به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بررسی گزارش شاخص قیمت مصرف‌کننده مرکز آمار ایران در مهرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارهای کشور همچنان با سرعت بالایی در حال افزایش است. بر اساس این گزارش، شاخص قیمت مصرف‌کننده با سال پایه ۱۴۰۰ به عدد ۷۶۱.۸ رسیده که در مقایسه با شهریورماه، افزایش ۴.۴ درصدی را نشان می‌دهد.
تورم ماهانه در شهریور ۴.۲ درصد بود که در مهر به ۴.۴ درصد افزایش یافته است. همزمان تورم سالانه از ۷۳.۶ درصد در شهریور به ۷۶.۸ درصد در مهر رسیده و رشد ۳.۲ واحد درصدی را ثبت کرده است. در مقابل تورم نقطه‌به‌نقطه که تغییر قیمت‌ها نسبت به ماه مشابه سال گذشته را اندازه‌گیری می‌کند، از ۸۹.۸ درصد در شهریور به ۸۸.۷ درصد در مهر کاهش یافته است. این تغییر معادل کاهش ۱.۱ واحد درصدی سرعت افزایش قیمت‌ها در مقایسه با دوره مشابه سال قبل است.
با این حال کاهش تورم نقطه‌به‌نقطه به معنای کاهش قیمت کالاها و خدمات نیست. شاخص کل قیمت مصرف‌کننده از ۷۲۹.۸ در شهریور به ۷۶۱.۸ در مهر رسیده و سطح عمومی قیمت‌ها همچنان افزایش یافته است. همچنین مقایسه شاخص‌های تورم نشان می‌دهد کاهش محدود نرخ نقطه‌به‌نقطه با افزایش تورم ماهانه و سالانه همراه بوده است؛ بنابراین استناد صرف به افت تورم نقطه‌به‌نقطه بدون توجه به سایر شاخص‌ها تصویر کاملی از وضعیت قیمت‌ها و هزینه‌های خانوار ارائه نمی‌دهد.
یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش مرکز آمار شکاف قابل‌توجه میان تورم خوراکی‌ها و سایر کالاها و خدمات است. بر اساس جدول شاخص قیمت مصرف‌کننده، تورم سالانه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در مهرماه به ۱۱۲.۲ درصد رسیده است؛ در حالی که این رقم در شهریور ۱۰۸.۸ درصد بود. تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه نیز ۱۱۳.۴ درصد ثبت شده است. در مقابل تورم سالانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۵۸.۲ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه آنها ۷۴.۶ درصد بوده است.
این اختلاف نشان می‌دهد سرعت افزایش قیمت در گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات طی دوره مورد بررسی به‌مراتب بیشتر از گروه کالاهای غیرخوراکی و خدمات بوده است؛ موضوعی که برای خانوارهای دارای سهم بالاتر هزینه خوراک، اهمیت بیشتری دارد. البته در مقیاس ماهانه ترکیب تغییرات متفاوت است. تورم ماهانه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در مهر ۲.۴ درصد بوده اما کالاهای غیرخوراکی و خدمات رشد ماهانه ۵.۸ درصدی را ثبت کرده‌اند. بنابراین با وجود فشار انباشته بسیار بالاتر تورم در گروه خوراکی‌ها، افزایش قیمت‌ها در مهرماه بیشتر از ناحیه کالاهای غیرخوراکی و خدمات به شاخص کل منتقل شده است.
جزئیات جدول گروه‌های کالایی نیز نشان می‌دهد در بخش خوراکی‌ها، روغن‌ها و چربی‌ها با تورم نقطه‌به‌نقطه ۲۵۵.۷ درصد و تورم سالانه ۲۱۲.۳ درصد، یکی از شدیدترین افزایش قیمت‌ها را تجربه کرده‌اند. در گروه شیر، پنیر و تخم‌مرغ نیز تورم نقطه‌به‌نقطه به ۱۵۴.۶ درصد و تورم سالانه به ۱۲۷.۳ درصد رسیده است. در مقابل، گروه نان و غلات با تورم نقطه‌به‌نقطه ۹۷.۵ درصد و تورم سالانه ۱۲۰.۳ درصد در گزارش ثبت شده است. گروه گوشت قرمز، سفید و فرآورده‌های آنها نیز تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۱۳.۱ درصدی و تورم سالانه ۱۲۰.۷ درصدی را تجربه کرده است.
در همین حال تغییرات ماهانه برخی گروه‌های خوراکی تصویر متفاوتی ارائه می‌کند. برای نمونه تورم ماهانه روغن‌ها و چربی‌ها ۱.۳ درصد، گوشت قرمز و سفید و فرآورده‌های آنها ۰.۲ درصد و میوه و خشکبار منفی ۱.۵ درصد بوده است. با وجود کاهش ماهانه قیمت میوه و خشکبار، تورم سالانه این گروه ۱۰۳.۶ درصد ثبت شده است. این آمار نشان می‌دهد کاهش قیمت در یک ماه الزاما افزایش قیمت‌های انباشته دوره‌های قبل را جبران نمی‌کند. از منظر تحلیل معیشتی اهمیت این داده‌ها در آن است که خانوارها هزینه خرید کالاهای ضروری را بر اساس سطح قیمت پرداخت می‌کنند نه صرفا تغییر نرخ تورم در یک ماه. به همین دلیل کاهش آهنگ رشد برخی اقلام غذایی به‌تنهایی نشانه بازگشت قدرت خرید از دست‌رفته نیست.
بررسی تورم ماهانه گروه‌های اصلی نشان می‌دهد آموزش با افزایش ۲۳.۵ درصدی قیمت‌ها، بیشترین نرخ تورم ماهانه را ثبت کرده است. پس از آموزش، حمل‌ونقل با تورم ۱۰.۷ درصد و تفریح و فرهنگ با ۹.۸ درصد در جایگاه‌های بعدی قرار دارند. گروه پوشاک و کفش نیز افزایش ماهانه ۷.۸ درصدی و ارتباطات رشد ۷.۱ درصدی را تجربه کرده است. بر اساس جدول سهم گروه‌ها از تورم ماهانه، از افزایش ۴.۳۸ درصدی محاسبه‌شده شاخص کل در مهرماه، سهم کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۳.۳۸ واحد درصد و سهم خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات یک واحد درصد بوده است.
در میان گروه‌های اصلی حمل‌ونقل با سهم ۰.۹۴ واحد درصدی بیشترین نقش را در افزایش ماهانه شاخص قیمت داشته است. پس از آن گروه مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها با سهم ۰.۷۷ واحد درصدی قرار دارد. در مقابل باوجود تورم ماهانه ۲۳.۵ درصدی آموزش سهم این گروه از افزایش شاخص کل تنها ۰.۱۴ واحد درصد بوده است. این تفاوت از آنجا ناشی می‌شود که ضریب اهمیت آموزش در شاخص کل ۰.۸۸ درصد و ضریب اهمیت حمل‌ونقل ۸.۹۳ درصد است. بنابراین اثر یک افزایش قیمت بر تورم عمومی، علاوه بر نرخ تغییر قیمت، به وزن آن در سبد مصرفی وابسته است.
جزئیات گروه حمل‌ونقل نیز نشان می‌دهد تورم ماهانه خرید وسایل نقلیه ۱۴.۵ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه آن ۱۴۹.۳ درصد بوده است. در بخش استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی نیز افزایش ماهانه قیمت‌ها ۱۰ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۲۹.۹ درصد ثبت شده است.همزمان گروه کالاهای بادوام تورم ماهانه ۱۱.۸ درصدی و تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۵۱.۸ درصدی را تجربه کرده است. افزایش قیمت در این گروه‌ها از نظر اقتصادی اهمیت دارد؛ زیرا علاوه بر کالاهای مصرف روزانه خرید دارایی‌ها و کالاهای بادوام خانوار نیز با تغییرات قابل‌توجه قیمت مواجه شده است.
در بخش مسکن نیز گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد تورم ماهانه گروه مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها ۳.۳ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه آن ۳۷.۸ درصد بوده است. تورم ماهانه اجاره‌بها نیز ۳.۵ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه آن ۳۳.۴ درصد و نرخ تورم سالانه اجاره ۳۲.۲ درصد ثبت شده است. نکته مهم این است که ضریب اهمیت اجاره در شاخص قیمت مصرف‌کننده ۳۳.۶ درصد است. در نتیجه تفاوت نرخ تورم اجاره با سایر کالاها اثر قابل‌توجهی بر شاخص کل دارد.
مرکز آمار در جدول گروه‌های اختصاصی گزارش کرده که تورم نقطه‌به‌نقطه شاخص کل بدون اجاره به ۱۱۱.۷ درصد و تورم سالانه آن به ۹۷ درصد رسیده است؛ در حالی که شاخص کل با احتساب اجاره، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۸.۷ درصدی و تورم سالانه ۷۶.۸ درصدی را نشان می‌دهد. این اختلاف از آن جهت مهم است که نرخ تورم عمومی، میانگین وزنی تغییر قیمت گروه‌هایی با سرعت افزایش متفاوت است. بنابراین تورم پایین‌تر اجاره در مقایسه با برخی کالاهای دیگر، موجب می‌شود شاخص کل فشار افزایش قیمت در بخش‌هایی از سبد مصرفی را با شدت کمتری منعکس کند.
یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش مهرماه مرکز آمار اختلاف تورم سالانه میان دهک‌های هزینه‌ای است. بر اساس داده‌های رسمی، نرخ تورم سالانه دهک دوم در مهرماه ۸۵.۸ درصد و نرخ تورم دهک دهم ۷۴.۸ درصد بوده است. به این ترتیب، فاصله تورمی دهک‌ها در مهر به ۱۱ واحد درصد رسیده؛ در حالی که این فاصله در شهریور ۱۱.۱ واحد درصد بود. تورم سالانه دهک اول و سوم نیز هرکدام ۸۴.۸ درصد ثبت شده است. در مقابل تورم سالانه دهک نهم ۷۵.۶ درصد و دهک هشتم ۷۷ درصد بوده است. این ارقام نشان می‌دهد در دوره دوازده‌ماهه مورد بررسی، خانوارهای واقع در دهک‌های پایین هزینه‌ای با نرخ افزایش قیمت بیشتری نسبت به دهک‌های بالاتر مواجه بوده‌اند.
دلیل آماری این تفاوت را می‌توان در ترکیب سبد مصرفی دهک‌ها مشاهده کرد. مطابق جدول ضرایب اهمیت خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۴۲.۳۶ درصد از سبد مصرفی دهک اول و ۴۲.۲۹ درصد از سبد دهک دوم را تشکیل می‌دهند. این در حالی است که سهم همین گروه در دهک دهم تنها ۲۱.۵۵ درصد است. به بیان دیگر وزن خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سبد دهک‌های پایین تقریبا دو برابر دهک دهم است؛ در شرایطی که تورم سالانه این گروه در سطح کشور ۱۱۲.۲ درصد گزارش شده است.
داده‌های مرکز آمار درباره مناطق شهری و روستایی نیز نشان‌دهنده اختلاف قابل‌توجه در نرخ افزایش قیمت‌هاست. در مهرماه، تورم سالانه خانوارهای شهری ۷۴.۱ درصد و تورم سالانه خانوارهای روستایی ۹۲.۳ درصد ثبت شده است. این در حالی است که نرخ تورم سالانه شهری در شهریور ۷۱.۱ درصد و روستایی ۸۸ درصد بود. همچنین تورم نقطه‌به‌نقطه در مناطق شهری ۸۵.۵ درصد و در مناطق روستایی ۱۰۷ درصد بوده است. بررسی تورم ماهانه نیز نشان می‌دهد شاخص قیمت مصرف‌کننده در مناطق شهری ۴.۳ درصد و در مناطق روستایی ۴.۶ درصد افزایش یافته است. بر این اساس هر سه شاخص تورم ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و سالانه در روستاها بالاتر از مناطق شهری قرار دارد. تفکیک گروه‌های عمده نیز نشان می‌دهد تورم سالانه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در مناطق روستایی ۱۱۶.۳ درصد و در مناطق شهری ۱۱۱.۲ درصد بوده است.
در بخش کالاهای غیرخوراکی و خدمات، اختلاف بیشتر است؛ به‌طوری‌که تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه در روستاها ۹۶ درصد و در شهرها ۷۱.۵ درصد ثبت شده است. این اختلاف‌ها نشان می‌دهد فشار تورمی در مناطق روستایی تنها به افزایش قیمت خوراکی‌ها محدود نبوده و کالاهای غیرخوراکی و خدمات نیز با سرعت بیشتری نسبت به مناطق شهری افزایش قیمت داشته‌اند. البته شاخص قیمت مصرف‌کننده نرخ تغییر هزینه سبد مشخص کالاها و خدمات را اندازه‌گیری می‌کند و به‌تنهایی میزان درآمد واقعی یا قدرت خرید خانوارهای روستایی و شهری را نشان نمی‌دهد. برای ارزیابی دقیق آثار رفاهی تورم باید اطلاعات درآمد و هزینه خانوار نیز در کنار این شاخص بررسی شود.
جدول استانی مرکز آمار نیز از تفاوت قابل‌توجه نرخ تورم در مناطق مختلف کشور حکایت دارد. ایلام با تورم سالانه ۹۶ درصد، بالاترین نرخ را در میان استان‌های کشور ثبت کرده است. پس از آن کردستان با تورم سالانه ۹۴.۱ درصد و لرستان با نرخ ۹۳.۲ درصد قرار دارند. در مقابل نرخ تورم سالانه استان تهران ۶۳.۶ درصد بوده که پایین‌ترین رقم در جدول استانی مهرماه محسوب می‌شود. در شاخص تورم نقطه‌به‌نقطه نیز هرمزگان با ثبت ۱۱۳.۷ درصد، ایلام با ۱۱۱.۹ درصد و آذربایجان غربی با ۱۰۷.۵ درصد، افزایش قیمت بیشتری نسبت به مهر سال گذشته داشته‌اند. در مقابل تورم نقطه‌به‌نقطه استان تهران ۷۲.۹ درصد ثبت شده است.
از منظر تغییرات ماهانه آذربایجان شرقی و زنجان هرکدام با تورم ۵.۷ درصدی، از جمله استان‌های دارای بالاترین رشد قیمت در مهرماه بوده‌اند. همزمان خراسان جنوبی و سمنان با تورم ماهانه ۲.۴ درصدی، کمترین نرخ افزایش شاخص را ثبت کرده‌اند. این تفاوت‌های استانی نشان می‌دهد میانگین کشوری تورم، وضعیت یکسانی را برای همه مناطق توصیف نمی‌کند و شدت افزایش قیمت‌ها در استان‌ها متفاوت است. گزارش مهرماه ۱۴۰۵ مرکز آمار ایران نشان می‌دهد برخلاف کاهش محدود تورم نقطه‌به‌نقطه روند افزایش قیمت‌ها همچنان ادامه داشته و تورم ماهانه و سالانه نسبت به شهریور بیشتر شده است.