به گزارش اقتصاد معاصر؛ حذف کالابرگ دهک‌های پردرآمد جدی شد؟ جزئیات معیارهای جدید دولت برای قطع کالابرگ، وضعیت خانه و خودرو، گردش مالی، مشمولان حذف و شرایط مددجویان بهزیستی و کمیته امداد را بخوانید.
احتمال حذف کالابرگ خانوار‌های پردرآمد در روز‌های اخیر به یکی از موضوعات مهم اقتصادی تبدیل شده است. اگرچه تاکنون فهرست قطعی خانوار‌هایی که قرار است کالابرگ آنها قطع شود، اعلام نشده، اما اظهارات مسئولان و آیین‌نامه جدید دولت درباره شناسایی وضعیت اقتصادی خانوارها نشان می‌دهد سیاست‌گذار به دنبال هدفمندتر کردن پرداخت حمایت‌های معیشتی است.
سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، پیش‌تر با اشاره به هدف افزایش اعتبار کالابرگ اعلام کرده بود که منابع حمایتی باید به دست افرادی برسد که واقعاً به این حمایت نیاز دارند و خانوار‌هایی که از درآمد و وضعیت اقتصادی مناسبی برخوردارند، نباید انتظار دریافت منابع اختصاص‌یافته به اقشار نیازمند را داشته باشند.
پس از این اظهارات، یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز احتمال حذف برخی افراد از فهرست دریافت‌کنندگان کالابرگ در آینده را مطرح کرد. همین موضوع باعث افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال حذف دهک‌های پردرآمد از طرح کالابرگ شده است.
یکی از پرسش‌های مهم خانوارها این است که آیا حذف کالابرگ فقط شامل دهک‌های هشتم، نهم و دهم خواهد شد؟
بر اساس رویکرد جدید دولت، دهک‌بندی به‌تنهایی مبنای ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها نخواهد بود و شاخص‌های مربوط به وسع اقتصادی و توان مالی افراد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
به این ترتیب، صرف قرار گرفتن یک خانوار در دهک هشتم، نهم یا دهم به‌تنهایی به معنای قطع قطعی کالابرگ نیست. همچنین ممکن است خانواری با دهک پایین‌تر، بر اساس اطلاعات دارایی و وضعیت اقتصادی مورد بررسی مجدد قرار بگیرد.
بنابراین، معیار اصلی در سیاست جدید، بررسی مجموع شرایط اقتصادی خانوار و میزان برخورداری آن از منابع مالی و دارایی‌هاست؛ نه صرفاً شماره دهک درآمدی.
بر اساس پیگیری‌های منتشرشده درباره احتمال تغییر فهرست مشمولان کالابرگ، سه محور مهم برای ارزیابی وضعیت مالی خانوارها مطرح شده است:
۱. گردش مالی حساب‌های بانکی: میزان تراکنش‌ها و گردش مالی حساب اشخاص می‌تواند در ارزیابی وضعیت اقتصادی و توان مالی خانوارها مورد توجه قرار بگیرد.
۲. مالکیت خانه و زمین: ارزش روز املاک و زمین‌های متعلق به اعضای خانوار از شاخص‌های مهم تشخیص تمکن مالی است.
۳. مالکیت خودرو:* ارزش مجموع خودرو‌های سواری و وانت خانوار نیز در شناسایی گروه‌های برخوردار اقتصادی اهمیت دارد.
البته باید توجه داشت که جزئیات نهایی نحوه استفاده از گردش مالی حساب‌ها و ارتباط مستقیم آن با قطع کالابرگ هنوز به‌طور کامل اعلام نشده است. معیارهای رسمی آیین‌نامه جدید نیز شامل مجموعه گسترده‌تری از شاخص‌های درآمدی، دارایی و وضعیت اقتصادی خانوارهاست.
در ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵، آیین‌نامه جدید دولت درباره شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها ابلاغ شد. بر اساس این شیوه‌نامه، خانوار‌های کشور با توجه به مجموع درآمد و شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی در سه گروه قرار می‌گیرند:
- خانوار‌های دارای وسع اقتصادی بالا
- خانوار‌های دارای وسع اقتصادی متوسط
- خانوار‌های دارای وسع اقتصادی پایین
هدف از این تقسیم‌بندی، شناسایی دقیق‌تر خانوار‌های نیازمند و اختصاص منابع حمایتی به گروه‌هایی است که توان اقتصادی کمتری دارند.
در این چارچوب، معیارهای مختلفی برای شناسایی خانوار‌های دارای وسع اقتصادی بالا در نظر گرفته شده که ارزش املاک، خودرو، دارایی بورسی، مصرف انرژی و وضعیت تسهیلات بانکی از جمله آنهاست.
بر اساس آیین‌نامه جدید، خانوار‌هایی که هر یک از شرایط و شاخص‌های مشخص‌شده زیر را داشته باشند، در گروه دارای وسع اقتصادی بالا قرار می‌گیرند:
*۱. مالکیت زمین مسکونی با ارزش بیش از ۵۰ میلیارد تومان
خانوار‌هایی که مجموع ارزش روز زمین‌های دارای کاربری مسکونی آنها بیش از ۵۰ میلیارد تومان باشد، در گروه دارای وسع اقتصادی بالا قرار می‌گیرند.
۲. مالکیت زمین غیرمسکونی با ارزش بیش از ۷۵ میلیارد تومان
مجموع ارزش روز زمین‌های دارای کاربری غیرمسکونی با ارزش بیش از ۷۵ میلیارد تومان نیز یکی دیگر از معیارهای شناسایی خانوار‌های برخوردار است.
۳. داشتن واحد مسکونی با ارزش بیش از ۷۵ میلیارد تومان
بر اساس این آیین‌نامه، خانوار‌هایی که مجموع ارزش واحد‌های مسکونی آنها از ۷۵ میلیارد تومان بیشتر باشد، در گروه وسع اقتصادی بالا قرار می‌گیرند.
۴. مالکیت خودرو با ارزش بیش از ۷.۵ میلیارد تومان
مجموع ارزش خودرو‌های سواری و وانت دوکابین خانوار نیز بررسی می‌شود. اگر ارزش مجموع این خودرو‌ها بیش از ۷.۵ میلیارد تومان باشد، خانوار در گروه برخوردار قرار خواهد گرفت.
۵. قرار گرفتن در میان ۵ درصد پرمصرف انرژی
خانوار‌هایی که میزان مصرف انرژی آنها در میان ۵ درصد مشترکان دارای بیشترین مصرف قرار داشته باشد، از دیگر گروه‌های مشمول این شاخص هستند.
۶. برخورداری از دارایی بورسی بالا
خانوار‌هایی که ارزش سبد سرمایه‌گذاری آنها در بازار سرمایه در میان ۵ درصد خانوار‌های دارای بیشترین دارایی قرار بگیرد، بر اساس تشخیص سازمان بورس و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی در گروه وسع اقتصادی بالا قرار می‌گیرند.
۷. دریافت تسهیلات بانکی با ارزش بالا
خانوار‌هایی که در میان ۲.۵ درصد دریافت‌کنندگان دارای بیشترین ارزش تسهیلات بانکی قرار دارند، بر اساس اطلاعات اعلامی بانک مرکزی در این گروه طبقه‌بندی می‌شوند.
۸. داشتن کارت بازرگانی
دارندگان کارت بازرگانی فعال نیز یکی دیگر از گروه‌هایی هستند که در ارزیابی وسع اقتصادی خانوارها مورد توجه قرار می‌گیرند.
۹. اقامت کمتر از ۱۸۲ روز در سال در کشور*
افرادی که بر اساس اطلاعات اعلامی فراجا کمتر از ۱۸۲ روز در سال در داخل کشور حضور داشته باشند، در زمره شاخص‌های شناسایی خانوار‌های دارای وسع اقتصادی بالا قرار می‌گیرند.
یکی از مهم‌ترین ابهامات درباره حذف کالابرگ این است که آیا مالکیت یک خانه یا خودرو به‌تنهایی می‌تواند باعث قطع اعتبار حمایتی خانوار شود؟
نکته مهم این است که معیارهای اعلام‌شده در آیین‌نامه جدید، ابزار‌های شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها هستند و نباید آنها را با اعلام فهرست قطعی افراد محروم از کالابرگ یکسان دانست.
برای مثال، صرف داشتن یک خودرو یا یک واحد مسکونی به معنای قرار گرفتن قطعی در گروه پردرآمد نیست؛ بلکه ارزش مجموع دارایی‌ها و انطباق وضعیت خانوار با حدنصاب‌های تعیین‌شده اهمیت دارد.
همچنین باید منتظر جزئیات اجرایی و نحوه راستی‌آزمایی اطلاعات خانوارها بود تا مشخص شود این شاخص‌ها دقیقاً چگونه در تعیین مشمولان و احتمال قطع کالابرگ مورد استفاده قرار می‌گیرند.
بر اساس آیین‌نامه جدید، خانوار‌های مستمری‌بگیر سازمان بهزیستی و کمیته امداد امام خمینی (ره) پس از انجام راستی‌آزمایی، در گروه دارای وسع اقتصادی پایین قرار می‌گیرند.
این موضوع نشان می‌دهد که در نظام جدید شناسایی خانوارها، وضعیت حمایتی و اجتماعی اقشار آسیب‌پذیر نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در نتیجه، خانوار‌های تحت پوشش این دو نهاد حمایتی پس از تأیید اطلاعات و شرایط خود، در گروه کم‌برخوردار اقتصادی طبقه‌بندی می‌شوند.
با وجود افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره حذف کالابرگ خانوار‌های پردرآمد، هنوز زمان دقیق اجرای حذف احتمالی و فهرست نهایی مشمولان اعلام نشده است.
یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، پیش‌تر احتمال حذف برخی افراد از فهرست دریافت‌کنندگان در آینده را مطرح کرده بود. این اظهارات نشان می‌دهد که بازنگری در وضعیت اقتصادی خانوارها می‌تواند در دستور کار قرار بگیرد؛ اما به‌تنهایی به معنای آغاز قطعی حذف اعتبار کالابرگ در ماه آینده نیست.
از سوی دیگر، هدف اعلام‌شده دولت، اختصاص منابع محدود به خانوار‌های نیازمند است. بنابراین، هرگونه تغییر در فهرست مشمولان باید بر اساس اطلاعات اقتصادی، شاخص‌های تعیین‌شده و راستی‌آزمایی وضعیت خانوارها انجام شود.
بررسی آخرین اظهارات مسئولان و آیین‌نامه جدید دولت نشان می‌دهد که احتمال بازنگری در فهرست دریافت‌کنندگان کالابرگ و حذف برخی خانوار‌های برخوردار مطرح شده است. در این میان، ارزش خانه و زمین، خودرو، گردش مالی، دارایی بورسی، مصرف انرژی و وضعیت تسهیلات بانکی از جمله شاخص‌های مورد توجه برای شناسایی خانوار‌های دارای وسع اقتصادی بالا هستند.
با این حال، هنوز فهرست نهایی خانوار‌های حذف‌شده، زمان اجرای تصمیم و جزئیات دقیق نحوه قطع اعتبار کالابرگ اعلام نشده است. همچنین قرار گرفتن یک خانوار در یکی از شاخص‌های اقتصادی را نباید بدون بررسی ضوابط اجرایی، معادل قطع فوری کالابرگ دانست.
بنابراین، خانوارها باید منتظر اطلاعیه‌های رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره نحوه اجرای معیارهای جدید و وضعیت مشمولان کالابرگ باشند.