نفت شیل، پشت پرده تحریم نفتی ایران؟

به گزارش اقتصاد معاصر، انقلاب نفت شیل آمریکا که از اوایل دهه ۲۰۰۰ آغاز و تا میانه‌های دهه ۲۰۱۰ به اوج خود رسید، تغییرات عمیق و گسترده‌ای در بازار جهانی نفت و اقتصاد ایالات متحده به وجود آورد. این تحول، آمریکا را به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت در جهان تبدیل کرد و تأثیرات آن به وضوح در بازار‌های جهانی حس می‌شود.

طبق آخرین به‌روزرسانی‌های اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده (EIA) در سال ۲۰۱۵، این کشور دارای ۷۸ میلیارد بشکه نفت و ۱۷.۶ تریلیون مترمکعب گاز قابل برداشت از منابع شیل خود بود. در سال ۲۰۲۳، تولید نفت خام و گاز طبیعی از این منابع به طور متوسط به ترتیب به حدود ۸ میلیون بشکه در روز و ۸۰۰ میلیارد مترمکعب در سال رسید.

به گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس و طبق دو نمودار زیر غیر از دو برهه زمانی که ابتدا به علت افزایش تولید و جنگ قیمتی اوپک و بعد کاهش تقاضا در دوره کرونا افت تولید نسبی در تولید از ذخایر شیل ایجاد شده بود، روند کلی تولید از این منابع افزایشی بوده و از سال ۲۰۰۵ تاکنون حدود ۲۵ برابر شده است.

توسعه صنعت شیل و افزایش عرضه نفت و گاز به شدت بر بازار جهانی تأثیر گذاشته است. در این میان، بازار صادرات نفت ایران، که یکی از بزرگ‌ترین دارندگان نفت و بازیگران کلیدی این بازار به شمار می‌رود، تحت تأثیر افزایش عرضه جهانی نفت ناشی از تولیدات شیل آمریکا قرار گرفت و آسیب‌های جدی دید.

افزایش تولید نفت شیل، امکان حذف نفت ایران از بازار را تسهیل کرد و تحریم‌پذیری آن را افزایش داد. ایالات متحده با اتخاذ سیاست‌هایی نظیر حمایت از توسعه فناوری‌های مرتبط و لغو ممنوعیت صادرات نفت خام، راه را برای رشد سریع‌تر صنعت نفت شیل هموار کرد. این تغییرات، به ویژه در دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، به‌وضوح مشهود بود.

به دنبال این تحولات، روند حذف نفت ایران از بازار جهانی نفت در اردیبهشت ۱۳۹۸ شدت بیشتری به خود گرفت. این واقعیت همچنین درباره حذف نفت ونزوئلا نیز صدق می‌کند. پیش از تحریم‌های این دو کشور، مجموع صادرات نفت خام ایران و ونزوئلا حدود ۴ میلیون بشکه در روز بود. اما با افزایش ۳ میلیون بشکه‌ای تولید نفت آمریکا در بازه زمانی ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۰ و همچنین افزایش تولید کشور‌هایی مانند عربستان، حذف نفت صادراتی ایران و ونزوئلا تأثیر چندانی بر بازار نفت نداشت.

انقلاب نفت شیل نه تنها به تغییرات ساختاری در بازار نفت کمک کرد، بلکه به تحریم‌های نفتی ایران و ونزوئلا را تاثیرگذار کرد بنابراین اگر باید علت اصلی خروح آمریکا از برجام را انقلاب نفت شیل دانست و این موضوع را شاید به عنوان اصلی‌ترین موضوع در شناخت چرایی تحریم ایران باید دانست. بنابراین بعید به نظر می‌رسد که آمریکا بازارهای نفتی خود را با لغو تحریم‌های ایران از دست بدهد.