به گزارش اقتصاد معاصر، بازار خرید و فروش آنلاین طلا با یک تغییر تازه در مقررات مواجه شده است؛ تغییری که می‌تواند هم مسیر فعالیت پلتفرم‌ها را دستخوش تحول کند و هم بر نحوه ارائه خدمات به خریداران اثر بگذارد. هیات وزیران با اصلاح دستورالعمل اجرایی خرید و فروش برخط طلا و نقره، دو اختیار بانک مرکزی را در زمینه مجوز فعالیت سکوها و تعیین ساعات کاری آنها تغییر داده است. حالا پرسش اصلی این است که این تصمیم چه تغییری در فعالیت کسب‌وکارهای آنلاین طلا ایجاد می‌کند و چه اثری بر نظارت بر دارایی کاربران خواهد داشت.
یکی از تغییرات مهم در دستورالعمل جدید، مربوط به فرایند صدور، تمدید و ابطال مجوز فعالیت سکوهای معاملات آنلاین طلاست. در چارچوب قبلی، اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی مسئول انجام این فرایندها بود، اما تصمیم‌گیری درباره مجوزها به تأیید بانک مرکزی نیز نیاز داشت. اصلاح جدید این سازوکار را تغییر داده و نقش بانک مرکزی را در فرایند مجوزدهی محدودتر کرده است.
اهمیت این تغییر برای کسب‌وکارها در آن است که فرایند دریافت یا تمدید مجوز دیگر مطابق سازوکار قبلی به تأیید بانک مرکزی وابسته نخواهد بود. در صورت اجرای مؤثر اصلاحات، این تغییر می‌تواند از تعدد مراحل اداری بکاهد، مسیر فعالیت پلتفرم‌ها را روشن‌تر کند و از بخشی از پیچیدگی‌های اداری این بازار بکاهد.
با این حال، کاهش نقش بانک مرکزی در فرایند مجوزدهی به معنای حذف الزام دریافت مجوز نیست. پلتفرم‌ها همچنان باید شرایط قانونی فعالیت خود را رعایت کنند و نمی‌توان از این اصلاح نتیجه گرفت که تمام کسب‌وکارهای فعال، بدون توجه به وضعیت مجوزشان، مجاز به ادامه فعالیت خواهند بود.
از سوی دیگر، میزان تأثیر این تغییر بر سرعت صدور مجوزها به نحوه اجرای مقررات و الزامات باقی‌مانده بستگی دارد. بنابراین، اثر قطعی این اصلاح در عمل زمانی روشن می‌شود که سازوکار اجرایی جدید و مسئولیت نهادهای مرتبط مشخص شود.
دومین تغییر به ساعات فعالیت پلتفرم‌های آنلاین طلا مربوط است. بر اساس ضوابط پیشین، ساعات کاری این سکوها باید مطابق مقررات تعیین‌شده از سوی بانک مرکزی تنظیم می‌شد. اصلاح دستورالعمل، این اختیار را نیز تغییر داده و زمینه بازنگری در سازوکار قبلی تعیین ساعات فعالیت را فراهم کرده است.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که ماهیت کسب‌وکارهای آنلاین با فعالیت در ساعات محدود همخوانی کاملی ندارد. کاربران ممکن است در ساعات مختلف شبانه‌روز قصد خرید یا فروش طلا داشته باشند و محدودیت زمانی می‌تواند بر دسترسی آنها به خدمات معاملاتی اثر بگذارد.
با تغییر سازوکار تعیین ساعات فعالیت، امکان انعطاف بیشتر در ارائه خدمات پلتفرم‌ها مطرح می‌شود. چنین تغییری می‌تواند به کسب‌وکارها اجازه دهد خدمات خود را متناسب‌تر با نیاز مشتریان تنظیم کنند؛ البته این نتیجه به مقررات اجرایی و محدودیت‌های احتمالی دیگر بستگی دارد.
نکته مهم آن است که تغییر اختیار بانک مرکزی به‌خودی‌خود به معنای مجاز شدن معاملات شبانه‌روزی برای تمام پلتفرم‌ها نیست. تا زمانی که جزئیات مقررات جایگزین روشن نباشد، نمی‌توان از حذف کامل محدودیت‌های زمانی یا افزایش قطعی ساعات معاملات سخن گفت.
با وجود تغییر در دو حوزه مجوزدهی و ساعات فعالیت، موضوع نظارت بر موجودی طلا و تعهدات پلتفرم‌ها همچنان یکی از مهم‌ترین مسائل این بازار است. دستورالعمل اولیه با هدف سامان‌دهی معاملات آنلاین، افزایش شفافیت و فراهم کردن امکان نظارت بر عملکرد سکوها تدوین شده بود.
در چارچوب قبلی، بانک مرکزی موظف شده بود سامانه‌ای برای نظارت بر عملکرد و تعهدات پلتفرم‌های معاملات آنلاین طلا طراحی و راه‌اندازی کند تا امکان پایش موجودی طلا و معاملات کاربران فراهم شود. اهمیت این سازوکار از آنجا ناشی می‌شود که در معاملات آنلاین، ثبت یک دارایی در حساب کاربری لزوماً به معنای تحویل فوری طلای فیزیکی نیست و مشتری برای اطمینان از ایفای تعهدات پلتفرم به سازوکارهای نظارتی قابل اتکا نیاز دارد.
از این منظر، باید میان تغییر اختیارات اداری بانک مرکزی و کنار گذاشتن وظایف نظارتی آن تفاوت قائل شد. اصلاح فرایند مجوزدهی یا تغییر اختیار تعیین ساعات فعالیت، به‌تنهایی به معنای لغو مسئولیت‌های دیگر این بانک نیست. برای مشخص شدن دامنه دقیق تغییرات، باید متن کامل اصلاحیه و سایر مقررات مرتبط در کنار یکدیگر بررسی شوند.
در نهایت، آنچه برای خریداران اهمیت دارد، اطمینان از وجود پشتوانه واقعی برای طلای خریداری‌شده، شفافیت موجودی ثبت‌شده و امکان پیگیری حقوق آنها در صورت بروز اختلاف است. تغییرات اداری زمانی می‌تواند به بهبود بازار منجر شود که این الزامات نیز به‌درستی اجرا شوند.
تغییر جدید را می‌توان بخشی از روند بازنگری در شیوه تنظیم‌گری بازار آنلاین طلا دانست؛ بازاری که با گسترش استفاده از پلتفرم‌های دیجیتال، به چارچوبی روشن برای فعالیت کسب‌وکارها و حفاظت از حقوق مشتریان نیاز دارد.
از یک سو، کاهش وابستگی فرایند مجوزدهی به تأیید بانک مرکزی می‌تواند از تعدد مراحل اداری بکاهد و تغییر در سازوکار تعیین ساعات کاری نیز امکان انعطاف بیشتر در ارائه خدمات را فراهم کند. از سوی دیگر، موفقیت این اصلاحات به آن بستگی دارد که تقسیم مسئولیت میان دستگاه‌های مرتبط شفاف باشد و نظارت بر تعهدات مالی و دارایی‌های کاربران دچار خلأ نشود.
برای مصرف‌کنندگان نیز این تغییر به معنای تضمین سود، حذف ریسک معامله یا تضمین خودکار بازپرداخت وجوه نیست. بررسی وضعیت مجوز پلتفرم، شرایط خرید و فروش، هزینه‌های احتمالی، ضوابط تحویل فیزیکی طلا و شیوه رسیدگی به شکایت‌ها همچنان اهمیت دارد.
در مجموع، اصلاح دستورالعمل معاملات آنلاین طلا دو تغییر مشخص را در پی دارد؛ محدود شدن نقش پیشین بانک مرکزی در فرایند مجوزدهی و بازنگری در اختیار این بانک برای تعیین ساعات فعالیت سکوها. با این حال، میزان اثرگذاری این تصمیم بر سرعت فعالیت کسب‌وکارها، دسترسی کاربران به معاملات و کیفیت نظارت بر بازار، به جزئیات اجرایی مصوبه بستگی خواهد داشت. آنچه در ادامه باید مورد توجه قرار گیرد، نحوه اجرای این تغییرات و حفظ تعادل میان تسهیل فعالیت پلتفرم‌ها و صیانت از حقوق خریداران است./تسنیم