به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ جهانبخش میرزاوند، رئیس سازمان امور عشایر ایران از برنامه این سازمان برای افزایش سهم عشایر در تولید گوشت کشور از ۲۵ درصد به ۴۰ درصد طی یک برنامه چندساله خبر داد و گفت: افزایش بهره‌وری دام، کاهش تلفات، اصلاح تغذیه و استفاده از فناوری‌های نوین، محورهای اصلی این برنامه هستند.
جهانبخش میرزاوند با تشریح برنامه‌های سازمان امور عشایر برای افزایش درآمد خانوارهای عشایری اظهار کرد: جامعه عشایری با وجود ظرفیت قابل‌توجه در تولید محصولات دامی، با مشکلاتی از جمله کمبود سرمایه در گردش، بهره‌وری پایین دام، ضعف در بازاریابی و ناتمام ماندن زنجیره ارزش محصولات مواجه است. از این رو، سازمان در تلاش است با تقویت تعاونی‌های عشایری، جذب سرمایه‌گذار و استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، تولید عشایری را اقتصادی‌تر کند.
میرزاوند با اشاره به پایین بودن بهره‌وری در دامداری عشایری گفت: یکی از اولویت‌های سازمان، تغییر رویکرد از تغذیه دام با علوفه خام به استفاده از خوراک فرآوری‌شده است؛ زیرا ضریب تبدیل خوراک دام به گوشت در شرایط مناسب می‌تواند به‌مراتب بهتر از تغذیه صرف با علوفه خام باشد.
وی با بیان اینکه ضریب تبدیل علوفه خام در برخی شرایط به بیش از ۲۰ کیلوگرم برای تولید یک کیلوگرم گوشت می‌رسد، افزود: این رقم در صورت استفاده از خوراک دام مناسب، بسته به نژاد و ترکیب جیره، می‌تواند به حدود ۵ تا ۷ کیلوگرم کاهش یابد.
رئیس سازمان امور عشایر با اشاره به مشکلات مصرف جو در دامداری عشایری توضیح داد: به دلیل ویژگی‌های فیزیکی جو و شیوه نگهداری و مصرف آن، بخشی از این نهاده بدون هضم مناسب از بدن دام دفع می‌شود. بر اساس برآورد مطرح‌شده از سوی سازمان، بیش از ۵۰ درصد جوی مصرفی دام عشایری ممکن است به‌صورت سالم دفع شود.
به گفته وی، برای حل این مشکل، در مناطقی که امکان احداث کارخانه خوراک دام وجود ندارد، کارگاه‌های فرآوری نهاده با مشارکت تعاونی‌های عشایری راه‌اندازی شده است. در سیستان و بلوچستان نیز جو آسیاب و به‌صورت نیم‌دانه یا بلغور برای تغذیه دام استفاده می‌شود؛ روشی که به گفته میرزاوند، امکان بازیافت و استفاده بهتر از نهاده را فراهم کرده است.
وی همچنین از بررسی وضعیت نزدیک به ۵۰۰ هزار رأس دام عشایری طی دو هفته خبر داد و گفت: بر اساس نتایج این بررسی‌ها، نرخ باروری دام عشایری حدود ۷۰ درصد است؛ به این معنا که نزدیک به ۳۰ درصد دام‌ها بارور نمی‌شوند. علاوه بر این، حدود ۶ تا ۸ درصد تلفات ناشی از سقط جنین و ۲ تا ۳ درصد تلفات مرتبط با زایمان دشوار گزارش شده است.
میرزاوند با اشاره به اینکه میزان تلفات بره‌های ۲۱روزه در برخی استان‌ها بین ۱۰ تا ۱۷ درصد است، افزود: افزایش پوشش واکسیناسیون، آموزش دامداران و استفاده از روش همزمان‌سازی فحلی برای متمرکز کردن دوره زایش، از برنامه‌های سازمان برای کاهش تلفات و افزایش بهره‌وری است.
وی توضیح داد: زایش دام عشایری در حال حاضر از پاییز تا بهار ادامه دارد، در حالی که بخش مهمی از عرضه دام در تابستان و ماه‌های بعد انجام می‌شود. این پراکندگی زمانی باعث می‌شود دام‌ها هنگام عرضه از نظر وزن تفاوت زیادی داشته باشند؛ به‌طوری که به گفته وی، فاصله وزن برخی دام‌های عرضه‌شده به بازار می‌تواند به حدود ۴۰ کیلوگرم برسد.
رئیس سازمان امور عشایر افزود: همزمان‌سازی دوره زایش می‌تواند به عرضه دام‌های هم‌وزن‌تر، بهبود زمان‌بندی تولید و افزایش بازده اقتصادی کمک کند.
وی از برنامه همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان برای استفاده از جنین دام‌های پربازده در گوسفندان بومی نیز خبر داد و گفت: این موضوع در مرحله بررسی‌های فنی و کارشناسی قرار دارد و قرار است از ظرفیت علمی موجود در کشور برای افزایش تولید استفاده شود.
میرزاوند با بیان اینکه سهم فعلی جامعه عشایری از تولید گوشت کشور حدود ۲۵ درصد برآورد شده است، هدف سازمان را افزایش این سهم به ۳۰، ۳۵ و در نهایت ۴۰ درصد اعلام کرد. به گفته وی، در صورت در نظر گرفتن تولید یک میلیون تنی گوشت کشور، افزایش سهم عشایر از ۲۵ به ۴۰ درصد می‌تواند ظرفیت تولید این جامعه را از حدود ۲۵۰ هزار تن به ۴۰۰ هزار تن برساند. وی تحقق این هدف را نیازمند اجرای برنامه‌های افزایش بهره‌وری طی دو تا سه سال آینده دانست.
میرزاوند با اشاره به محدودیت سرمایه در گردش خانوارهای عشایری گفت: سازمان امور عشایر در کنار افزایش بهره‌وری، به دنبال ایجاد سازوکارهای جدید تأمین مالی برای خرید نهاده و توسعه تولید قراردادی است.
وی افزود: املاک متعلق به تعاونی‌های عشایری ارزشی بیش از ۷ هزار میلیارد تومان دارند و سازمان در حال پیگیری سنددار کردن این املاک است تا تعاونی‌ها بتوانند از آن‌ها به‌عنوان پشتوانه معتبر برای تأمین مالی استفاده کنند.
رئیس سازمان امور عشایر همچنین از اجرای پویشی با عنوان «یک بره» برای افزایش مشارکت مالی اعضای تعاونی‌ها خبر داد و گفت: در این طرح از جامعه عشایری خواسته شده است حق عضویت خود را دست‌کم به اندازه ارزش یک بره افزایش دهند تا منابع تعاونی‌ها برای خرید عمده نهاده و توزیع آن با قیمت مناسب‌تر تقویت شود.
وی با اشاره به وجود ۴۵۰ هزار تن ظرفیت انبار در شبکه تعاونی‌های عشایری اظهار کرد: این ظرفیت می‌تواند برای خرید نهاده در فصل فراوانی، نگهداری و توزیع آن در زمان نیاز مورد استفاده قرار گیرد. سازمان همچنین مذاکراتی را با بانک‌ها و صندوق‌های مختلف برای تأمین مالی این برنامه انجام داده است.
میرزاوند با بیان اینکه تولید قراردادی گوشت نیز در دستور کار قرار گرفته است، افزود: در این مدل، سرمایه‌گذار نهاده مورد نیاز تولید را تأمین می‌کند و با مشارکت در فرآیند تولید، زمینه افزایش ظرفیت دامداری عشایری را فراهم می‌سازد. به گفته وی، سازمان به دنبال جذب سرمایه‌گذار و برگزاری رویدادهایی برای توسعه این شیوه تأمین مالی است.
وی درباره تکمیل زنجیره عرضه گوشت عشایری نیز گفت: در بیش از پنج استان و شهرستان، میدان‌های عرضه دام با مشارکت اتحادیه‌ها و تعاونی‌های عشایری راه‌اندازی شده و برنامه سازمان، توسعه این میدان‌ها در تمام استان‌هاست.
رئیس سازمان امور عشایر افزود: استفاده از ظرفیت خالی کشتارگاه‌ها، کشتار بهداشتی، بسته‌بندی مناسب و عرضه محصول با برند «ارمغان ایل» از دیگر اقدامات این حوزه است. به گفته وی، این فرآیند به‌صورت آزمایشی و با همکاری اتحادیه مرکزی عشایری آغاز شده و در برخی استان‌ها نیز فروشگاه‌های عرضه مستقیم گوشت عشایری فعالیت می‌کنند.
میرزاوند با اشاره به عرضه گوشت عشایری در برخی مناطق با قیمتی حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان کمتر از قیمت قصابی‌ها، گفت: توسعه فروشگاه‌های تخصصی و چندمنظوره «ارمغان ایل» برای عرضه مستقیم محصولات عشایری در دستور کار قرار دارد.
وی همچنین از برنامه سازمان برای ساماندهی تولید محصولات لبنی و فرآورده‌های بومی عشایری خبر داد و افزود: ثبت ملی و جهانی دانش بومی تولید این محصولات، ارتقای استانداردهای بهداشتی و بهبود بسته‌بندی از جمله محورهای این برنامه است.
رئیس سازمان امور عشایر با اشاره به ظرفیت اشتغال‌زایی صنایع دستی در مناطق عشایری اظهار کرد: بخش عمده صنایع دستی عشایری به دست زنان تولید می‌شود، اما بازاریابی و دسترسی به بازار از مشکلات اصلی این بخش است.
وی افزود: صنایع دستی می‌تواند با سرمایه‌گذاری نسبتاً محدود، برای خانوارهای عشایری اشتغال و درآمد ایجاد کند. به گفته میرزاوند، در برخی فعالیت‌ها، تسهیلات ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومانی می‌تواند زمینه راه‌اندازی یک کسب‌وکار کوچک را فراهم کند؛ هرچند میزان سرمایه مورد نیاز به نوع فعالیت بستگی دارد.
میرزاوند از راه‌اندازی نخستین فروشگاه عرضه مستقیم صنایع دستی زنان عشایری در ساختمان سازمان امور عشایر خبر داد و گفت: برند «ارمغان ایل» برای عرضه محصولات عشایری ثبت شده و برنامه سازمان، افزایش تعداد فروشگاه‌های این برند به حداقل ۲۰ فروشگاه تا پایان سال است.
وی با تأکید بر اینکه مالکیت این فروشگاه‌ها قرار است در اختیار جامعه عشایری، فرزندان عشایر و تعاونی‌های آن‌ها باشد، افزود: هدف این است که محصولات تولیدشده بدون واسطه‌های متعدد به بازار برسند و سهم بیشتری از ارزش افزوده به تولیدکنندگان اختصاص یابد.
رئیس سازمان امور عشایر همچنین از آغاز برنامه احیای زنجیره ارزش پشم خبر داد و گفت: با مشارکت محققان، تولیدکنندگان و متخصصان، امکان استفاده از پشم عشایری در تولید عایق‌های حرارتی ساختمان، پوشاک، بافندگی و صنایع نساجی بررسی می‌شود.
به گفته وی، توسعه این زنجیره می‌تواند در کنار دامداری، منبع درآمد مکملی برای خانوارهای عشایری ایجاد کند.
میرزاوند با اشاره به تداوم بحران آب در مناطق عشایری گفت: سازمان امور عشایر طرح جامعی برای شناسایی منابع آب از نظر کمیت، کیفیت، وابستگی به بارندگی و میزان پایداری در فصل تابستان در دست اجرا دارد. بهسازی چشمه‌ها، ذخیره‌سازی آب و استفاده از ظرفیت سدها و بندهای آبی با همکاری وزارت نیرو از محورهای این برنامه است.
وی افزود: نصب محل‌های برداشت آب در ایستگاه‌های پمپاژ خطوط انتقال، استفاده از آب‌شیرین‌کن‌ها در مناطق دارای منابع آب شور و به‌کارگیری انرژی خورشیدی برای تأمین انرژی این تجهیزات نیز در برنامه قرار دارد.
رئیس سازمان امور عشایر از خرید ۱۵۰ دستگاه تانکر آبرسان ۱۰ هزار لیتری و صدها تانکر با ظرفیت یک‌هزار و ۲هزار لیتر خبر داد و گفت: طی ۴۰ تا ۵۰ سال گذشته، مجموعاً حدود ۳۰۰ دستگاه آبرسان برای جامعه عشایری خریداری شده بود و سازمان اکنون با خرید ۱۵۰ دستگاه جدید، نوسازی ناوگان را دنبال می‌کند.
به گفته میرزاوند، توزیع تانکرها با توجه به جمعیت عشایری، تعداد دام، شدت خشکسالی و میزان محرومیت استان‌ها انجام شده و این ناوگان قرار است طی یکی دو ماه آینده به استان‌ها تحویل داده شود.
وی همچنین از اختصاص یک‌هزار میلیارد تومان برای اجرای پروژه‌های رفع تنش آبی جامعه عشایری در سال جاری خبر داد و گفت: برنامه‌های اجرایی آماده شده و مناطق دارای تنش آبی شدید در اولویت قرار دارند.
میرزاوند در بخش دیگری از سخنان خود به ایمن‌سازی مسیرهای عبور عشایر اشاره کرد و گفت: گرگرها و گذرگاه‌های خطرناک سیم‌بکسلی در مناطق عشایری شناسایی شده‌اند و طرح‌های مهندسی برای جایگزینی آن‌ها با گذرگاه‌های ایمن و استاندارد تهیه شده است.
وی افزود: سازمان برای تأمین اعتبار و اجرای این طرح‌ها با نهادهای مرتبط همکاری می‌کند و هدف‌گذاری شده است که روند جمع‌آوری گرگرهای خطرناک و جایگزینی آن‌ها تا پایان دولت چهاردهم به سرانجام برسد.
رئیس سازمان امور عشایر در پایان، افزایش بهره‌وری دام، توسعه تولید قراردادی، تقویت تعاونی‌ها، گسترش بازار فروش محصولات عشایری و بهبود زیرساخت‌های آب و عبورومرور را از محورهای برنامه سازمان برای افزایش درآمد و بهبود شرایط زندگی جامعه عشایری عنوان کرد.