به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بازار گاز مایع پاکستان در فاصله چند روز، اثر یک تصمیم مرزی را به‌روشنی نشان داد. پس از توقف مبادلات از گذرگاه‌های گبد–ریمدان و تفتان در ۱۷ اکتبر، قیمت یک کپسول ۱۲ کیلوگرمی گاز مایع در برخی مناطق این کشور از ۴۵۰۰ روپیه به حدود ۷ هزار روپیه رسید؛ افزایشی نزدیک به ۵۶ درصد که نگرانی‌ها درباره تداوم کمبود سوخت با نزدیک شدن فصل سرما را افزایش داده است.
بر اساس گزارش‌ها، این کشور روزانه حدود ۷ هزار تن گاز مایع از ایران وارد می‌کند؛ حجمی که نشان می‌دهد تجارت مرزی با ایران، دست‌کم در بخش تامین LPG، نقشی قابل توجه در پاسخ‌گویی به تقاضای بازار پاکستان دارد. در چنین شرایطی توقف جریان کالا از دو گذرگاه مرزی، فقط به معنای معطل ماندن چند صد کامیون نیست؛ مساله اصلی وقفه در رسیدن سوخت به بازاری است که بخشی از نیاز خود را از این مسیر تامین می‌کند.
نخستین نشانه ملموس اختلال، در قیمت مصرف‌کننده ظاهر شد. بنا بر گزارش رویترز، بهای یک کپسول ۱۲ کیلوگرمی LPG در بلوچستان پاکستان از حدود ۴۵۰۰ روپیه به ۷ هزار روپیه افزایش یافت. گزارش‌های منتشرشده از بازارهای دیگر نیز از قیمت‌های بالاتر حکایت دارند؛ به طوری که بهای همین کپسول در لاهور حدود ۷۵۰۰ روپیه و در اسکاردو حدود ۸۲۰۰ روپیه گزارش شده است.
این ارقام نشان می‌دهد اثر اختلال مرزی در همه مناطق یکسان نبوده و هزینه دسترسی به سوخت، متناسب با شرایط عرضه و توزیع محلی، تفاوت داشته است. اهمیت این افزایش زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم LPG صرفا یک کالای تجاری در زنجیره واردات نیست؛ سوختی است که خانوارها و کسب‌وکارها برای تامین بخشی از نیازهای روزمره خود به آن وابسته‌اند. بنابراین افزایش قیمت آن می‌تواند فراتر از بازار انرژی، هزینه زندگی و فعالیت اقتصادی را نیز تحت فشار قرار دهد.
بر اساس اظهارات شمس‌الحق، رئیس پیشین اتاق بازرگانی و صنایع گوادر که رویترز نقل کرده، روزانه بیش از ۴ هزار تن LPG از مسیر گبد–ریمدان وارد پاکستان می‌شد. به این ترتیب، این گذرگاه به یکی از مسیرهای مهم تامین گاز مایع برای بازار پاکستان تبدیل شده بود. توقف فعالیت در چنین مسیری، در صورت نبود جایگزین فوری و کافی می‌تواند تعادل عرضه و تقاضا را بر هم بزند. در این وضعیت، حتی اگر اختلال فقط چند روز طول بکشد، بازار ممکن است پیش از بازگشت کامل جریان کالا، افزایش قیمت و نگرانی از کمبود را تجربه کند.
البته میزان اثرگذاری نهایی به عواملی مانند موجودی انبارها، امکان تامین از مسیرهای دیگر، سرعت ترخیص محموله‌های متوقف‌شده و وضعیت تقاضا بستگی دارد؛ اطلاعاتی که برای ارزیابی دقیق‌تر دامنه بحران باید جداگانه بررسی شوند.
یکی از نکات مهم در تحولات اخیر، تفاوت میان بازگشایی یک گذرگاه و ازسرگیری کامل تجارت است. گزارش‌های منتشرشده حاکی است که گذرگاه گبد–ریمدان پس از چند روز وقفه، برای عبور برخی کالاهای فسادپذیر پاکستان بازگشایی شد و جابه‌جایی بخشی از محموله‌های متوقف‌شده از سر گرفته شد. با این حال، گزارش رویترز در ۲۳ اکتبر نشان می‌داد واردات LPG همچنان از سر گرفته نشده و صدها کامیون، از جمله تانکرهای حامل این سوخت با محدودیت مواجه‌اند.
این تفاوت، کلید فهم وضعیت فعلی بازار است. بازگشایی محدود مرز می‌تواند حرکت بخشی از کالاها را ممکن کند اما لزوما به معنای رفع محدودیت برای همه گروه‌های کالایی یا بازگشت جریان واردات انرژی به سطح پیشین نیست. در نتیجه ارزیابی وضعیت عرضه LPG باید بر اساس ورود واقعی محموله‌ها و بازگشت جریان تجاری انجام شود.
درباره علت توقف مبادلات نیز دو روایت متفاوت مطرح شده است. مقام‌های ایالت بلوچستان پاکستان، نگرانی‌های امنیتی و مقابله با قاچاق را از دلایل این اقدام عنوان کرده‌اند. در مقابل وزارت امور خارجه ایران از مشکلات فنی و ضرورت اتخاذ تدابیر احتیاطی سخن گفته و اعلام کرده که رایزنی‌ها برای رفع اختلال و بازگشت فعالیت گذرگاه‌ها به شرایط عادی ادامه دارد. بدون اطلاعات تکمیلی نمی‌توان سهم هر یک از این عوامل را در توقف تجارت تعیین کرد، آنچه از پیامدهای اقتصادی مشخص است، محدودیت ایجادشده علاوه بر واردات انرژی، جریان گسترده‌تری از مبادلات تجاری را تحت تاثیر قرار داده است.
گزارش‌ها از توقف صدها کامیون در دو سوی مرز و گرفتار شدن بیش از هزار کانتینر پاکستانی حامل کالاهایی از جمله سیب‌زمینی، موز و برنج حکایت دارند. اتاق بازرگانی و صنایع کویته نیز به فعالان اقتصادی توصیه کرده تا اطلاع ثانوی از ثبت سفارش‌های جدید تجاری با ایران خودداری کنند. در شرایطی که پاکستان با افزایش قیمت LPG روبه‌رو شده، نزدیک شدن فصل سرما اهمیت تداوم عرضه را بیشتر می‌کند. اگر واردات از ایران در کوتاه‌مدت به روال عادی بازنگردد و جایگزین‌های کافی در دسترس نباشد، فشار بر بازار می‌تواند ادامه پیدا کند؛ هرچند شدت و مدت این فشار به وضعیت ذخایر، منابع جایگزین و روند تقاضا بستگی خواهد داشت.
افزایش حدود ۵۶ درصدی قیمت کپسول ۱۲ کیلوگرمی LPG در برخی بازارهای پاکستان، نمونه‌ای روشن از انتقال آثار یک اختلال مرزی به بازار مصرف است. در این پرونده، اهمیت گبد–ریمدان فقط به حجم تجارت عبوری از آن محدود نمی‌شود؛ این گذرگاه در مقطعی حساس، یکی از مسیرهای تامین سوخت برای بازار پاکستان بوده است.
با این حال برای نتیجه‌گیری درباره پایان یا تداوم بحران، دو شاخص بازگشت واقعی واردات LPG و تثبیت قیمت‌ها در بازار مصرف اهمیت بیشتری دارند. تا زمانی که ورود محموله‌ها به سطح قابل اتکایی نرسد، بازگشایی بخشی از مبادلات را نمی‌توان معادل پایان اختلال در بازار انرژی دانست. آنچه این رویداد نشان می‌دهد، پیوند مستقیم میان مدیریت مرز، استمرار تجارت و امنیت عرضه انرژی است؛ پیوندی که آثار آن در نهایت، نه فقط در آمارهای تجاری، بلکه در هزینه‌ای دیده می‌شود که مصرف‌کننده برای تهیه یک کپسول گاز می‌پردازد.