معادن لیتیوم نیجریه فرصتی برای رشد تجارت تهران و آبوجا

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ پیشرفت روزافزون وسایل الکترونیکی قابل‌ حمل، توسعه خودرو‌های الکتریکی و گسترش بحث ذخیره‌­سازی انرژی باعث شده که لیتیوم جایگاه ارزشمندی در جوامع امروزی پیدا کند.

به دلیل افزایش علاقه به انرژی پاک، تقاضا برای لیتیوم به‌ شدت افزایش‌ یافته است؛ زیرا اکثر کشور‌ها در حال تدوین برنامه‌هایی برای حذف تدریجی وسایل نقلیه فسیلی و تغییر به وسایل نقلیه برقی هستند. همچنین افزایش روزافزون تقاضای جهانی و محدود بودن ذخایر این فلز استراتژیک در تعداد محدودی از کشور‌های دنیا منجر به افزایش قیمت جهانی آن در سال­‌های اخیر شده است. 

در حال حاضر، تولید لیتیوم جهان در اختیار استرالیا، شیلی و چین است که در مجموع بیش از ۹۰ درصد از ۱۸۰ هزار تن تولید جهانی در سال ۲۰۲۳ را تشکیل می‌دهند. با این حال، با توجه به پیش‌بینی افزایش شش برابری تقاضا برای لیتیوم بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۳۵ در صورت دستیابی به اهداف اقلیمی موجود، چشم‌انداز این بازار به سرعت در حال تغییر است. پروژه‌های مرحله اکتشاف در سراسر جهان در حال افزایش هستند و آفریقا نیز از این قاعده مستثنی نیست. آفریقا یکی از مناطقی تلقی می‌شود که دارای ذخایر قابل توجهی از این فلز است و به همین دلیل، رقابت برای دسترسی به آنها در این قاره در حال افزایش است. با این وجود، اکثریت قریب به اتفاق پروژه‌های لیتیوم آفریقا همچنان در مرحله اکتشاف یا توسعه هستند. طبق گزارش Bloomberg NEF، پیش‌بینی می‌شود تولید لیتیوم در معادن آفریقا تا سال ۲۰۳۰، بیش از ۷۰ برابر نسبت به حجم سال گذشته افزایش یابد. این امر سهم عرضه آفریقا در بازار جهانی را از یک درصد به ۱۴ درصد افزایش خواهد داد.

چین در حال پیشتازی در رقابت برای توسعه منابع جدید فلزات در سراسر قاره آفریقا است تا به حفظ موقعیت پیش‌رو خود در تولید باتری‌های خودرو‌های برقی کمک کند. همچنین دولت‌های غربی اکنون مشوق‌های مالی عظیمی را برای تشویق تولید و پردازش داخلی ارائه می‌دهند تا بتوانند در رقابت با چین پیشرفت کنند. 

نیجریه کشوری واقع در سواحل جنوب غربی آفریقا است که برای سال­‌ها به‌ عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد  قاره سیاه، متکی بر ذخایر نفت و گاز بوده است. چالش‌های پیش‌ روی صنعت نفت نیجریه و کاهش درآمد‌های حاصل از تولید نفت خام، این کشور را به ارزیابی ظرفیت سایر منابع طبیعی خود سوق داده است. در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، صنعت معدن‌کاری نیجریه نقش مهمی در اقتصاد این کشور ایفا می‌کرد و حدود ۴ تا ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) را تشکیل می‌داد.

با این‌ حال، کشف نفت و گاز منجر به نادیده‌گرفتن بخش معدن‌کاری شد و سهم آن در تولید ناخالص داخلی در سال‌های اخیر (۲۰۱۸-۲۰۲۲) به کمتر از ۲ درصد کاهش‌ یافته که بسیار کمتر از میانگین قاره آفریقا یعنی حدود ۵ درصد است.

با وجود این کاهش، دولت قصد دارد تا سهم معدن‌کاری در تولید ناخالص داخلی را به ۳ درصد افزایش دهد. برای سال‌ها، اقتصاد آفریقا عمدتا به نفت متکی بود اما اکنون به صنعت معدن خود اهمیت می‌دهد و می‌خواهد در بازار پررونق جهانی لیتیوم سرمایه‌گذاری کند. نیجریه با داشتن ذخایر عظیم لیتیوم، در آستانه تبدیل‌ شدن به یک بازیگر مهم در بازار جهانی این فلز قرار دارد. 

قوانین نیجریه برای استخراج لیتیوم

در سال ۲۰۲۳، نیجریه پس از نشان دادن علاقه قابل توجه چندین شرکت خارجی به این صنعت، قوانین مربوط به استخراج لیتیوم در سراسر کشور را سخت‌تر کرد. دولت اعلام کرد که هیچ شرکت خارجی مجاز به استخراج و صادرات لیتیوم خام نخواهد بود، مگر اینکه کارخانه‌های فرآوری و پالایش را در نیجریه تاسیس کنند. دولت از اشتباهاتی که در صنعت نفت خود مرتکب شده، درس گرفته است، زیرا طی سال‌ها بخش بزرگی از ارزش نفت خام خود را به بازیگران خارجی داده است.

اکنون دولت مصمم است به هر منبع طبیعی جدیدی که باعث توسعه و ارزش افزوده شود، بها دهد. در این راستا دله آلک، وزیر مواد جامد نیجریه اظهار داشت: «می‌خواهم بر این واقعیت تاکید کنم که دوران صادرات مواد معدنی جامد خام از نیجریه به پایان رسیده است. هر شرکتی که مایل است وارد صنعت مواد معدنی جامد در نیجریه شود، از این پس باید ارزش افزوده محلی ایجاد کند.»

ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا نیز علاقه خود را به امضای یک مشارکت تجاری با دولت فدرال نیجریه برای استخراج لیتیوم نشان داد اما وزیر وقت معادن و توسعه فولاد نیجریه، این پیشنهاد را رد کرده و اظهار داشت که نیجریه فقط در صورتی با تسلا همکاری خواهد کرد که این شرکت موافقت کند که کارخانه‌های ساخت باتری خود را در نیجریه بسازد. 

ذخایر لیتیوم در مقادیر تجاری در ایالت­‌هایی از جمله کوگی، ناساراوا، کوارا، اکیتی، کادونا و کراس ریور یافت می‌شود. بر اساس مطالعات اکتشافی شرکت کانادایی Thor Exploratins Ltd و گفته­‌های مدیر کل سازمان زمین‌شناسی و اکتشاف معدنی نیجریه، استاندارد جهانی برای اکتشاف و استخراج از عیار ۴ درصد اکسید لیتیوم شروع می‌شود اما میزان اکسید لیتیوم کشف شده در معادن نیجریه دارای یک تا ۱۳ درصد اکسید لیتیوم است که در دسته منابع با عیار بالا قرار دارند.

کشف لیتیوم با عیار بالا در نیجریه فرصت‌هایی را برای سرمایه‌گذاران خارجی فراهم می­‌کند تا از ظرفیت گسترده این بازار جذاب استفاده کنند. سرمایه‌گذاری در استخراج، توسعه و تبدیل لیتیوم به محصولات کلیدی با ارزش افزوده بالا نویدبخش بازدهی قابل‌ توجهی در آینده است. برای سرمایه‌گذاران آینده‌نگر، سرمایه‌گذاری در بازار لیتیوم یک فرصت استراتژیک برای به‌ دست‌ آوردن بازده قابل‌ توجه است؛ زیرا جهان با سرعت به سمت منابع انرژی پاک و فناوری‌­های پایدار حرکت می­‌کند.

در سال­‌های اخیر، سه شرکت چینی در نیجریه سرمایه‌­گذاری کرده­‌اند و در حال احداث کارخانه‌­های استحصال، فراوری و تولید باتری­‌های لیتیومی در این کشور هستند. همچنین شرکت Jupiter Lithium Ltd مستقر در بریتانیا و شرکت ReElement Technologies مستقر در ایالات متحده، پروژه­ایی را برای بهره‌برداری از لیتیوم در ۴۴۲ کیلومتر مربع از معادن غنی از لیتیوم در شمال نیجریه آغاز کرده­‌اند.

وضعیت منابع لیتیومی ایران

منابع اولیه لیتیوم ایران در دسته کم‌عیار قرار دارند. عیار لیتیوم منابع اولیه کشور به‌ گونه‌ای است که استحصال و فراوری آن در داخل کشور از نظر اقتصادی مقرون‌ به‌ صرفه نیست. مهم‌ترین محصولات لیتیوم شامل اکسید لیتیوم، هیدروکسید لیتیوم، کربنات لیتیوم و کربنات لیتیوم گرید دارویی است.

در اسفندماه سال ۱۴۰۲، امیر محمد رضا آشتیانی، وزیر وقت دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح از خط تولید پک باتری‌­های لیتیومی رونمایی کرد که این موضوع نشان‌دهنده ورود کشور به صنعت باتری­‌های لیتیومی است. با توجه به افزایش روزافزون تقاضای جهانی لیتیوم (افزایش قیمت لیتیوم)، اهمیت بسیار بالای این فلز استراتژیک برای آینده کشور به منظور استفاده در بخش‌­های نظامی، انرژی پاک، صنعت باتری­سازی، صنعت هسته­‌ای، صنعت متالورژی، صنعت شیشه، صنعت سرامیک و همچنین نبود منابع اولیه لیتیوم با عیار تجاری در ایران، معادن لیتیوم نیجریه می‌­توانند به عنوان فرصتی جذاب برای رفع نیاز داخل به این فلز استراتژیک باشند. کاربرد‌های فراوان و ارزش اقتصادی بالای لیتیوم، توجه ویژه به سرمایه­‌گذاری و در دستور کار قرار دادن برنامه­‌های حمایتی به منظور تامین نیاز‌های داخلی و توسعه اقتصادی و صنعتی کشور را پیش از پیش آشکار می‌سازد.

تولید لیتیوم در داخل کشور نیازمند ترکیبات اولیه لیتیومی است که اکنون ایران برای تامین آن به کشور‌های خارجی وابسته است. نیجریه بازار لیتیوم جذاب و در عین حال توسعه نیافته‌ای دارد. بازار لیتیوم این کشور تا حد زیادی دست نخورده و در صورت استفاده صحیح می‌تواند منبع درآمدی برای آنها و سرمایه‌گذاری سودآوری برای ایران باشد.

بنابراین در دستور کار قرار گرفتن هر چه سریع‌تر استحصال لیتیوم از منابع نیجریه، از عقب ماندگی کشور در سال­‌های آتی جلوگیری خواهد کرد. در واقع تصمیم­‌گیری برای آغاز این پروژه نیازمند دید باز و گسترده به افق‌­ها و آینده کشور است.