به گزارش اقتصاد معاصر؛ علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، امروز در نشست خبری با تشریح آخرین وضعیت تولید، صادرات و تأمین انرژی این صنعت، از کاهش ۳.۵ میلیون تنی تولید کلینکر در پنج ماهه نخست امسال و افت ۷۳ درصدی صادرات کلینکر خبر داد و گفت: تشدید ناترازی انرژی، محدودیت‌های صادراتی، افزایش هزینه سوخت و مواد ناریه و کاهش نقدینگی، مهم‌ترین چالش‌های پیش روی صنعت سیمان است.
الوندیان اظهار کرد: تولید پنج ماهه نخست سال جاری در حوزه کلینکر با کاهش ۳.۵ میلیون تنی همراه بوده است. کلینکر حدود ۶۵ درصد برق مصرفی صنعت سیمان را به خود اختصاص می‌دهد و کاهش تولید آن، بازتاب مستقیم محدودیت‌های انرژی در صنعت است.
وی افزود: در مقابل، در بخش سیمان با رسیدن تولید به ۲۷.۵ میلیون تن، حدود ۲ میلیون تن افزایش تولید نسبت به مدت مشابه سال گذشته ثبت شده است. همچنین تحویل سیمان به مصرف‌کنندگان با رشد ۶ درصدی به ۲۴.۸ میلیون تن رسیده است.
دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان درباره صادرات گفت: در حوزه صادرات کلینکر اتفاق مطلوبی رخ نداده و ۷۳ درصد صادرات این محصول را از دست داده‌ایم؛ به‌طوری که صادرات کلینکر از حدود ۳.۳ میلیون تن در سال گذشته به نزدیک ۹۰۰ هزار تن در سال جاری رسیده است.
به گفته وی، بخش عمده این کاهش به شرایط جنگی و امنیتی در جنوب کشور، تنگه هرمز و مشکلات ایجادشده با کشورهای منطقه بازمی‌گردد که بازارهای هدف صنعت سیمان در حوزه خلیج فارس و هند را تحت تأثیر قرار داده است.
الوندیان ادامه داد: در صادرات به عراق نیز به دلیل شرایط اقتصادی این کشور و تصمیم برای کاهش و کنترل مجوزهای واردات سیمان، کاهش معناداری رخ داده است. پیش‌بینی می‌کنیم تا پایان سال، صادرات سیمان به عراق نسبت به سال گذشته حدود یک میلیون تن کاهش پیدا کند و در صورت ادامه روند فعلی، مجموع صادرات کشور حدود ۵ میلیون تن افت داشته باشد.
وی در عین حال گفت: وضعیت صادرات در شمال و شرق کشور متفاوت بوده است و در پنج ماهه نخست سال، صادرات سیمان از این مبادی حدود ۱۹ درصد رشد داشته است. مقصد عمده این صادرات، بازارهای روسیه و افغانستان است.
دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان با اشاره به ظرفیت بازار افغانستان افزود: این بازار به دلیل مناقشات اخیر میان پاکستان و افغانستان ظرفیت مناسبی برای دریافت سیمان ایران دارد، اما در صادرات زمینی به این کشور با مشکلات جدی در پشت مرزها مواجه هستیم.
الوندیان با انتقاد از وضعیت زیرساخت‌های مرزی گفت: در بازدیدهای میدانی مشخص شد که مدیریت واحدی در مرز مستقر نیست. در برخی مناطق، شهرداری پارکینگ بزرگی ایجاد کرده، اما این پارکینگ زیرساخت لازم برای پذیرش، اسکان و فراخوان کامیون‌ها را ندارد و ناوگان در آن معطل می‌ماند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، فرآیند مبارزه با قاچاق سوخت همچنان به شکل سنتی انجام می‌شود و مأموران به‌صورت دستی مخازن کامیون‌ها را بررسی می‌کنند. در حالی که قانون سقف ۱۰۰ لیتر را تعیین کرده، کامیونی که ۱۵۰ تا ۳۰۰ لیتر گازوئیل داشته باشد با جریمه یا تخلیه سوخت مواجه می‌شود.
الوندیان گفت: این فرآیند غیرسیستمی، در کنار مراحل بازرسی کامیون‌ها در گمرک، موجب موازی‌کاری و توقف ۷ تا ۸ روزه کامیون‌ها در پشت مرزهای ایران شده است.
وی افزود: در آن سوی مرز، ناوگان افغانستان بدون توقف منتظر بارگیری از ایران است، اما خواب هفت تا هشت روزه کامیون‌ها هزینه حمل را به‌شدت افزایش داده و هزینه خواب ناوگان در نهایت به صنعت و تجار تحمیل می‌شود. همچنین وضع عوارض از سوی طرف ایرانی، با وضع عوارض متقابل از سوی طرف افغانستانی همراه شده و این مسئله نیز هزینه صادرات را افزایش داده است.
دبیر انجمن سیمان تصریح کرد: این موضوع در قالب نامه‌ای به رئیس‌جمهور منعکس شده و پیشنهاد انجمن، استقرار مدیریت واحد در مرزها و استفاده از سامانه‌های نوین برای سیستمی شدن سهمیه سوخت و کاهش توقف کامیون‌هاست.
الوندیان در ادامه به تشدید ناترازی برق اشاره کرد و گفت: صنعت سیمان معمولاً در تابستان با ناترازی برق مواجه می‌شد و از نیمه دوم شهریور تا پایان آبان، با تثبیت وضعیت برق و تأمین سوخت، ذخایر کلینکر خود را جبران می‌کرد تا با آرامش وارد فصل سرما شود، اما امسال همچنان با محدودیت برق مواجه هستیم.
وی افزود: سال گذشته سهمیه برق صنعت سیمان در ساعات پیک ۶۵۰ مگاوات بود و در ساعات غیرپیک به مدت ۲۴ ساعت محدودیتی وجود نداشت، اما امسال این سهمیه به ۴۰۰ مگاوات کاهش یافته و محدودیت به‌صورت ۲۴ ساعته اعمال شده است.
دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان درباره گاز نیز گفت: سال گذشته در شش ماهه نخست، مصرف گاز صنعت تأمین می‌شد و مازوت برای زمستان ذخیره می‌شد، اما امسال از ابتدای سال و حتی در گرم‌ترین ماه‌ها با قطعی و محدودیت شدید گاز مواجه بودیم.
الوندیان ادامه داد: دیماند گاز صنعت سیمان حدود ۲۸ میلیون مترمکعب در روز است، اما در حال حاضر کمتر از ۵ میلیون مترمکعب گاز به صنعت اختصاص می‌یابد. به همین دلیل صنعت ناچار به استفاده از مازوت شده و هنوز نتوانسته‌ایم مخازن مازوت را برای فصل زمستان به‌طور کامل پر کنیم.
وی با اشاره به افزایش هزینه انرژی گفت: علاوه بر کمبود انرژی، قیمت سوخت نیز به‌شدت افزایش یافته است. طی دو ماه گذشته قیمت مازوت ۶۶ درصد افزایش یافته و در مقایسه با شهریور سال گذشته، قیمت این سوخت از حدود ۱۳۰۰ تومان به ۴۴۰۰ تومان رسیده است.
الوندیان افزود: برای هر لیتر مازوت نیز حداقل ۲۰۰۰ تومان هزینه حمل از جنوب کشور پرداخت می‌شود که این رقم فشار مضاعفی بر کارخانه‌های سیمان وارد می‌کند.
وی درباره برق تولیدی نیروگاه‌های دیزلی نیز اظهار کرد: گازوئیل تحویلی به ژنراتورها و نیروگاه‌های کارخانجات با نرخ آزاد و حدود ۸۰ هزار تومان به ازای هر لیتر محاسبه می‌شود و در این شرایط، تولید برق از طریق دیزل توجیه اقتصادی ندارد.
دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان گفت: صنعت سیمان در حال حرکت به سمت توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است و در حال حاضر ۱۱۶ مگاوات نیروگاه خورشیدی در مدار دارد و ۱۷۰ مگاوات دیگر نیز در حال نصب است. همچنین نزدیک به ۹۰ مگاوات دیزل در مدار قرار دارد.
وی افزود: صنایع در شرایط فعلی مجبور شده‌اند حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ مگاوات برق را از بورس با قیمت آزاد خریداری کنند که این موضوع هزینه تولید را افزایش داده است.
الوندیان درباره استفاده از فناوری بازیافت حرارتی گفت: وزارت صمت به دنبال توسعه سبد انرژی صنعت است. نیروگاه‌های بازیافت حرارتی می‌توانند بدون مصرف سوخت و با استفاده از گرمای خروجی خطوط تولید، حدود ۳۰ درصد برق مورد نیاز کارخانه را تأمین کنند و هم‌زمان مصرف آب را نیز کاهش دهند.
وی افزود: اجرای این طرح برای هر خط تولید به سرمایه‌گذاری یکجای حدود ۸ تا ۱۰ میلیون دلار نیاز دارد و مشکل اصلی، تأمین منابع مالی برای این سرمایه‌گذاری است.
دبیر انجمن سیمان با اشاره به ساختار مالکیت این صنعت گفت: حدود ۶۵ درصد مالکیت صنعت سیمان در اختیار نهادهای دولتی و خصولتی است. همچنین در مجامع بورسی، بیش از ۹۰ درصد سود سالانه شرکت‌ها توزیع و از صنعت خارج می‌شود.
الوندیان تأکید کرد: وقتی بیش از ۹۰ درصد سود شرکت‌ها توزیع می‌شود، نقدینگی لازم برای نوسازی و سرمایه‌گذاری در صنعت باقی نمی‌ماند. درخواست ما از دولت این است که یک تنفس پنج‌ساله در توزیع سود در نظر گرفته شود تا دست‌کم ۵۰ درصد سود شرکت‌ها توزیع نشود و برای نوسازی خطوط تولید و توسعه سامانه‌های بازیافت حرارتی اختصاص پیدا کند.
وی درباره جایگزینی زغال‌سنگ به جای گاز و مازوت گفت: در حال حاضر هیچ کارخانه سیمانی در کشور به تجهیزات پودر کردن و مشعل‌های مصرف زغال‌سنگ مجهز نیست و برای راه‌اندازی نخستین خطوط باید تجهیزات از کشورهایی مانند هند یا چین وارد و سپس بومی‌سازی شود.
الوندیان افزود: استفاده از زغال‌سنگ از نظر فنی امکان‌پذیر است، اما به سرمایه‌گذاری قابل توجه نیاز دارد و باید توجیه اقتصادی آن با توجه به محل استقرار کارخانه‌ها و فاصله آنها از منابع زغال‌سنگ بررسی شود.
دبیر انجمن سیمان درباره استفاده از سوخت مشتق از زباله یا RDF نیز گفت: شورای اقتصاد برای مصرف RDF، به ازای هر تن ۶۰ دلار یارانه برای یک دوره ۲۰ ساله تصویب کرده است. این طرح برای کنسرسیومی متشکل از تولیدکننده، حمل‌کننده و مصرف‌کننده سیمانی در نظر گرفته شده و سیمان غرب در کرمانشاه به‌عنوان یکی از نمونه‌های اجرای آن انتخاب شده است.
وی ادامه داد: با این حال، طرح در گام نخست به دلیل مشخص نبودن تفکیک وظایف و عدم تمایل شهرداری‌ها برای تأمین و آماده‌سازی پسماند با مشکل مواجه شده و عملاً پیشرفت مورد انتظار را نداشته است.
الوندیان همچنین درباره وضعیت معادن اظهار کرد: یکی از چالش‌های حاد صنعت سیمان در بخش معدن، محدودیت مواد ناریه است. واردات این اقلام که به دلایل امنیتی در اختیار وزارت دفاع قرار دارد، با محدودیت مواجه شده و هم‌زمان قیمت مواد ناریه نیز حدود ۱۵۰ درصد افزایش یافته است.
وی افزود: به دلیل کمبود مواد ناریه، معدن‌کاران ناچار شده‌اند به جای استفاده از مواد منفجره از چکش‌های هیدرولیکی ماشین‌آلات معدنی استفاده کنند که هزینه استخراج را چند برابر افزایش داده است.
دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان گفت: با وجود جهش نرخ ارز و افزایش شدید قیمت قطعات، خدمات، سوخت، برق و مواد ناریه، میانگین افزایش قیمت سیمان در بورس کالا از ابتدای سال تا مهرماه تنها حدود ۴۴ درصد بوده است.
الوندیان افزود: در حال حاضر بهای تمام‌شده تولید با شتاب به نرخ فروش نزدیک شده و حاشیه سود صنعت به‌شدت کاهش یافته است. در چنین شرایطی، ادامه فعالیت و حفظ ظرفیت تولید نیازمند اصلاح سازوکار قیمت‌گذاری، تأمین نقدینگی و فراهم شدن امکان سرمایه‌گذاری در نوسازی خطوط تولید است.
وی در عین حال با اشاره به کیفیت محصولات سیمانی کشور گفت: سیمان تولیدی ایران به دلیل رعایت استانداردهای سخت‌گیرانه، در بازارهای مختلف از جمله روسیه، هند و افغانستان عرضه می‌شود و صنعت سیمان کشور از نظر کیفیت، ظرفیت مناسبی برای توسعه بازارهای صادراتی دارد.