تبخیر سه‌چهارم بارش‌ کشور؛ هدررفت آب در نبود الگوی کشت و آبیاری هوشمند

محمود یزدانی، کارشناس حوزه آب در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصاد معاصر با تاکید بر اینکه مشکلات آبی کشور فقط به دلیل کمبود بارش نیست، اظهار داشت: بخش عمده بحران‌ها ناشی از ناترازی بارش با مصرف است؛ ایران به دلیل شرایط توپوگرافی و قرار گرفتن روی کمربند خشک جهان، ذاتا جزو کشورهای خشک و نیمه‌خشک محسوب می‌شود. این یک ویژگی اقلیمی طبیعی است که باید آن را پذیرفت. 

یزدانی با اشاره به آمارهای جهانی بارندگی افزود: میانگین سرانه بارندگی دنیا بین ۸۰۰ تا ۸۵۰ میلی‌متر است اما در ایران این رقم فقط ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلی‌متر، یعنی حدود یک‌چهارم میانگین جهانی است؛ هرچند عوامل دیگری مانند مدیریت مصرف و تغییرات اقلیمی هم در بحران آب نقش دارند اما سهم کم‌بارشی در کشورهایی با این شرایط اقلیمی قابل انکار نیست. 

وی یکی از چالش‌های اساسی را توزیع نامتوازن مکانی و زمانی بارش‌ها دانست و توضیح داد: شمال کشور بارش قابل توجهی دارد اما مناطق فلات مرکزی، جنوب و جنوب شرق مانند حوزه آبریز هامون با فقر بارندگی مواجه‌اند. علاوه بر این، به دلیل زاویه تابش خورشید و گرمای بالای اقلیم ایران، حدود سه‌چهارم بارش‌ها تبخیر می‌شود. همین موضوع باعث شده در سال‌های اخیر شهرهای ایران چندین‌بار در فهرست گرم‌ترین نقاط جهان قرار گیرند. 

یزدانی افزایش جمعیت و رشد تقاضا را عامل دیگری در تشدید ناترازی منابع و مصارف آب معرفی کرد و گفت: زمانی که منابع محدود و تقاضا نامحدود باشد، ناترازی اجتناب‌ناپذیر است. این موضوع در ایران با گسترش کشت محصولات آب‌بر به روش‌های سنتی، به‌ ویژه آبیاری غرقابی، تشدید شده است. بیش از ۹۰ درصد منابع آب کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود. اگر فقط ۱۰ درصد از این هدررفت جلوگیری شود، می‌توان کل نیاز بخش صنعت و خانوار را تامین کرد. 

وی با انتقاد از تاخیر در اجرای الگوی کشت گفت: ابلاغ الگوی کشت یکی از تکالیف وزارت جهاد کشاورزی است که باید سال‌ها پیش اجرا می‌شد. امروز حتی در دنیا آبیاری قطره‌ای نیز به سمت سیستم‌های هوشمند رفته که فقط زمانی به گیاه آب می‌دهد که واقعا نیاز داشته باشد اما در ایران همچنان محصولات آب‌بر بدون توجه به ظرفیت منابع آبی کشت می‌شوند. 

یزدانی در ادامه به موضوع مصرف بی‌رویه آب شرب اشاره کرد و اظهار داشت: سرانه مصرف جهانی آب شرب حدود ۱۷۰ لیتر در روز است اما در ایران این رقم بسیار بالاتر است. این در حالی بوده که بیش از نیمی از منابع آبی کشور در شرایط بحرانی قرار دارد. 

وی در جمع‌بندی با مقایسه بحران آب با دیگر حوزه‌ها بیان کرد: در ناترازی انرژی، می‌توان از سوخت جایگزین برای گاز یا از نور طبیعی برای جبران کمبود برق استفاده کرد. اما برای آب، کالای جایگزین وجود ندارد؛ بنابراین باید عوامل طبیعی مانند کمبود بارش و تغییرات اقلیمی را در کنار عوامل انسانی همچون مصرف بی‌رویه، مدیریت ناکارآمد و عدم اجرای سیاست‌های اصلاحی جدی گرفت. اگر این روند ادامه پیدا کند، کشور با محدودیت‌های شدیدتر و بحران‌های گسترده‌تری روبه‌رو خواهد شد. 

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بر اساس تازه‌ترین گزارش شرکت مدیریت منابع آب ایران از وضعیت مخازن سدهای کشور، تا تاریخ ۱۸ مردادماه سال آبی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، میزان ورودی آب به سدها از ابتدای سال آبی جاری تاکنون ۲۳.۵۶ میلیارد مترمکعب ثبت شده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته (۴۰.۵۵ میلیارد مترمکعب)، کاهش ۴۲ درصدی را نشان می‌دهد. 

حجم خروجی آب از مخازن نیز از ابتدای سال آبی جاری تاکنون ۲۶.۴۳ میلیارد مترمکعب بوده که نسبت به ۳۳.۶۵ میلیارد مترمکعب سال گذشته، کاهش ۲۱ درصدی داشته است. حجم آب موجود در مخازن سدها در حال حاضر به ۲۱.۴۶ میلیارد مترمکعب رسیده که این رقم نسبت به ۲۸.۹۳ میلیارد مترمکعب مدت مشابه سال گذشته، کاهش ۲۶ درصدی را نشان می‌دهد. میزان پرشدگی مخازن نیز ۴۲ درصد اعلام شده است.