به گزارش اقتصاد معاصر؛ راه‌آهن شلمچه–بصره یکی از مهم‌ترین پروژه‌های اتصال ریلی ایران به کشورهای همسایه است که می‌تواند علاوه بر توسعه تجارت دوجانبه، جایگاه ترانزیتی کشور را تقویت کند.
با این حال، این پروژه با وجود گذشت بیش از دو دهه از طرح اولیه و حدود سه سال از آغاز مجدد عملیات اجرایی، همچنان به نتیجه نرسیده و بخش مهمی از تعهدات دو طرف روی زمین مانده است.
عراق با متوسط تجارت سالانه حدود ۱۰ میلیارد دلار با ایران، دومین مقصد صادراتی ایران پس از چین محسوب می‌شود. دو کشور در سال ۱۴۰۴ نیز هدف‌گذاری کردند که حجم تجارت دوجانبه طی سه سال به ۲۰ میلیارد دلار برسد.
تحقق این هدف، نیازمند توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقلی و کاهش هزینه و زمان جابه‌جایی کالا است؛ موضوعی که اتصال ریلی شلمچه–بصره می‌تواند نقش مهمی در آن ایفا کند.
ایده اتصال ریلی دو کشور سابقه‌ای طولانی دارد و در سال ۱۳۸۴ به‌صورت رسمی از سوی ایران به طرف عراقی پیشنهاد شد؛ اما به دلایلی از جمله کمبود منابع مالی، تغییر پیمانکاران و برخی مخالفت‌ها در عراق، عملیات اجرایی آن تا شهریور ۱۴۰۲ آغاز نشد.
مطابق توافق دو کشور، مین‌روبی ۱۶ کیلومتر ابتدایی مسیر در خاک عراق و ساخت پل ۸۰۰ متری بر روی اروندرود بر عهده ایران قرار گرفت و عراق نیز متعهد شد ۳۳ کیلومتر خط ریلی باقی‌مانده را احداث کند.
قرار بود پروژه طی ۱۸ ماه به پایان برسد؛ اما این موعد در اسفند ۱۴۰۳ سپری شد و هنوز اتصال ریلی دو کشور برقرار نشده است.
بررسی روند اجرای تعهدات ایران نیز از کندی پروژه حکایت دارد. بنا به آمار اعلام‌شده از سوی وزیر راه و شهرسازی، پیشرفت ساخت پل ۸۰۰ متری از ۴۰ درصد در خرداد ۱۴۰۴ به ۵۰ درصد در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است؛ به این معنا که در بیش از یک سال، تنها ۱۰ واحد درصد به پیشرفت پروژه اضافه شده است.
در طرف عراقی نیز آغاز ساخت خط ریلی با موانعی از جمله ضرورت تعریض عملیات مین‌روبی و خرید اراضی مسیر روبه‌رو بوده است. با وجود اعلام پایان مین‌روبی از سوی ایران در آذر ۱۴۰۴، هنوز تأیید نهایی عملیات از سوی شرکت ارزیاب خارجی (اسپانیا) صادر نشده و وضعیت تأمین اراضی نیز به‌طور کامل مشخص نیست.
اهمیت تسریع در اجرای این پروژه زمانی بیشتر می‌شود که نقش مسیرهای ریلی در شرایط اضطراری مورد توجه قرار گیرد. در جریان جنگ اخیر و محدودیت‌های دریایی، شبکه ریلی کشور در انتقال کالاهای موردنیاز نقش پشتیبان ایفا کرد.
همچنین طبق اعلام فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، ۱۱ خط ریلی آسیب‌دیده در کمتر از دو ماه بازسازی شدند و هشت پل از ۱۱ پل و تونل آسیب‌دیده نیز طی ۵۵ روز بازسازی شدند.
این تجربه نشان می‌دهد با بسیج امکانات و اولویت‌بندی پروژه‌ها، می‌توان سرعت اجرای طرح‌های زیرساختی را افزایش داد. راه‌آهن شلمچه–بصره نیز زیرساختی برای توسعه تجارت، گردشگری، ترانزیت و تقویت امنیت اقتصادی دو کشور است.
به گفته کریم نائینی، کارشناس حمل‌ونقل و ترانزیت، اکنون که محدودیت مسیرهای دریایی اهمیت مسیرهای زمینی و ریلی را بیش از گذشته آشکار کرده، انتظار می‌رود وزارت راه و شهرسازی با تعیین زمان‌بندی اجرایی برای تکمیل پل و پیگیری تعهدات طرف عراقی، این پروژه راهبردی را از وضعیت بلاتکلیفی خارج کند./فارس