بهبود سطح رفاه و کاهش فقر در ایران طی ۳ سال اخیر

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ جواد صالحی اصفهانی، از اقتصاددانان برجسته ایرانی ساکن آمریکا که استاد دانشگاه ویرجیاناتک است، در مقاله‌ای به ارزیابی وضعیت استانداردهای زندگی، وضعیت درآمد و هزینه خانوارها و روند فقر در ایران در سالیان اخیر پرداخته است. 

این مقاله که به زبان انگلیسی نوشته شده با عنوان New data reveal rising living standards in Iran (داده‌های جدید نشان می‌دهد استانداردهای زندگی در ایران رو به افزایش است) در آبان‌ماه امسال در سایت شخصی صالحی اصفهانی منتشر شده است. 

صالحی اصفهانی در مقاله خود به گزارش‌های مرکز آمار درباره هزینه و درآمد خانوارها استناد کرده و از بهبود شاخص‌های درآمدی در ۳ سال دولت رئیسی خبر داده است. همچنین محاسبات وی نشان داده که در ۳ سال دولت سیزدهم سطح فقر در ایران کاهش داشت. 

این اقتصاددان ایرانی نوشته است: آخرین فایل داده‌های آمارگیری هزینه‌ها و درآمد خانوار (۱۴۰۲) به‌ تازگی در وب‌سایت مرکز آمار ایران در دسترس قرار گرفت که نشان‌دهنده افزایش قابل توجه درآمد اسمی (به ترتیب ۵۳.۹ و ۵۱.۴ درصد برای خانوارهای شهری و روستایی) و هزینه‌ها (۵۵.۹ و ۴۵.۴ درصد) بود. با توجه به تورم حدود ۴۰ درصدی سال، این اعداد افزایش قابل توجه درآمدها و هزینه‌های واقعی را نشان می‌دهد. 

صالحی اصفهانی در ادامه نوشته که آمارهای فوق را که مربوط به هزینه و درآمد خانوارهای ایرانی بوده در سطح فردی محاسبه کرده تا رفاه در سطح فردی را به دست آورد که شاخص دقیق‌تری نسبت به رفاه در سطح خانوار است. 

وی تاکید کرده که بر اساس آمارها و محاسباتش، بهبودها در استانداردهای زندگی مردم ایران از سال ۲۰۲۰ شروع شده که عمدتا به لطف افزایش درآمدهای نفتی رخ داده است. 

صالحی اصفهانی سپس به گزارش بانک جهانی درباره عملکرد اقتصاد ایران Iran Economic Monitor, Spring ۲۰۲۴ استناد کرده و نوشته است: بانک جهانی وضعیت اقتصاد ایران را در سال ۲۰۲۴ «برای چهارمین سال متوالی در حال رشد» توصیف می‌کند. این دوره شامل ۳ سال تصدی رئیس‌ جمهور فقید ایران، ابراهیم رئیسی می‌شود. 

استاد اقتصاد دانشگاه ویرجیاناتک در ادامه بر مبنای شاخص هزینه‌های سرانه واقعی نوشته است: شاخص هزینه‌های سرانه واقعی مناطق شهری استان تهران و سایر مناطق شهری سریع‌ترین رشد را در ۳ سال گذشته داشته‌اند و توانسته‌اند به اوج قبلی خود در سال ۲۰۰۷ بازگردانند، در حالی که مناطق روستایی راکد بوده‌اند. نمای طولانی‌تر، عملکرد اقتصادی اخیر را در چشم‌انداز تاریخی قرار می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه تحریم‌ها دستاوردهای دهه ۲۰۰۰ را از بین برده‌اند. 

نمودار: هزینه‌های سرانه واقعی در مناطق شهری، روستایی و تهران (شاخص دلاری برابری قدرت خرید)
در این نمودار، هزینه‌های ریالی سال ۱۴۰۲ متناسب با شاخص دلاری برابری قدرت خرید PPP محاسبه‌شده توسط بانک جهانی، تبدیل شده است. (هر دلار ۸۸۵۹۳ ریال.)

چرا عموم مردم ایران بهبود اقتصادی را باور ندارند؟ 

صالحی اصفهانی در ادامه مقاله‌اش توضیح داده که چرا با وجود بهبود وضعیت اقتصادی مردم ایران، باور عمومی این‌ طور نیست؟ 

وی با بیان اینکه «من متوجه هستم که بسیاری افراد، ادعای بهبودی قوی در دوران ریاست جمهوری رئیسی را سخت می‌دانند»، علت آن را غلبه فضای سیاه‌نمایی در جامعه می‌داند و به نگاه اکثر فعالان در شبکه‌های اجتماعی ایران اشاره کرده که عموما معتقدند «وضع اقتصاد ایران روز به روز بدتر می‌شود».

وی علت دیگر این تصور را رشد مستمر تورم می‌داند و افزوده است: افزایش قیمت‌ها در ایران طبیعتا تصور یک اقتصاد رو به وخامت را ایجاد می‌کند. 

رشد دستمزدها در ۳ سال اخیر بالاتر از تورم بوده است 

اقتصاددان برجسته ایرانی افزوده است: برای قضاوت در مورد استانداردهای زندگی نیاز به داده‌هایی در مورد دستمزدها و سایر انواع درآمد است که به نظر می‌رسد در ۳ سال گذشته، سریع‌تر از قیمت‌ها افزایش یافته است. اگر گزارش تورمی که افزایش قیمت مصرف‌کننده را ثبت می‌کند با قیمت نیروی کار -دستمزد- همراه می‌شد، دیدگاه واقع‌بینانه‌تری از تغییرات در استاندارد زندگی پدیدار می‌شد. 

موانع تداوم بهبود 

صالحی اصفهانی در ادامه به دو مانع مهم در تداوم وضعیت بهبود سطح رفاه در ایران اشاره کرده و نوشته است: دو عامل باید شور و شوق نسبت به افزایش استانداردهای زندگی را کاهش دهد. یکی اینکه افزایش‌های اخیر محصول افزایش فروش نفت به چین است که اگر آمریکا فشار بیشتری بر چین برای توقف واردات نفت ایران اعمال کند، ممکن است پایان یابد. دیگری نرخ پایین سرمایه‌گذاری است که به ۱۲ درصد تولید ناخالص داخلی کاهش یافته که به‌ سختی برای حفظ موجودی سرمایه موجود کافی خواهد بود. 

کاهش فقرا 

استاد ایرانی دانشگاه ویرجیاناتک در ادامه مقاله‌اش از کاهش سطح فقر در ایران در دولت سیزدهم خبر داده و نوشته است:‌ نرخ فقر در هر سه منطقه شهری، روستایی و مناطق شهری استان تهران نسبت به اوج خود در سال ۲۰۱۹ (پایان دولت روحانی) کاهش یافته‌اند. 

نمودار: نرخ فقر در ایران (درصد)
نرخ فقر: نسبت افرادی که هزینه‌های سرانه آنها به طور متوسط کمتر از خط فقر است. خط فقر هم به طور میانگین ۶۲۱۸۷۷ ریال برای هر نفر در روز یا حدود ۷ دلار PPP منظور شده که این رقم با استفاده از ضریب تبدیل PPP برای ۸۸۵۹۳ ریال در مقابل هر دلار به دست آمده است.