به گزارش اقتصاد معاصر؛ محسن طرزطلب، معاون وزیر نیرو و رئیس سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)، در یادداشتی نوشت: در جهان امروز، انرژی دیگر صرفاً یک کالای اقتصادی یا زیرساختی برای توسعه نیست؛ بلکه یکی از مؤلفه‌های اساسی امنیت ملی، پایداری اقتصادی و تاب‌آوری کشورها در برابر بحران‌ها به شمار می‌رود. تجربه بحران‌های طبیعی، حوادث پیش‌بینی‌نشده و تهدیدات علیه زیرساخت‌های حیاتی در نقاط مختلف جهان نشان داده است که هر اندازه ساختار تأمین انرژی یک کشور متنوع‌تر، منعطف‌تر و غیرمتمرکزتر باشد، توان آن برای حفظ خدمات ضروری و عبور از شرایط بحرانی افزایش خواهد یافت.
از این منظر، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی را نباید صرفاً طرحی برای افزایش ظرفیت تولید برق یا کاهش هزینه انرژی خانوارها تلقی کرد؛ بلکه این اقدام را باید بخشی از یک راهبرد کلان برای تقویت امنیت انرژی، افزایش آمادگی ملی در برابر بحران‌ها و ارتقای تاب‌آوری شبکه برق کشور دانست.
طرح «هر خانه، یک نیروگاه» می‌تواند زمینه‌ساز تحولی ساختاری در الگوی تولید و مصرف برق کشور باشد؛ تحولی که در آن مردم از مصرف‌کنندگان صرف انرژی به مشارکت‌کنندگان فعال در تولید برق تبدیل می‌شوند.
یکی از ویژگی‌های مهم نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی، توسعه تولید پراکنده برق و کاهش تمرکز ظرفیت تولید در نقاط محدود است. در ساختارهای متکی بر نیروگاه‌های بزرگ و شبکه‌های گسترده انتقال، وقوع حوادث طبیعی، اختلالات فنی یا آسیب‌دیدگی زیرساخت‌های حیاتی می‌تواند بخش قابل توجهی از ظرفیت تأمین برق را تحت تأثیر قرار دهد. در مقابل، گسترش ظرفیت‌های تولید پراکنده در شهرها و روستاها، با کاهش وابستگی نسبی به منابع متمرکز تولید، می‌تواند به انعطاف‌پذیری بیشتر نظام تأمین انرژی کمک کند.
البته باید توجه داشت که بهره‌مندی مستقیم از برق نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی در زمان قطع شبکه، مستلزم پیش‌بینی تجهیزات مناسب از جمله اینورترهای دارای قابلیت عملکرد مستقل، سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی و تجهیزات حفاظتی مورد نیاز است. بنابراین، اگر توسعه نیروگاه‌های خانگی با الزامات فنی تأمین برق اضطراری و مدیریت هوشمند انرژی همراه شود، می‌تواند نقش مؤثرتری در تداوم تأمین برق مصارف ضروری در شرایط بحرانی ایفا کند.
این موضوع به‌ویژه برای مناطق روستایی، نقاط دور از مراکز تولید برق و مناطقی که در معرض مخاطرات طبیعی قرار دارند، از اهمیت دوچندان برخوردار است. ایجاد ظرفیت‌های تولید محلی انرژی، در کنار توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی، می‌تواند امکان تأمین بخشی از نیازهای حیاتی را در مواقع اضطراری فراهم کند و سرعت بازیابی خدمات پس از وقوع بحران را افزایش دهد.
از سوی دیگر، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خانگی صرفاً یک اقدام فنی نیست؛ بلکه فرصتی برای گسترش مشارکت عمومی در یکی از راهبردی‌ترین بخش‌های اقتصاد کشور محسوب می‌شود. مشارکت خانوارها در تولید برق، علاوه بر ایجاد فرصت‌های اقتصادی، می‌تواند فرهنگ مدیریت مصرف انرژی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی در قبال پایداری شبکه را تقویت کند.
در همین چارچوب، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) بسته مالی جدیدی را برای تسهیل توسعه نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی تدوین و در اختیار نهادهای مسئول قرار داده است. هدف از طراحی این سازوکار، فراهم‌سازی زمینه مشارکت گسترده‌تر مردم و سرمایه‌گذاران در احداث نیروگاه‌های خورشیدی خانگی و کاهش موانع مالی پیش روی متقاضیان است.
واقعیت آن است که یکی از چالش‌های اصلی توسعه نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس، تأمین منابع مالی اولیه و دسترسی خانوارها به تسهیلات مناسب است. بر همین اساس، طراحی سازوکارهای تأمین مالی با نرخ سود پایین و بهره‌گیری از ظرفیت بانک‌ها و سرمایه‌گذاران می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در فراگیر شدن این طرح داشته باشد.
در کنار تأمین مالی، رفع موانع مربوط به تأمین تجهیزات، تسهیل فرآیندهای اجرایی و ایجاد بسترهای مناسب برای ورود سرمایه‌گذاران نیز در دستور کار قرار دارد. هرچند تکمیل برخی از این سازوکارها زمان‌بر بوده است، اما تلاش می‌شود با استفاده از ظرفیت‌های موجود، مسیر توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خانگی تسریع شود.
نگاه ما در ساتبا این است که توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر باید هم‌زمان سه هدف اساسی را دنبال کند: افزایش ظرفیت تولید برق، گسترش مشارکت اقتصادی مردم و تقویت تاب‌آوری زیرساخت‌های انرژی کشور.
در این مسیر، نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی می‌توانند در کنار نیروگاه های بزرگ‌مقیاس، بخشی از معماری آینده نظام برق کشور را شکل دهند؛ معماری‌ای که در آن تنوع منابع تولید، پراکندگی جغرافیایی ظرفیت‌ها، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و حضور فعال مردم، پایداری تأمین انرژی را تقویت می‌کند.
تحقق طرح «هر خانه، یک نیروگاه» که مورد تأکید مقام معظم رهبری نیز قرار گرفته است، فرصتی برای حرکت در همین مسیر است. ابلاغ بسته مالی جدید و تکمیل زیرساخت‌های اجرایی آن می‌تواند زمینه آغاز مرحله تازه‌ای از توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خانگی را فراهم سازد.
باید تأکید کرد که سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، تنها سرمایه‌گذاری برای تولید برق امروز نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای امنیت، پایداری و آمادگی کشور در برابر بحران‌های فرداست.
هر نیروگاه خورشیدی پشت‌بامی، علاوه بر ظرفیت تولید برق، می‌تواند حلقه‌ای از زنجیره گسترده‌تر تاب‌آوری ملی باشد؛ زنجیره‌ای که با مشارکت مردم، حمایت نهادهای مسئول، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و به‌کارگیری فناوری‌های مناسب، مستحکم‌تر خواهد شد.
آینده مطمئن انرژی کشور، در گرو حرکت به سوی نظامی متنوع، هوشمند، غیرمتمرکز و تاب‌آور است؛ آینده‌ای که در آن هر خانه می‌تواند سهمی در تولید انرژی و تقویت پایداری کشور داشته باشد./ تسنیم