به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در روزهای سرد سال، مساله شبکه گاز فقط این نیست که در یک شبانهروز چه مقدار گاز مصرف میشود؛ مهم است که چه مقدار از این مصرف در چند ساعت و در کدام بخش شبکه اتفاق میافتد. وقتی مصرف گرمایشی همزمان بالا میرود، ممکن است تامین گاز با فشار مناسب در برخی بخشهای شبکه دشوار شود.
در چنین شرایطی، کنتورخوانی دورهای برای صدور قبض مفید است اما برای پاسخ به یک سوال فوری کافی نیست؛ مصرف کجا و با چه سرعتی بالا رفته و آیا هنوز میتوان پیش از افت فشار کاری کرد؟
کنتور هوشمند میتواند مصرف را در بازههای زمانی مشخص ثبت و به سامانه مرکزی ارسال کند. ارزش این دادهها برای راهبری شبکه زمانی آشکار میشود که در کنار اطلاعات فشار، وضعیت ایستگاههای تقلیل فشار و پیشبینی هوا بررسی شوند. داده کنتور نشان میدهد مصرف در کدام محدوده و در چه ساعتی بالا رفته است؛ داده فشار کمک میکند مشخص شود آیا این افزایش، شبکه را به محدودهای نزدیک کرده که ادامه گازرسانی در آن دشوار شود.
برای نمونه، اگر همزمان با پیشبینی یک شب سرد، دادهها نشان دهند مصرف در چند محدوده سریعتر از معمول بالا میرود و فشار در بخشی از شبکه رو به کاهش است، مرکز راهبری میتواند پیش از بحرانی شدن وضعیت، برای مشترکان همان محدوده پیام صرفهجویی بفرستد، وضعیت تجهیزات و ظرفیت تامین را بررسی کند و در صورت امکان، طبق قراردادهای موجود از مشترکان بزرگ بخواهد مصرف قابل کاهش خود را موقتا پایین بیاورند. تفاوت این رویکرد با یک هشدار عمومی آن است که اقدامها متناسب با زمان و محل فشار بر شبکه انجام میشود و اثرشان نیز قابل سنجش است.
مدیریت مصرف با قطع گاز یکی نیست. نخستین فایده کنتور هوشمند این است که به شرکت گاز فرصت میدهد پیش از رسیدن به مرحله قطع، اوج مصرف را مدیریت کند. افزایش مصرف یک خانه نیز بهخودیخود نباید به قطع خودکار گاز آن منجر شود؛ نیاز گرمایشی خانهها یکسان نیست و داده مصرف، علت افزایش آن را به تنهایی روشن نمیکند.
از سوی دیگر، همه کنتورهای هوشمند شیر قطع از راه دور ندارند. در مدلهایی که این قابلیت را دارند، اگر مشکل محدود به یک انشعاب باشد، جداسازی همان انشعاب ممکن است بدون قطع گاز همسایهها انجام شود؛ آن هم در چارچوب ضوابط ایمنی و با رویه مشخص برای وصل مجدد. اما اگر منشا مشکل کمبود گاز ورودی، افت فشار در خط مشترک یا خرابی یکی از تجهیزات شبکه باشد، بستن یک کنتور لزوما کمکی نمیکند. محدود کردن دامنه قطعی در چنین شرایطی به طراحی شبکه، امکان جداسازی بخشها و ظرفیت تامین وابسته است، نه فقط به نوع کنتور.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز با استناد به تجربههای گزارششده گفت استفاده از کنتورها و سامانههای هوشمند میتواند مصرف گاز را تا ۲۵ درصد کاهش دهد. به گفته وی، شورای سیاستگذاری هوشمندسازی پس از ۲۳ نشست، هوشمندسازی کنتورها و سامانههای اندازهگیری با ظرفیت بالاتر را در اولویت قرار داده و اجرای آزمایشی طرح کنتورهای خانگی را نیز با مشارکت سه شرکت دانشبنیان و شمار محدودی کنتور دنبال میکند. یکپارچهسازی دادههای تجهیزات اندازهگیری و پایش، از جمله دادههای حاصل از نصب کیتهای هوشمند روی کنتورهای دوپوندی، بخش دیگری از این برنامه است. رقم ۲۵ درصد، برآوردی است که توکلی بر پایه تجربههای گزارششده مطرح کرده، نه نتیجه اعلامشده طرح آزمایشی یا میزان صرفهجویی تضمینشده برای هر خانه.
اگر هدف اصلی حفظ گاز خانهها در روزهای سرد است، شمار کنتورهای نصبشده بهتنهایی معیار موفقیت نیست. طرح آزمایشی باید نشان دهد که هشدار افزایش مصرف چقدر زودتر به مرکز راهبری میرسد، اوج مصرف در روزهای با سرمای مشابه چقدر تغییر میکند و چند مشترک برای چه مدتی با افت فشار یا قطعی روبهرو میشوند. مقایسه این شاخصها پیش و پس از اجرای طرح، با در نظر گرفتن شدت سرما و وضعیت تأمین گاز، روشن میکند که بهبود احتمالی تا چه اندازه به هوشمندسازی مربوط بوده است.
این نتیجه به عملکرد زیرساخت هم وابسته است؛ دادهها باید بهموقع و قابل اتکا باشند، سامانه مرکزی باید بتواند اطلاعات کنتور و فشار را کنار هم ببیند و برای اختلال ارتباطی و حفاظت از دادههای مشترکان نیز رویه مشخصی وجود داشته باشد. اگر هشدار دیر برسد یا پس از دریافت آن اقدام روشنی تعریف نشده باشد، کنتور هوشمند ممکن است قبض را دقیقتر کند اما لزوما به پایداری گازرسانی کمکی نخواهد کرد.
در واقع مزیت اصلی هوشمندسازی این نیست که قطع گاز یک محله را ناممکن کند؛ این است که بین شروع افزایش مصرف و رسیدن شبکه به وضعیت بحرانی، برای اقدام فرصت ایجاد کند. هرجا این فرصت به هشدار بهموقع، کاهش مصرف در ساعت اوج و مداخله متناسب با مشکل منجر شود، احتمال قطعی گسترده کمتر میشود. ارزش طرح برای مردم نیز در همین نتیجه ملموس است؛ خانههای کمتری در سردترین ساعتها گازشان را از دست بدهند.