مسیر پرپیچ‌وخم خرید خودرو/ خریداران مجبور به رقابت در بورس کالا شدند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ عرضه خودرو در بورس کالا که زمانی به‌ عنوان راهکاری برای کاهش دلالی و افزایش شفافیت در بازار معرفی شد، حالا بیش از هر زمان دیگری مورد انتقاد قرار گرفته است. تجربه عرضه کامیون‌های بهمن موتور در بورس کالا نشان داد که قیمت‌های نهایی تفاوت چندانی با بازار آزاد ندارند و میزان تقاضا برای این محصولات به شدت کاهش یافته است. در همین حال، ایران‌خودرو نیز با انتقال وانت آریسان ۲ به بورس کالا، مسیر مشابهی را در پیش گرفته که پیامدهای آن می‌تواند به افزایش قیمت و سخت‌تر شدن شرایط خرید برای مصرف‌کنندگان منجر شود. 

عدم استقبال از کامیون‌های بهمن موتور در بورس کالا، نشانه‌ای از کاهش رقابت در این بازار است. کامیون باری واگن هود ۱۹۳۰ حتی نیمی از ظرفیت عرضه‌شده را نیز به فروش نرساند، در حالی که قیمت نهایی این خودرو پس از محاسبه مالیات، هزینه‌های جانبی و خواب پول، تقریبا برابر یا حتی در برخی موارد نزدیک به قیمت بازار آزاد بود. این اتفاق به‌ وضوح نشان می‌دهد که برخلاف انتظارات، بورس کالا نتوانسته قیمت‌های رقابتی ایجاد کند و انگیزه‌ای برای خریداران به وجود بیاورد. 

در کنار کاهش رقابت در بورس کالا، سیاست افزایش غیرمنطقی زمان تحویل در فروش‌های فوری نیز یکی دیگر از تصمیمات بحث‌برانگیز این حوزه است. تا حدود سه سال پیش، موعد تحویل خودروهای فروش فوری ۳۰ روز کاری (۴۵ روز عادی) بود و خودروسازان مجاز به دریافت کل وجه خودرو از مشتریان بودند اما ناگهان، با نوآوری وزارت صمت، این زمان به ۹۰ روز کاری (۱۵۰ روز عادی، معادل حدود ۵ ماه) افزایش یافت که نتیجه‌ای جز تامین مالی خودروسازان از جیب مردم نداشت. این تغییر به خودروسازان اجازه داد که مبالغ هنگفتی از مشتریان دریافت کنند و بدون ارائه خودرو، این پول را برای مدت طولانی در اختیار داشته باشند. 

با این حال شاید یکی از جنجالی‌ترین تصمیمات اخیر، انتقال وانت آریسان ۲ از نمایندگی‌های ایران‌خودرو به بورس کالا باشد. این وانت که پیش‌تر بدون محدودیت از طریق نمایندگی‌های رسمی عرضه می‌شد، حالا به بورس کالا منتقل شده و این بدان معناست که متقاضیان برای خرید آن، باید وارد فرآیند رقابتی شوند که به‌ طور طبیعی، باعث افزایش قیمت نهایی خواهد شد. 

در دی‌ماه امسال، وانت آریسان ۲ در نمایندگی‌ها با قیمت رسمی ۴۵۹ میلیون تومان و موعد تحویل ۳۰ روزه عرضه شد اما حالا ایران‌خودرو تصمیم گرفته که این خودرو را در بورس کالا با قیمت پایه ۳۹۲.۵۵ میلیون تومان و تحویل ۹۰ روزه عرضه کند. با توجه به اینکه قیمت این خودرو در بازار آزاد حدود ۵۲۵ میلیون تومان است، انتظار می‌رود که در نهایت، قیمت نهایی در بورس کالا نیز به همین محدوده نزدیک شود. 

این اقدام، علاوه بر افزایش قیمت، فرآیند خرید را برای مصرف‌کنندگان سخت‌تر خواهد کرد. در حالی که قبلا مشتریان می‌توانستند با مراجعه به نمایندگی‌ها این وانت را بدون محدودیت و دردسر اداری خریداری کنند، حالا ناچارند وارد رقابتی شوند که نتیجه آن، مشخصا به نفع خودروساز خواهد بود. 

شاید مهم‌ترین نکته این باشد که با چراغ سبز بورس و وزارت اقتصاد، عرضه خودروهای بیشتری از ایران‌خودرو در بورس کالا قابل پیش‌بینی است. حجت‌اله صیدی، رئیس سازمان بورس، آبان‌ماه امسال صراحتا اعلام کرد: «در رابطه با عرضه خودرو در بورس کالا هیچ‌گونه منع قانونی وجود ندارد و تمامی زیرساخت‌های لازم برای این عرضه فراهم شده است. تنها موضوع باقی‌مانده، اراده عرضه‌کنندگان است.» 

همچنین عبدالناصر همتی، وزیر اقتصاد در خصوص عرضه خودرو در بورس کالا گفت: «این اقدام نیازمند هماهنگی بین وزارت صمت، سازمان بورس و شورای رقابت است اما اگر نهایی شود، ما نیز در وزارت اقتصاد موافق این اقدام هستیم.» 

این اظهارات در کنار تغییرات مدیریتی اخیر در ایران‌خودرو، نشان می‌دهد که احتمال عرضه بیشتر محصولات این شرکت در بورس کالا بسیار بالا است. بنابراین، روندی که با وانت آریسان ۲ آغاز شده، به‌ زودی می‌تواند به سایر محصولات ایران‌خودرو نیز تعمیم یابد و خرید خودرو از بورس کالا، به یک الزام برای متقاضیان تبدیل شود. 

در نهایت، بورس کالا که قرار بود ابزاری برای ایجاد رقابت سالم و شفافیت در بازار خودرو باشد، عملا به مکانی برای افزایش قیمت و بلوکه‌ کردن سرمایه مردم تبدیل شده است. در حالی که کامیون‌های بهمن موتور به دلیل نبود تفاوت قیمتی با بازار آزاد، با کاهش تقاضا روبه‌رو شده‌اند، ایران‌خودرو نیز مسیر مشابهی را با عرضه وانت آریسان ۲ در پیش گرفته است. با توجه به مواضع بورس و وزارت اقتصاد، انتظار می‌رود که این روند در آینده نه‌ فقط ادامه یابد، بلکه شدت بیشتری نیز پیدا کند.