به گزارش اقتصاد معاصر؛ جزئیات فرمول جدید محاسبه حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی نشان می‌دهد که اصلاح شیوه تعیین مستمری ممکن است از چهار تا پنج سال آینده اجرایی شود و سوابق گذشته افراد نیز براساس پیشنهاد مطرح‌شده تغییر نکند. در این گزارش، ابعاد طرح اصلاح قانون تأمین اجتماعی، نحوه محاسبه مستمری براساس نسبت دستمزد به حداقل مزد، دلایل تغییر فرمول فعلی و تأثیر احتمالی آن بر حقوق بازنشستگان و بیمه‌شدگان بررسی شده است.
فرمول جدید محاسبه حقوق بازنشستگان چیست؟ جزئیات پیشنهاد اصلاح قانون تأمین اجتماعی، محاسبه مستمری براساس نسبت دستمزد به حداقل مزد و زمان احتمالی اجرای تغییرات را بخوانید.
موضوع اصلاح فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. براساس توضیحات علی نصیری‌اقدم، دبیر هیأت امنای سازمان تأمین اجتماعی، پیشنهاد اصلاح قانون تأمین اجتماعی با هدف تغییر شیوه محاسبه مستمری بازنشستگان در مجلس و با مشارکت سازمان تأمین اجتماعی تدوین شده و برای دریافت نظر به دولت ارسال شده است.
در روش فعلی، حقوق و دستمزد مشمول بیمه در دو سال پایانی اشتغال نقش اصلی را در تعیین مستمری بازنشستگی ایفا می‌کند. با این حال، در فرمول پیشنهادی قرار است نسبت دستمزد فرد به حداقل مزد در سال‌های مختلف اشتغال نیز مورد توجه قرار گیرد تا محاسبه مستمری به سابقه درآمدی بیمه‌شده وابستگی بیشتری داشته باشد.
این پیشنهاد هنوز به معنای اجرای قطعی قانون جدید نیست و اجرایی شدن آن به طی مراحل قانونی و نهایی شدن سازوکار محاسباتی بستگی دارد.
یکی از مهم‌ترین نکات مطرح‌شده درباره اصلاح فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان، زمان احتمالی اجرای آن است.
به گفته نصیری‌اقدم، در صورت نهایی شدن پیشنهاد، تغییر مبنای محاسبه مستمری می‌تواند از چهار تا پنج سال آینده اجرایی شود. بنابراین، موضوع مطرح‌شده ناظر بر یک تغییر احتمالی در سال‌های آینده است و نباید آن را به معنای اجرای فوری فرمول جدید یا تغییر قطعی حقوق بازنشستگان در حال حاضر دانست.
همچنین براساس توضیحات ارائه‌شده، سوابق گذشته افراد قرار نیست با این پیشنهاد تغییر کند و تغییر موردنظر برای محاسبه مستمری در آینده طراحی شده است.
با این حال، تاریخ دقیق اجرا، نحوه محاسبه سوابق و جزئیات مربوط به گروه‌های مشمول باید در متن نهایی قانون مشخص شود.
در فرمول پیشنهادی محاسبه مستمری، به‌جای تمرکز صرف بر دستمزد دو سال آخر اشتغال، نسبت حقوق فرد به حداقل مزد در سال‌های مختلف بررسی خواهد شد.
برای مثال، اگر حداقل مزد در یک سال مشخص افزایش پیدا کند، حقوق بیمه‌شده نیز در مقایسه با حداقل مزد همان سال ارزیابی می‌شود. این نسبت می‌تواند در فرمول نهایی محاسبه مستمری اثرگذار باشد.
نصیری‌اقدم برای توضیح این سازوکار به سال‌های ۱۴۰۶ و ۱۴۰۷ اشاره کرده است؛ به این معنا که نسبت دستمزد فرد به حداقل مزد در این سال‌ها محاسبه می‌شود و در تعیین مستمری، مطابق فرمول نهایی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
البته جزئیات کامل فرمول، وزن هر سال در محاسبه، نحوه تجمیع نسبت‌ها و شیوه تبدیل آنها به مبلغ نهایی مستمری هنوز در توضیحات ارائه‌شده مشخص نشده است. بنابراین، نمی‌توان بدون انتشار ضوابط نهایی، مبلغ حقوق بازنشستگی افراد را براساس این پیشنهاد محاسبه کرد.
یکی از دلایل مطرح‌شده برای اصلاح فرمول محاسبه مستمری، احتمال ایجاد تفاوت میان سابقه واقعی دستمزد بیمه‌شده و حقوق دریافتی او در دو سال پایانی اشتغال است.
به گفته نصیری‌اقدم، ممکن است فردی سال‌های طولانی در جایگاه مدیریتی فعالیت کرده و براساس دستمزد بالاتر، حق بیمه پرداخت کرده باشد؛ اما به دلیل تغییرات مدیریتی یا شرایط شغلی، در دو سال پایانی اشتغال سمت پایین‌تری داشته باشد و حقوق کمتری دریافت کند.
در چنین شرایطی، اگر مستمری صرفاً براساس دستمزد دو سال آخر تعیین شود، ممکن است بخش قابل توجهی از سابقه درآمدی فرد در محاسبه نهایی انعکاس پیدا نکند.
از سوی دیگر، امکان افزایش غیرمتعارف دستمزد مشمول بیمه در سال‌های پایانی اشتغال نیز از جمله نگرانی‌های مطرح‌شده درباره روش فعلی است.
برای مثال، ممکن است فردی در بیشتر سال‌های اشتغال براساس حداقل مزد حق بیمه پرداخت کرده باشد،اما در دو سال پایانی با توافق با یک کارگاه، دستمزد مشمول بیمه خود را افزایش دهد. این موضوع می‌تواند بر میزان مستمری نهایی اثر بگذارد.
اصلاح شیوه محاسبه حقوق بازنشستگان موضوع تازه‌ای نیست. براساس توضیحات دبیر هیأت امنای سازمان تأمین اجتماعی، در برنامه ششم توسعه نیز این مسئله مطرح شد که آیا باید مبنای محاسبه مستمری از دو سال آخر اشتغال به یک بازه زمانی طولانی‌تر تغییر کند یا خیر.
هدف از طرح این موضوع، کاهش مشکلات ناشی از اتکای بیش از اندازه به دستمزد سال‌های پایانی و نزدیک‌تر کردن مستمری به وضعیت واقعی درآمد بیمه‌شده در طول دوران اشتغال بود.
با این حال، طراحی چنین فرمولی با یک چالش مهم روبه‌رو است: ارزش دستمزد‌های سال‌های گذشته با ارقام امروزی تفاوت زیادی دارد و نمی‌توان مبالغ اسمی حقوق در چند دهه مختلف را بدون تعدیل و سازوکار مشخص با یکدیگر جمع کرد و میانگین گرفت.
برای نمونه، حقوقی که فردی در دهه ۱۳۶۰ دریافت می‌کرد، از نظر ارزش اسمی با دستمزد‌های چند دهه بعد قابل مقایسه مستقیم نیست. به همین دلیل، تدوین فرمول جدید به سازوکاری دقیق برای در نظر گرفتن تغییرات حداقل مزد و نسبت دستمزد افراد در سال‌های مختلف نیاز دارد.
تأثیر احتمالی فرمول جدید محاسبه مستمری بر میزان حقوق بازنشستگان به نحوه نهایی شدن قانون و جزئیات فرمول بستگی دارد.
در روش پیشنهادی، سابقه دستمزد بیمه‌شده در سال‌های مختلف اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به همین دلیل، وضعیت افرادی که در طول دوران اشتغال دستمزدی بالاتر از حداقل مزد داشته‌اند، ممکن است با وضعیت افرادی که عمدتاً براساس حداقل مزد بیمه شده‌اند، متفاوت باشد.
با این حال، تا زمانی که فرمول نهایی، نحوه محاسبه نسبت دستمزد‌ها و مقررات انتقالی منتشر نشده باشد، نمی‌توان گفت مستمری همه افراد افزایش پیدا می‌کند یا حقوق گروه مشخصی حتماً کاهش خواهد یافت.
همچنین باید میان اصلاح فرمول محاسبه مستمری و افزایش سالانه حقوق بازنشستگان تفاوت قائل شد. افزایش سالانه مستمری موضوعی جداگانه است و پیشنهاد تغییر فرمول محاسبه به‌خودی‌خود به معنای اعلام افزایش حقوق در سال آینده نیست.
براساس توضیحات ارائه‌شده از سوی نصیری‌اقدم، در پیشنهاد مطرح‌شده سوابق گذشته تغییر نمی‌کند و تغییر مبنای محاسبه مستمری برای آینده در نظر گرفته شده است.
بنابراین، نمی‌توان از این اظهارات نتیجه گرفت که حقوق بازنشستگان فعلی قرار است به‌صورت خودکار دوباره محاسبه شود یا مستمری آنها تغییر کند.
وضعیت دقیق بازنشستگان فعلی، افرادی که در آستانه بازنشستگی هستند و بیمه‌شدگانی که طی سال‌های آینده بازنشسته می‌شوند، به متن نهایی قانون و مقررات مربوط به زمان اجرای آن بستگی خواهد داشت.
در نتیجه، تا زمان اعلام رسمی جزئیات، هرگونه ادعا درباره کاهش یا افزایش قطعی حقوق بازنشستگان فعلی براساس این فرمول، نیازمند مستندات قانونی بیشتری است.
براساس اظهارات دبیر هیأت امنای سازمان تأمین اجتماعی، پیشنهاد اصلاح قانون تأمین اجتماعی در مجلس و با مشارکت این سازمان تدوین شده و برای دریافت نظر به دولت ارسال شده است.
این موضوع نشان می‌دهد که طرح اصلاح فرمول محاسبه مستمری در مرحله بررسی و پیگیری قرار داشته است؛ اما برای اعلام قطعی زمان اجرا و تعیین تکلیف همه گروه‌های مشمول، باید مراحل قانونی و جزئیات نهایی آن مشخص شود.
مهم‌ترین مواردی که بیمه‌شدگان و بازنشستگان باید پیگیری کنند عبارت‌اند از:
- زمان دقیق اجرای فرمول جدید محاسبه حقوق بازنشستگان؛ نحوه محاسبه نسبت دستمزد به حداقل مزد در سال‌های مختلف؛ وضعیت سوابق بیمه‌ای و دستمزد‌های گذشته؛ تعیین تکلیف افرادی که در آستانه بازنشستگی قرار دارند؛ نحوه برخورد با مستمری بازنشستگان فعلی؛ تفاوت فرمول جدید با شیوه فعلی محاسبه مستمری.
فرمول جدید محاسبه حقوق بازنشستگان با هدف اصلاح مبنای تعیین مستمری و کاهش مشکلات ناشی از اتکای صرف به دستمزد دو سال آخر اشتغال مطرح شده است. براساس توضیحات علی نصیری‌اقدم، در پیشنهاد مورد بحث قرار است نسبت دستمزد هر فرد به حداقل مزد در سال‌های مختلف در محاسبه مستمری لحاظ شود و این تغییر ممکن است از چهار تا پنج سال آینده اجرایی شود.
با این حال، این موضوع هنوز به معنای تصویب و اجرای قطعی قانون جدید نیست. جزئیات فرمول، تاریخ اجرای آن و وضعیت گروه‌های مختلف بازنشستگان باید در مراحل قانونی و اطلاعیه‌های رسمی مشخص شود. بنابراین، بیمه‌شدگان و بازنشستگان برای اطلاع از تغییرات قطعی حقوق و مستمری خود باید منتظر انتشار متن نهایی مقررات باشند.