده است.
وی گفت: افزایش هزینه مواد اولیه، حملونقل و سایر نهادههای تولید، قیمت تمامشده لوازم خانگی را افزایش داده و رقابت تولیدکنندگان داخلی را دشوار کرده است.
رضوانی افزود: تولیدکنندگان داخلی با وجود محدودیتها به سطح قابل قبولی از بلوغ رسیدهاند و توانستهاند بازار کشور را تأمین کنند؛ بنابراین در شرایط فعلی، به جای واردات محصول نهایی، تأمین مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز تولید باید در اولویت قرار گیرد.
رضوانی تأکید کرد: ظرفیت قانونی واردات مرزنشینی و تهلنجی میتواند برای تأمین مواد اولیه، قطعات و تجهیزات مورد نیاز خطوط تولید به کار گرفته شود و هدفگذاری در این زمینه باید اصلاح شود.
پازوکی گفت: آمار دقیقی از سهم کالاهای خارجی موجود در بازار نمیتوان ارائه کرد، زیرا بخشی از این کالاها از مسیرهای غیررسمی وارد میشوند؛ با این حال در سطح عرضه، هم کالاهای ایرانی و هم خارجی در فروشگاهها دیده میشوند.
وی افزود: مسئله اصلی در بخش تولید و توزیع، تأمین مالی است و منابع بانکی به جای هدایت به سمت خرید مواد اولیه و تولید، در بخش توزیع و فروش کالا نیز جریان دارد.
پازوکی در ادامه گفت: تولیدکنندگان داخلی در سالهای اخیر خدمات پس از فروش خود را توسعه دادهاند، اما کالاهای قاچاق همچنان بدون شبکه مشخص ضمانت و خدمات پس از فروش وارد بازار میشوند و این موضوع فروشندگان و مصرفکنندگان را با مشکل روبهرو میکند.
وی افزود: موضع فعالان بازار، مخالفت با واردات رسمی نیست؛ بلکه تأکید بر آن است که در صورت نیاز بازار، واردات از مسیر قانونی انجام شود تا حقوق گمرکی و مالیاتی آن نیز به دولت پرداخت شود.
پوردهقان، عضو کمیسیون صنایع مجلس گفت: تقاضای مصرفکننده در بازار بر دو عامل اصلی کیفیت و قیمت استوار است و نمیتوان صرفاً با ایجاد محدودیت، تقاضای موجود برای کالای خارجی را حذف کرد.
وی افزود: حمایت از تولید داخلی در همه کشورها وجود دارد، اما ایجاد انحصار و حذف واردات، سیاستی پایدار برای تقویت تولید نیست و میتواند رقابت را از بازار دور کند.
عضو کمیسیون صنایع مجلس شورای اسلامی گفت: حمایت از تولیدکننده داخلی باید از مسیرهایی مانند مشوقهای مالی، کاهش مالیات، تسهیلات و حمایت از صادرات انجام شود تا تولیدکنندگان امکان رقابت در کیفیت و قیمت با محصولات جهانی را پیدا کنند.
پوردهقان افزود: محدود کردن واردات به تنهایی به معنای حمایت از تولید نیست؛ زیرا حذف رقیب خارجی میتواند انگیزه ارتقای کیفیت و کاهش قیمت را کاهش دهد.
وی تأکید کرد: تولیدکنندگان لوازم خانگی ایران از نظر کیفیت در سطح قابل قبولی در منطقه قرار دارند، اما در مقایسه با بازار جهانی همچنان با چالش کیفیت و قیمت تمامشده روبهرو هستند و گسترش قاچاق نیز بخشی از درآمدهای حاصل از واردات رسمی و قانونی را از بین برده است.
پوردهقان، عضو کمیسیون صنایع مجلس گفت: صنعت لوازم خانگی کشور از صنایع مهم منطقه است و اشتغال چندصدهزار نفری ایجاد کرده است، اما برای تقویت این صنعت باید رقابت متعادل در بازار شکل بگیرد.
وی افزود: حمایت از تولید داخلی میتواند در یک دوره میانمدت با ابزارهایی مانند تسهیلات و سیاستهای حمایتی انجام شود، اما در نهایت واحدهای تولیدی باید بتوانند با قیمت جهانی رقابت کنند.
پوردهقان در ادامه گفت: افزایش قیمت نهادههای تولید موضوعی روشن است، اما از نگاه مصرفکننده، کیفیت نیز اهمیت دارد؛ به همین دلیل برخی مصرفکنندگان حاضرند برای خرید کالای خارجی قاچاق، حتی بدون خدمات پس از فروش و ضمانت، هزینه بیشتری پرداخت کنند.
وی تأکید کرد: تقویت کیفیت و ایجاد رقابت صحیح میتواند به افزایش توان رقابتی تولیدکنندگان داخلی کمک کند.
پازوکی، رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی گفت: بخشی از لوازم خانگی کوچک و برخی محصولات جدید هنوز در داخل کشور تولید نمیشوند و در برخی گروهها نیز عمق ساخت داخل پایین است؛ برای نمونه، عمق داخلیسازی در کولر گازی حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد و در برخی محصولات صوتی و تصویری حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد است.
وی افزود: تولیدکنندگان برای تأمین بسیاری از قطعات همچنان به واردات نیاز دارند و باید ارز مورد نیاز برای تأمین این قطعات اختصاص یابد.
پازوکی گفت: سبد تولید داخلی باید متناسب با نیاز و تغییر الگوی مصرف خانوارها توسعه پیدا کند و محصولاتی مانند ظرفشویی رومیزی و برخی لوازم جدید که تقاضای آنها در بازار شکل گرفته، مورد توجه قرار گیرند.
وی تأکید کرد: در تخصیص ارز و حمایتهای دولتی باید میان تولیدکنندگانی که عمق ساخت داخل و سبد تولید بالاتری دارند و واحدهایی که وابستگی بیشتری به واردات قطعه دارند، تفاوت قائل شد.
پازوکی افزود: تولیدکنندگان واقعی برای ادامه فعالیت به مواد اولیهای مانند ورق مس، آلومینیوم و مواد شیمیایی نیاز دارند و حمایت ارزی باید به سمت واحدهایی هدایت شود که تولید واقعی و عمق ساخت داخل بیشتری دارند.
وی همچنین گفت: فروشندگان همچنان با مشکل عرضه کالای قاچاق در بازار روبهرو هستند و در بسیاری از موارد، مسئولیت و تبعات این کالاها متوجه واحدهای صنفی میشود؛ بنابراین نظارت بر مسیر ورود کالا باید پیش از رسیدن آن به سطح عرضه انجام شود.
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی گفت: اگر تخلف و فساد در این بخش وجود نداشته باشد، دستگاههای نظارتی نیز برای برخورد با آن وارد عمل نمیشوند. درخواست ما این است که رقابت در بازار به انحصار منجر نشود.
وی افزود: وجود هزار و ۶۶۰ تولیدکننده در این صنعت، بهتنهایی به معنای شکلگیری رقابت واقعی نیست و باید نحوه فعالیت و عملکرد این واحدها مورد بررسی قرار گیرد.
زارعی سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت در ادامه برنامه میز اقتصاد در توضیح اینکه این تعداد تولیدکننده و نحوه نظارت بر فعالیت آنها و آیا همه این واحدها تولیدکننده واقعی هستند یا ممکن است مواد اولیه را از بورس کالا دریافت و در بازار عرضه کنند؟ گفت: براساس قانون بهبود فضای کسبوکار، همه فعالان اقتصادی که در چارچوب قانون فعالیت میکنند باید از خدمات مربوط برخوردار شوند و وزارت صمت یا هیچ دستگاه دیگری نمیتواند صرفاً بخشی از فعالان را حذف یا فعالیت آنها را متوقف کند.
وی افزود: تولیدکنندگان در بورس کالا به شیوههای مختلف حضور دارند؛ برخی به صورت مستقیم خرید میکنند، برخی از طریق بازرگانان مواد اولیه خود را تأمین میکنند و واحدهای تولیدی کوچکتر نیز از مسیرهای موجود در بورس کالا خرید انجام میدهند.
زارعی گفت: در حوزه سیاستهای ارزی نیز فعالان به گروههای مختلف تقسیم شدهاند؛ بخشی مستقیماً واردات انجام میدهند، بخشی از بازرگانان خرید میکنند و گروهی نیز از ظرفیت بازار بورس استفاده میکنند. برای تخصیص ارز، اولویتبندی وجود دارد و واحدهای تولیدی بزرگتر با توجه به میزان فعالیت، در اولویت قرار میگیرند.
وی تأکید کرد: این اولویتبندی به معنای حذف واحدهای کوچکتر از چرخه تأمین ارز یا تأمین مالی نیست و نمیتوان به یک واحد تولیدی کوچک گفت که فعلاً تولید نکند تا منابع به واحدهای بزرگتر اختصاص پیدا کند.
زارعی سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت در ادامه برنامه میز اقتصاد در توضیح اینکه این تعداد تولیدکننده و نحوه نظارت بر فعالیت آنها و آیا همه این واحدها تولیدکننده واقعی هستند یا ممکن است مواد اولیه را از بورس کالا دریافت و در بازار عرضه کنند؟ گفت: براساس قانون بهبود فضای کسبوکار، همه فعالان اقتصادی که در چارچوب قانون فعالیت میکنند باید از خدمات مربوط برخوردار شوند و وزارت صمت یا هیچ دستگاه دیگری نمیتواند صرفاً بخشی از فعالان را حذف یا فعالیت آنها را متوقف کند.
وی افزود: تخصیص منابع نیز متناسب با میزان تولید انجام میشود؛ برای مثال اگر واحدی در طول سال ۱۰ موتور تولید کند، نمیتوان منابع لازم برای تولید ۱۰۰ موتور را در اختیار آن قرار داد.
زارعی با بیان اینکه ظرفیت تولید هر واحد در پروانه بهرهبرداری مشخص است و دفاتر تخصصی وزارت صمت نیز فعالیت واحدها را کنترل میکنند گفت: تلاش میشود منابع محدود موجود متناسب با ظرفیت و میزان تولید واقعی میان تولیدکنندگان توزیع شود.
وی تأکید کرد: با توجه به محدودیت منابع، حفظ تولید، تأمین مستمر کالا و کنترل بازار از اولویتهای وزارت صمت است.
زارعی گفت: برآورد نیاز سالانه کشور به انواع لوازم خانگی حدود ۱۸ میلیون و ۲۱۰ هزار دستگاه است و در حال حاضر ۱۹ میلیون و ۱۷۱ هزار دستگاه در بازار، انبارها و بخش تولید موجود است؛ بنابراین میزان موجودی از برآورد نیاز سالانه بیشتر است.
وی افزود: در موضوع واردات لوازم خانگی، سیاست وزارت صنعت، معدن و تجارت تغییری نکرده و ورود برخی اقلام از مسیرهای ملوانی و تهلنجی همچنان با محدودیت همراه است.
زارعی گفت: براساس قانون ساماندهی مبادلات مرزی، کارگروهی متشکل از وزارتخانههای کشور، تعاون، امور اقتصادی و دارایی و صنعت، معدن و تجارت درباره نوع و میزان سهمیه کالاهای مرزنشینان تصمیمگیری میکند.
وی افزود: آنچه اخیراً ابلاغ شده، مربوط به یکسانسازی رویههای مربوط به مرزنشینان، ملوانی و کولهبری است و تغییر جدیدی در سیاست واردات لوازم خانگی ایجاد نشده است.
سخنگوی وزارت صمت تأکید کرد: تولید همچنان در اولویت حمایتهای وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار دارد.
پازوکی گفت: توزیعکنندگان از تولید داخلی حمایت میکنند، اما در صدور مجوز برای واحدهای تولیدی باید ظرفیتهای موجود و زنجیره قطعهسازی نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: برخی شرکتهای بزرگ با سابقه ۳۰ تا ۵۰ ساله و ظرفیت اشتغال بالا فعالیت میکنند و حمایت از این واحدها و قطعهسازان میتواند به تقویت تولید داخلی کمک کند.
پازوکی گفت: تا چند سال گذشته برخی قطعهسازان برای ساخت قالبهای مورد نیاز خود به خارج از کشور وابسته بودند و ارز از کشور خارج میشد، اما امروز بخشی از این ظرفیت در داخل ایجاد شده است.
وی افزود: نباید افزایش تعداد مجوزهای تولید را بهتنهایی معادل توسعه کارآفرینی دانست؛ بلکه باید از ظرفیت تولیدکنندگان باسابقه و بخش قطعهسازی برای کاهش وابستگی به واردات و تقویت تولید استفاده کرد.
رضوانی گفت: در بسیاری از کشورها برای تقویت صادرات و تولید، بسترهای حمایتی و مشوقهایی در نظر گرفته میشود، اما تولیدکنندگان داخلی در شرایط فعلی با چالشهای مختلفی روبهرو هستند.
وی افزود: کالای قاچاق به دلیل برخورداری از شرایط متفاوت در کشور مبدأ ممکن است با قیمت پایینتری وارد بازار شود، اما این کالاها معمولاً از خدمات پس از فروش برخوردار نیستند؛ در مقابل، تولیدکنندگان داخلی برای افزایش قدرت خرید مصرفکنندگان، فروش اقساطی ۱۲ تا ۲۴ ماهه را از طریق برخی سامانهها و شبکه بانکی فراهم کردهاند.
رضوانی گفت: همکاری بانکها در تأمین مالی خرید کالا و افزایش قدرت خرید مشتریان میتواند به توسعه بازار لوازم خانگی کمک کند.
وی درباره سامانه بهینیاب نیز افزود: سهمیه مواد اولیه برخی واحدهای تولیدی پاسخگوی نیاز آنها نیست و تولیدکنندگان ناچارند بخشی از نیاز خود را از بازار آزاد تأمین کنند.
زارعی گفت: در حوزه لوازم خانگی، سیاست راهبردی وجود دارد و قطعهسازان نیز به عنوان بخشی از زنجیره تولید مورد توجه قرار میگیرند.
وی افزود: همه فعالان این صنعت الزاماً تولیدکننده محصول نهایی نیستند و بخشی از آنها در حوزه قطعهسازی یا مونتاژ فعالیت میکنند؛ با این حال، این مجموعه در چارچوب قانون مورد حمایت قرار میگیرد.
زارعی گفت: اولویت حمایت با صنایع بزرگ است، اما این به معنای نادیده گرفتن واحدهای کوچک نیست و صدور مجوزها نیز بدون توجه به نیاز داخلی و ظرفیت تولید انجام نمیشود.
آقای اصلانخانی مجری برنامه میز اقتصاد در جمع بندی برنامه امروز (۵ مهر ماه ۱۴۰۵) گفت: ساماندهی بازار لوازم خانگی، مقابله با قاچاق، تأمین کالا برای فروشندگان و ایجاد فضای رقابتی از مسائل مهم این صنعت است و ابزارهایی مانند سیاستهای تعرفهای و سایر ابزارهای تجاری میتواند در این زمینه مورد استفاده قرار گیرد./صداوسیما