عوامل ناترازی بنزین چیست؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر، فروش بنزین با قیمت یارانه‌ای از نظر رئیس جمهور منطقی نیست. این جدیدترین اظهارنظر وی در مورد قیمت بنزین است؛ پیش از انتخابات نیز صحبت از بنزین ۲۰ تا ۲۵ هزار تومانی از زبان خود رئیس جمهور و اعضای ستادش شنیده شده بود.

اخیراً ناصر عاشوری، دبیر کل انجمن صنفی کارفرمایی صنعت پالایش، در جمع خبرنگاران قیمت بنزین وارداتی را ۳۸ هزار تومان اعلام کرده است. واقعیت اینجاست که مسئله ناترازی بنزین به یکی از چالش‌های اصلی دولت چهاردهم تبدیل شده است.

در سال گذشته، ۳ میلیارد دلار صرف واردات بنزین جهت تأمین پایدار این سوخت شد و پیش‌بینی می‌شود امسال این رقم به حدود ۶ میلیارد دلار برسد. این پایان ماجرای معمای بنزین نخواهد بود؛ زیرا با توجه به افزایش رشد مصرف، تا ده سال آینده تمام درآمد حاصل از صادرات نفت خام کشور باید صرف واردات بنزین شود. حل مسئله بنزین که به یک ابرچالش تبدیل شده، نیازمند یک برنامه جامع و در نظر گرفتن ابعاد کلان اقتصادی، سیاسی و اجتماعی است و در ابتدا باید معضلات آن را شناخت.

خودرو متهم اصلی ناترازی

محمدصادق مهرجو، کارشناس انرژی، با اشاره به غیر استاندارد بودن خودروهای کشور، گفت: خودرو‌های غیر استاندارد را می‌توان متهم ردیف اول ناترازی بنزین در نظر گرفت؛ چرا که تقریباً مصرف بنزین در کشور ما دو تا سه برابر سایر کشورهاست که علاوه‌ بر آلودگی هوا، بر ناترازی بنزین نیز دامن زده است. در بازار داخلی خودرو، انحصار چندجانبه وجود دارد؛ به گونه‌ای که مردم را در مقابل چند انتخاب محدود و گران قرار داده‌ایم و انتظار داریم که مردم رفتار اصلاح‌گرانه داشته باشند.

قاچاق ۴۰۰ میلیارد تومانی بنزین در هر روز

هاشم اورعی، استاد دانشگاه شریف در ارتباط با قاچاق سوخت گفت: در عرصه بنزین روزانه بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون لیتر در بهترین حالت قاچاق می‌شود که به‌معنای تردد روزانه ۱۰۰۰ تریلی تانکر است، حجم عظیمی که نمی‌توان آن را به تردد چند نیسان تقلیل داد و به نظر می‌رسد قاچاقچیان سوخت، پشت مباحثی، چون سوخت‌بران و معیشت مردم مرزی، پنهان شده‌اند.

اورعی ارزش قاچاق روزانه ۱۰ تا ۲۰ میلیون لیتر بنزین را ۴۰۰ میلیارد تومان دانست و گفت: از اثرات تثبیت نرخ بنزین در کشور این است که روند صادرات نفت ما کاهشی و روند قاچاق افزایشی خواهد بود.

تردد بیش از ۱۳ میلیون خودروی فرسوده در کشور که در روز بیش از ۶۳ میلیون لیتر سوخت مصرف می‌کنند، یکی از چالش‌های بزرگ حوزه انرژی است که در شرایط ناترازی بنزین، خسارات شدیدی به بدنه اقتصاد کشور وارد می‌کند.

مصرف ۲ برابری خودرو‌های فرسوده

فرسودگی خودرو به تنهایی می‌تواند مصرف سوخت آن را بالا ببرد و البته که خودرو‌های تولید داخل در صورتی که فرسوده هم نباشند، ۲ برابر استاندارد جهانی سوخت مصرف می‌کنند. براساس تازه‌ترین آمار، ۹۰ درصد از موتورسیکلت‌ها، ۴۸ درصد تاکسی‌ها، ۸۶ درصد مینی‌بوس‌ها، ۸۲ درصد اتوبوس‌های درون شهری و بیش از ۵۲ درصد از خودرو‌های برون شهری کشور فرسوده هستند.

در حالی که کشور با چالش ناترازی بنزین دست و پنجه نرم می‌کند، همچنان شاهد تردد خودرو‌های فرسوده‌ای هستیم که عملاً بنزین را هدر و هوا را آلوده می‌کنند. بر اساس محاسبات سازمان نوسازی ناوگان حمل و نقل، خودرو‌های فرسوده اعم از سواری، تاکسی، کامیون و کامیونت به ترتیب روزانه، ۱۲.۵، ۲۱، ۱۵ لیتر بنزین و تجاری سنگین ۱۷۵ لیتر گازوئیل مصرف می‌کنند. همچنین موتورسیکلت‌های فرسوده ۲ برابر سایر موتورسیکلت‌ها بنزین مصرف می‌کنند.

همچنین مصرف سوخت در خودرو‌های تجاری سنگین که فرسوده شده‌اند سرسام‌آور است. تازه‌ترین آمار ستاد نوسازی حمل و نقل نشان می‌دهد که خودرو‌های تجاری سنگین که فرسوده شده‌اند در روز بیش از ۱۷۵ لیتر گازوییل مصرف می‌کنند و این در حالی است که خودرو‌های استاندارد ۹۰ لیتر در روز مصرف گازوییل دارند.

خودرو‌های فرسوده به تنهایی ضربه سنگینی به اقتصاد کشور می‌زنند و این خسارت به اندازه‌ای بالاست که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. اگر هر لیتر بنزین و گازوییل را با مبلغ ۷۰ سنت حساب کنیم، می‌بینیم که خودرو‌های فرسوده، به طور سالیانه، ۹ میلیارد دلار خسارت به کشور وارد می‌کنند و بیش از ۱۳ میلیارد لیتر بنزین را هدر می‌دهند.

عدم استفاده از ظرفیت خالی CNG 

یکی از مهم‌ترین اقداماتی که باید صورت بگیرد استفاده از ظرفیت خالی سی‌ان‌جی در کشور است. به گفته کارشناسان بیش از نیمی از ظرفیت گاز طبیعی کشور خالی است و می‌توان با استفاده از این ظرفیت ناترازی بنزین را کاهش داد.

محمدحسین کشاورز، کارشناس انرژی در رابطه با ظرفیت CNG در کشور گفت: اگر CNG نبود، میزان مصرف بنزین کشور چه میزان بود و در حال حاضر چه میزان ظرفیت خالی در سی‌ان‌جی وجود دارد؟ در کشور ما روزانه ۲۱ میلیون متر مکعب CNG مصرف می‌شود، که معادل تقریبی ۲۰ میلیون لیتر بنزین است. این رقم یعنی ما با فعال کردن ظرفیت CNG توانستیم معادل آن را در بنزین صرفه‌جویی کنیم. در حالی که ظرفیت استفاده از سی‌ان‌جی در کشور ۵۰ میلیون متر مکعب است.

در نهایت، حل مسئله بنزین نیازمند یک عزم ملی و همکاری همه دستگاه‌ها و نهاد‌های مرتبط است. دولت، مجلس، رسانه‌ها و مردم باید با درک درست از ابعاد این مسئله، در جهت اجرای راهکار‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت گام بردارند تا بتوان از عواقب اقتصادی، سیاسی و زیست‌محیطی این ابرچالش جلوگیری کرد.