بحران در بزرگ‌ترین پالایشگاه ایتالیا پس از فروش به سرمایه‌گذاران جدید

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر به نقل از فایننشال تایمز؛ بزرگ‌ترین پالایشگاه ایتالیا که پس از تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه روسیه و قطع ارتباطش با نفت این کشور توسط شرکت روسی لوک‌اویل به فروش رسید، حالا با بحران تازه‌ای روبه‌رو شده است. اختلافات میان سرمایه‌گذار یونانی جدید پالایشگاه و شرکت بازرگانی بزرگ ترافیگورا، بر سر قرارداد تامین نفت خام، آینده این مجموعه صنعتی را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است. 

شرکت GOI Energy در سال ۲۰۲۳، با حمایت ترافیگورا و در معامله‌ای ناگهانی و پرحاشیه که با نقش‌آفرینی بنی اشتاینمتز، سرمایه‌دار فرانسوی-اسرائیلی حوزه معدن نهایی شد، پالایشگاه ISAB را در شهر پریولو در جزیره سیسیل خریداری کرد. اگرچه دولت ایتالیا با این واگذاری موافقت کرد اما جزئیات آن از جمله نام سهام‌داران اصلی خریدار، هرگز به‌ طور رسمی اعلام نشد. 

اسنادی که فایننشال تایمز به آن‌ها دست یافته نشان می‌دهد جورج اکانومو، میلیاردر یونانی و مالک شرکت حمل‌ونقل نفتی TMS Tankers، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار در صندوقی بوده که کنترل GOI را در اختیار دارد. این در حالی است که TMS Tankers پس از آغاز جنگ اوکراین، یکی از مهم‌ترین شرکت‌های حمل دریایی نفت روسیه به‌ شمار می‌رفت. 

GOI و ترافیگورا توانستند با پیشنهادی بالاتر از شرکت‌های رقیب، از جمله Vitol و Crossbridge Energy، حتی با وجود مخالفت‌هایی از سوی دولت آمریکا، این دارایی راهبردی را به‌ دست آورند. 

علاوه بر اکانومو، بنی اشتاینمتز و مایکل بابروف، یکی از مدیران سابق ترافیگورا، از دیگر سرمایه‌گذاران این پروژه بوده‌اند اما با گذشت زمان، روابط بین این افراد به‌ دلیل اختلافات مالی و مفاد قرارداد ۱۰ ساله فروش و بازاریابی فرآورده‌های نفتی، به‌ تدریج تیره شده است. 

اکانومو معتقد است که قرارداد بسته‌شده با ترافیگورا به‌ شدت به ضرر پالایشگاه و به سود این شرکت تجاری بزرگ تنظیم شده و عملا سود ترافیگورا را تضمین می‌کند، در حالی‌ که پالایشگاه زیان‌ده شده است. از سوی دیگر، ترافیگورا تاکید دارد که در شرایط سخت فعلی بازار، پالایشگاه برای ادامه حیات به سرمایه‌گذاری و به‌روزرسانی نیاز دارد. 

افزایش بهای گاز طبیعی و هزینه‌های مربوط به جبران آلایندگی محیط زیستی، موجب شده که فعالیت پالایشگاه‌ها در اروپا سودآوری کمتری داشته باشد و فقط آن‌هایی که از کارآمدی بالا برخوردارند بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند. 

شدت گرفتن اختلافات داخلی در میان سهام‌داران، می‌تواند بقای پالایشگاهی را به خطر اندازد که ۲۰ درصد از ظرفیت پالایش نفت ایتالیا را تامین می‌کند، مستقیما برای حدود هزار نفر اشتغال‌زایی کرده و غیرمستقیم معیشت بیش از ۸۵۰۰ نفر را در منطقه پوشش می‌دهد. 

در این میان، انتقادها به دولت ایتالیا نیز بالا گرفته است؛ چراکه این واگذاری به شرکتی انجام شده که سهام‌داران آن، تجربه‌ای در حوزه راهبری و اداره پالایشگاه‌های نفتی نداشته‌اند. 

آلن گلدر، معاون ارشد موسسه تحقیقاتی وود مکنزی در این‌باره می‌گوید: «پالایشگاه‌ها کسب‌وکارهایی بسیار سرمایه‌بر هستند و به دلیل نوسانات شدید بازار، جریان نقدی پایداری ندارند. بنابراین، توان مالی و سابقه مدیریتی خریدار، نقشی حیاتی در آینده چنین دارایی‌هایی ایفا می‌کند. با نگاهی به گذشته، شاید دولت ایتالیا باید گزینه‌ای مطمئن‌تر را انتخاب می‌کرد.» 

بر اساس مفاد قرارداد، GOI مالک پالایشگاه شد و ترافیگورا هم متعهد شد سرمایه لازم برای ادامه فعالیت را تامین کند. منابع آگاه می‌گویند که ترافیگورا مبلغ ۳۰ میلیون یورو نیز به‌ صورت پیش‌پرداخت به GOI پرداخت کرده تا طی ۱۰ سال، تامین نفت خام و فروش فرآورده‌های تولیدی پالایشگاه را بر عهده داشته باشد. 

ترافیگورا در پاسخ به فایننشال تایمز اعلام کرده که همکاری‌اش با ISAB مطابق با اصول بازار جهانی بوده و کاملا مستقل و تجاری تنظیم شده است. این شرکت تاکید کرده که پالایشگاه پریولو برای باقی ماندن در رقابت، نیازمند بهبود عملکرد و سرمایه‌گذاری جدی است و آمادگی دارد در این مسیر با دولت ایتالیا همکاری کند. 

در همین حال، پالایشگاه ISAB به مقامات محلی سیسیل درخواست داده تا وارد فرآیند رسمی حل‌وفصل بحران مالی خارج از دادگاه شود؛ فرآیندی که هدف آن بازسازی ساختار مالی و عملیاتی مجموعه است. 

برخی منابع نزدیک به ماجرا می‌گویند اکانومو امیدوار است با استفاده از این روند، بتواند مفاد قرارداد با ترافیگورا را بازنگری یا حتی لغو کند. وی حتی به فروش پالایشگاه نیز فکر کرده اما همین قرارداد نفتی، به مانعی جدی در مسیر مذاکرات با خریداران جدید تبدیل شده است. 

در زمان انجام معامله، دولت ایتالیا اکانومو را به‌ عنوان مالک نهایی یک شرکت قبرسی معرفی کرد که ۵۲ درصد از یک زیرمجموعه کلیدی صندوق Argus را در اختیار داشت؛ صندوقی که خود، ۷۰ درصد از سهام GOI را کنترل می‌کرد. 

بر اساس اسناد، باقی‌مانده سهام این زیرمجموعه در اختیار نهادی بود که دو بنیاد آن را اداره می‌کردند و ذی‌نفعان آن، فرزندان بنی اشتاینمتز بودند. نقش اشتاینمتز در این معامله و دخالت وی در مذاکره با مقامات ایتالیایی، نخستین‌بار توسط فایننشال تایمز در سال ۲۰۲۳ افشا شد. در همان سال، اکانومو برای بازپرداخت بدهی GOI به لوک‌اویل، به این شرکت وام داد اما وقتی GOI نتوانست این بدهی را بپردازد، وی تصمیم گرفت تا وام را به سهام تبدیل کرده و سهام سایر شرکای خود را کاهش دهد. اکنون طبق ساختاری پیچیده، اکانومو ۹۹ درصد از مالکیت GOI را در اختیار دارد. 

GOI برای تصاحب این پالایشگاه حدود ۱۸۰ میلیون یورو پرداخت کرده که رقمی بسیار بیشتر از پیشنهاد ۵۵ میلیون یورویی رقبای آن از جمله Vitol و Crossbridge بوده است. همچنین چند صد میلیون یورو دیگر نیز صرف خرید موجودی نفت خام در مخازن پالایشگاه شده است. 

این معامله تحت «قانون قدرت طلایی» ایتالیا انجام شد؛ قانونی که به دولت اجازه می‌دهد در فروش دارایی‌های راهبردی دخالت کند، آن‌ها را وتو کند یا شرایطی برای آن‌ها تعیین کند. 

مقامات ایتالیایی در آن زمان گفته بودند که حضور ترافیگورا، بابروف و داماد بنی اشتاینمتز که یکی از سهام‌داران پالایشگاه ملی اسرائیل نیز است، به آن‌ها اطمینان داده که این انتقال مالکیت، پایدار و مطمئن خواهد بود. همچنین GOI در آن زمان تعهد داده بود که ظرفیت تولید و اشتغال در پالایشگاه را حفظ کند.