سناریوهایی برای چشم‌انداز نفت و گاز سوریه

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ چشم‌انداز تولید نفت در سوریه به دلیل چالش‌های اقتصادی و سیاسی که در یک دهه اخیر، این کشور را تحت تاثیر قرار داده، اکنون در کانون توجهات قرار گرفته است. قبل از سال ۲۰۱۱، سوریه حدود ۴۰۰ هزار بشکه نفت در روز تولید می‌کرد اما درگیری‌های داخلی منجر به کاهش تولید به ۹۰ هزار بشکه در روز در طول سال ۲۰۲۴ (کل تولید از میادین تحت کنترل دولت و جناح‌های مخالف) شد. 

بدون تردید بخش اکتشاف نفت و گاز در سوریه یکی از موضوعات حساسی بوده که فرصت‌های بزرگی را به همراه دارد اما با چالش‌های جدی مواجه است. این بخش که قبل از تحولات سوریه در سال ۲۰۱۱، یکی از ارکان اقتصاد سوریه بود، امروز با آینده نامعلومی روبه‌رو است، به ویژه که روند جنگ زیرساخت‌ها را ویران و توانایی آن را برای بازیابی با چالش جدی مواجه کرد. 

امروز با تغییر در چشم‌انداز سیاسی و امنیتی، یک پرسش اساسی مطرح می‌شود و آن این است که آیا بخش اکتشاف نفت و گاز در سوریه می‌تواند احیا شود؟ مسلما پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به میزان موفقیت این کشور در دستیابی به ثبات بستگی دارد. 

تاثیر جنگ بر بخش اکتشاف نفت و گاز در سوریه 

جنگ داخلی آسیب‌های جدی به بخش اکتشاف نفت و گاز سوریه وارد کرد و کل تولید -تحت کنترل دولت- از حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۱۱ به ۵۰ هزار بشکه معادل نفت در سال ۲۰۲۴ کاهش یافت. با این حال، به دلیل توقف فعالیت‌های اکتشافی موجود وعدم اجرای طرح‌های اکتشافی جدید نسبتا ثابت است. 

بر اساس گزارش اخیر شرکت تحقیقات انرژی ریستاد انرژی، هزینه‌های سرمایه‌ای در میادین قدیمی نیز در مقایسه با سال ۲۰۱۱ حدود ۶۵ درصد کاهش یافته و از زمان آغاز جنگ، هیچ سرمایه‌گذاری برای میادین جدید اختصاص پیدا نکرده است. 

با وجود درگیری‌های جاری، طرف‌های بین‌المللی به بخش اکتشاف نفت و گاز در سوریه علاقه نشان داده‌اند؛ در سال ۲۰۱۳، دولت سوریه قراردادی به ارزش ۱۰۰ میلیون دلار با شرکت روسی سایوز نفت گاز برای اکتشاف ذخایر شرق مدیترانه امضا کرد اما در سال ۲۰۱۵ به دلیل وضعیت امنیتی، این قرارداد لغو شد. همچنین در سال ۲۰۲۰، ایالات متحده با گروه‌های کردی برای توسعه و صادرات نفت در شمال شرق سوریه به توافق رسید. در این میان، چین نیز رویکرد محتاطانه داشته، زیرا شرکت‌های نفتی بزرگ این کشور، مانند سینوپک، از سال ۲۰۱۳ فعالیت‌های خود را در سوریه به حالت تعلیق درآورده‌اند. 

تولید نفت و گاز در سوریه 

بخش عمده تولید نفت سوریه در سال ۲۰۲۴ (۷۰ هزار بشکه در روز) از مناطق شمال شرقی کشور در کنترل نیروهای سوریه دموکراتیک (SDF) تحت حمایت ایالات متحده و ۲۰ هزار بشکه باقی مانده در کنترل دولت اسد بود. احیای بخش نفت سوریه به هماهنگی بین جناح‌های مسلح مختلف با حمایت شرکت‌های نفتی بستگی دارد. به عنوان مثال، دولت جدید به دنبال کنترل پالایشگاه‌های حمص (۱۱۰ هزار بشکه در روز) و بنیاس (۱۲۰ هزاز بشکه در روز) است. 

در بخش گاز نیز تولید سوریه از ۷.۴ میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۱۱ به ۱.۳ میلیارد متر مکعب کاهش یافته است. با این حال، گزارش‌های اخیر ظرفیت امیدوارکننده‌ای را در تلاش‌های اکتشافی فراساحلی در منطقه مدیترانه شرقی نشان داده که در صورت بهبود شرایط، احتمالا این بخش را احیا کند. 

سه سناریویی برای آینده نفت و گاز سوریه 

بر اساس گزارش ریستاد انرژی، توسعه بخش اکتشاف نفت و گاز در سوریه به عوامل داخلی و خارجی متعددی بستگی دارد که ۳ سناریو اصلی ارائه شده که مسیر آن را در دوره آینده مشخص می‌کند. 

سناریوی نخست، بازگشت ثبات است. در این سناریو، انتظار می‌رود که نیروهای سیاسی جدید با کشورهای غربی بر سر طرح احیای بخش اکتشاف نفت و گاز در سوریه به توافق برسند. انتظار می‌رود شرکت‌های نفتی بین‌المللی برای سرمایه‌گذاری در سوریه با تمرکز ویژه بر عملیات اکتشافی در شرق مدیترانه به این کشور بازگردند. همچنین منابع شمال شرق کشور، یکی از محرک‌های اصلی رشد در بخش اکتشاف نفت و گاز در سوریه خواهد بود. 

سناریوی دوم، تداوم وضع موجود است. در این سناریو، وضعیت سوریه بدون تغییر یعنی ناآرامی سیاسی، اختلافات داخلی و اقتصاد شکننده خواهد بود. در این شرایط، شرکت‌های نفتی بین‌المللی همچنان تمایلی به سرمایه گذاری‌های جدید ندارند. بدون بازیگران اصلی با تخصص فنی و ظرفیت مالی، منابع نفت و گاز این کشور دست نخورده باقی خواهند ماند و هیچ اکتشاف جدید یا پروژه بزرگی در کوتاه‌مدت انتظار نمی‌رود. همچنین کاهش تولید در مناطق تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه و همچنین سرقت نفت ادامه خواهد داشت. 

سناریوی سوم، تشدید درگیری خواهد بود. در این سناریو، قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی احتمالا برای کنترل میادین نفت و گاز سوریه مداخله کنند. جنگ بین جناح‌های رقیب برای کنترل منابع بالقوه امیدوارکننده نفت و گاز تشدید می‌شود. انتظار می‌رود که تولید همچنان کاهشی باشد و فعالیت‌های اکتشاف نفت و گاز سوریه به حالت تعلیق مانده و سرمایه‌گذاری جدیدی پیش‌بینی نمی‌شود. اگر درگیری به خاورمیانه گسترش یابد، احتمالا قیمت جهانی نفت تحت تاثیر قرار گیرد. 

در مجموع، بخش اکتشاف نفت و گاز سوریه با آینده‌ای نامشخص و با ۳ سناریو ممکن مواجه است؛ ثباتی که منجر به افزایش تولید شده، ادامه وضعیت موجود که مانع رشد می‌شود یا تشدید درگیری که احتمالا منجر به وخامت اوضاع خواهد شد. 

واقعیت نفت سوریه 

موضوع نفت و گاز در سوریه همیشه با رویاهای در میان شهروندان پیوند خورده است، به ویژه با شایعاتی که در مورد حجم ذخایر و وجود مقادیر بسیار زیاد وجود دارد. با این حال واقعیت‌های جغرافیایی و اقتصادی، تصویری کاملا متفاوت را نشان می‌دهند و با وجود ارتقا ظرفیت‌های بزرگ در بخش انرژی سوریه، محدودیت‌های این منابع و دشواری دستیابی به بازده اقتصادی پایدار را نشان می‌دهد. با توجه به شرایط سیاسی و اقتصادی کنونی، به نظر می‌رسد که رویای ثروتمند شدن از طریق نفت و گاز هنوز دور از ذهن باشد. 

از زمان کشف نفت در سوریه، تولید آن در مقایسه با سایر کشورهای نفت‌خیز محدود بوده، زیرا ذخایر نفت سوریه در سال ۲۰۱۱ حدود ۲.۴ میلیارد بشکه برآورد شده که این رقم برای بیش از یک دهه بدون افزایش، ثابت مانده است. 

با این حال، تولید نفت شاهد کاهش شدید بوده است. پس از شروع بحران سوریه در سال ۲۰۱۱، از حدود روزانه ۶۵۰ هزار بشکه در اوج خود به کمتر از ۱۶ هزار بشکه در روز کاهش یافت. این کاهش چشمگیر نشان‌دهنده چالش‌های عظیم پیش روی بخش نفت این کشور است که از بی‌ثباتی سیاسی و کمبود سرمایه‌گذاری گرفته تا چالش‌های فنی و آلودگی محیط زیست را شامل می‌شود.