به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر، فرهاد حبیبی، معاون اجرایی رئیس سازمان غذا و دارو، از ثبت فروش ۴۰۰ هزار میلیارد تومانی داروهای تولید داخل و وارداتی در شش ماه نخست سال خبر داده است. بر اساس اظهارات وی، ۳۴۸ هزار میلیارد تومان از این رقم به داروهای تولید داخل و ۵۲ هزار میلیارد تومان به محصولات وارداتی اختصاص داشته است. به این ترتیب، سهم تولید داخل از بازار دارویی کشور ۸۷ درصد و سهم واردات ۱۳ درصد اعلام شده است.
نکته قابل‌توجه در این آمار، فاصله معنادار رشد ارزش فروش با رشد تعداد فروش است. حبیبی از افزایش ۱۵۵ درصدی فروش ریالی در کنار رشد تنها ۱.۳ درصدی تعداد فروش خبر داده است. اگر این دو نرخ با دامنه آماری و مبنای یکسان محاسبه شده باشند، متوسط ارزش ریالی هر واحد فروش در بازار دارو حدود ۱۵۱.۷ درصد افزایش یافته است.
این محاسبه نشان می‌دهد بخش عمده رشد اسمی بازار دارو را نمی‌توان به افزایش مصرف نسبت داد. افزایش قیمت محصولات، تغییر ترکیب داروهای فروخته‌شده و وزن بیشتر داروهای گران‌قیمت در سبد فروش، از عوامل احتمالی این رشد هستند.
در واقع، رسیدن ارزش بازار دارو به ۴۰۰ همت لزوماً به معنای افزایش متناسب تولید، مصرف یا دسترسی بیماران به دارو نیست. برای ارزیابی وضعیت واقعی این صنعت باید علاوه بر فروش ریالی، حجم فروش، حاشیه سود، سرمایه در گردش و جریان نقد شرکت‌ها نیز بررسی شود.
بررسی تجمیعی صورت‌های مالی ۴۲ شرکت دارویی بورسی نشان می‌دهد مجموع فروش این شرکت‌ها در شش ماه نخست سال ۱۴۰۵ به حدود ۱۳۷ هزار و ۶۷۰ میلیارد تومان رسیده است؛ درحالی‌که این رقم در دوره مشابه سال گذشته حدود ۴۵ هزار و ۳۴۱ میلیارد تومان بود. به این ترتیب، فروش ریالی شرکت‌های مورد بررسی ۲۰۵.۷ درصد افزایش یافته است.
مقایسه این رقم با فروش ۴۰۰ همتی اعلام‌شده از سوی سازمان غذا و دارو نشان می‌دهد فروش ثبت‌شده در مجموعه ۴۲ شرکت بورسی معادل حدود ۳۴.۴ درصد از ارزش کل بازار اعلام‌شده است. البته این نسبت به معنای سهم دقیق شرکت‌های بورسی از بازار دارو نیست؛ زیرا دامنه شرکت‌های بورسی و جامعه آماری سازمان غذا و دارو یکسان نیستند و بخش مهمی از تولیدکنندگان و توزیع‌کنندگان خارج از این مجموعه قرار دارند.
درحوزه مقایسه عملکرد شرکت‌ها نیز اطلاعات ۳۹ شرکت با دوره مالی منتهی به شهریور ۱۴۰۵ وجود دارد که مجموع فروش آنها حدود ۸۲ هزار و ۹۲۹ میلیارد تومان است. دعبید با ۱۱ هزار و ۹۰ میلیارد تومان در صدر این فهرست قرار دارد. پس از آن دارو با ۷ هزار و ۸۵۰ میلیارد تومان، ددانا با ۶ هزار و ۱۲ میلیارد تومان، دلر با ۴ هزار و ۵۶۵ میلیارد تومان و دالبر با ۴ هزار و ۵۰۵ میلیارد تومان قرار گرفته‌اند. پنج شرکت نخست این فهرست حدود ۴۱ درصد از فروش مجموع ۳۹ شرکت را به خود اختصاص داده‌اند؛ موضوعی که از تمرکز قابل‌توجه فروش در میان تعدادی از شرکت‌های بزرگ دارویی بورسی حکایت دارد.
یکی از مهم‌ترین نکات صورت‌های مالی تجمیعی، فاصله میان رشد سود حسابداری و وضعیت جریان نقد عملیاتی شرکت‌های دارویی است.
بر اساس اطلاعات ۴۲ نماد، سود ناخالص شرکت‌ها از حدود ۱۴ هزار و ۶۸۴ میلیارد تومان در شش ماه نخست سال ۱۴۰۴ به ۵۸ هزار و ۷۱۶ میلیارد تومان در دوره مشابه سال ۱۴۰۵ رسیده است؛ رشدی نزدیک به ۳۰۰ درصد.
سود عملیاتی نیز با افزایش ۳۴۷.۳ درصدی از ۱۱ هزار و ۸۸۹ میلیارد تومان به ۵۳ هزار و ۱۷۹ میلیارد تومان رسیده است. در همین دوره، سود خالص تجمیعی شرکت‌ها از حدود ۷ هزار و ۷۴۹ میلیارد تومان به ۳۹ هزار و ۲۰۴ میلیارد تومان افزایش یافته که معادل رشد ۴۰۵.۹ درصدی است.
اما در نقطه مقابل این رشد سودآوری، جریان خالص ورود و خروج وجه نقد ناشی از فعالیت‌های عملیاتی از مثبت ۳ هزار و ۶۹۸ میلیارد تومان در شش ماه نخست سال گذشته به منفی ۴ هزار و ۷۰۶ میلیارد تومان در نیمه نخست امسال رسیده است.
این تغییر به معنای آن است که شرکت‌های مورد بررسی، با وجود ثبت سود خالص قابل‌توجه در صورت‌های مالی، در مجموع از فعالیت‌های اصلی خود با خروج نقد مواجه شده‌اند.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ چراکه سود حسابداری الزاماً به معنای وصول مطالبات و ورود وجه نقد به شرکت نیست. فروش اعتباری، افزایش مطالبات از مشتریان، رشد موجودی انبار و افزایش نیاز به سرمایه در گردش می‌توانند فاصله میان سود شناسایی‌شده و نقدینگی واقعی را افزایش دهند.
بررسی ترازنامه تجمیعی شرکت‌های دارویی نیز این مسئله را تأیید می‌کند. موجودی مواد و کالای ۴۲ شرکت از حدود ۲۵ هزار و ۸۲۱ میلیارد تومان در پایان شهریور ۱۴۰۴ به ۷۸ هزار و ۷۸۶ میلیارد تومان در پایان شهریور ۱۴۰۵ رسیده است؛ افزایشی معادل ۲۰۵.۱ درصد.
همچنین دریافتنی‌های تجاری و سایر دریافتنی‌ها با رشد ۱۱۷.۸ درصدی از حدود ۱۰۹ هزار و ۲۱۷ میلیارد تومان به ۲۳۷ هزار و ۹۱۵ میلیارد تومان افزایش یافته‌اند. پیش‌پرداخت‌های شرکت‌ها نیز با رشد ۲۳۱.۷ درصدی از حدود ۹ هزار و ۹۱۲ میلیارد تومان به ۳۲ هزار و ۸۸۴ میلیارد تومان رسیده است.
در سمت بدهی‌ها، مجموع بدهی‌های جاری با افزایش ۱۲۳.۳ درصدی از ۱۱۷ هزار و ۶۸۶ میلیارد تومان به ۲۶۲ هزار و ۸۴۵ میلیارد تومان رسیده است.
افزایش هم‌زمان موجودی کالا، مطالبات و بدهی‌های جاری، در کنار منفی‌شدن جریان نقد عملیاتی، نشان می‌دهد رشد فعالیت شرکت‌های دارویی با نیاز فزاینده به منابع مالی و سرمایه در گردش همراه بوده است.
نکته دیگر در صورت‌های مالی، افزایش هزینه‌های مالی شرکت‌هاست. مجموع هزینه‌های مالی در فایل تجمیعی از حدود ۲ هزار و ۴۳۸ میلیارد تومان در شش ماه نخست سال گذشته به ۴ هزار و ۸۶۷ میلیارد تومان در دوره مشابه امسال رسیده است؛ افزایشی نزدیک به ۹۹.۷ درصد.
در همین حال، جریان نقد حاصل از استقراض در صورت جریان وجوه نقد تجمیعی از حدود ۱۴ هزار و ۹۹۰ میلیارد تومان به ۳۳ هزار و ۸۸۵ میلیارد تومان افزایش یافته است. این ارقام در کنار خروج نقد عملیاتی نشان می‌دهند تأمین مالی و دسترسی به منابع نقدی برای شرکت‌های دارویی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. افزایش هزینه‌های مالی می‌تواند بخشی از سود عملیاتی شرکت‌ها را تحت فشار قرار دهد و در صورت تداوم، هزینه تأمین سرمایه در گردش را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، رشد ۴۰۶ درصدی سود خالص را باید در کنار افزایش هزینه‌های مالی، مطالبات و موجودی کالا بررسی کرد؛ چراکه عملکرد مطلوب در صورت سود و زیان، بدون تبدیل فروش به جریان نقد پایدار، تصویر کاملی از سلامت مالی صنعت ارائه نمی‌دهد.