حمله احتمالی به ایران چه تبعاتی برای اسرائیل دارد؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ با افزایش تنش‌ها بین ایران و اسرائیل، بازار‌های جهانی از نزدیک، وضعیت منطقه به ویژه در مورد عرضه نفت ایران را زیر نظر دارند. ترس از تشدید تنش منطقه‌ای و درگیری مستقیم بین اسرائیل و ایران پس از پاسخ موشکی تهران به تل‌آویو در واکنش به شهادت سید حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله و اسماعیل هنیه، رییس دفتر سیاسی حماس، در بازار‌های جهانی انرژی آغاز شد. در بازتاب نگرانی در مورد اختلالات احتمالی در عرضه نفت، قیمت نفت شاخص برنت طی سه روز، حدود ۴.۵ درصد افزایش یافت. 

تهدید تاسیسات نفتی ایران 

منطقه خلیج فارس با داشتن برخی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان از جمله ایران، از اهمیت استراتژیک بالایی برخوردار است. در این میان، ایران رتبه سوم بزرگترین تولیدکننده نفت اوپک را دارد. همچنین حدود ۲۰ درصد از تقاضای جهانی نفت خام و مقدار زیادی گاز مایع از تنگه هرمز عبور می‌کنند که در امتداد سواحل ایران واقع شده‌اند. همچنین، چندین کشور عمده تولیدکننده نفت مانند عربستان سعودی، عراق، امارات، کویت و قطر نیز برای حمل‌ونقل صادرات به این آبراه وابسته هستند که موید اهمیت آن در تامین منابع انرژی جهانی و ثبات بازار است.

اگرچه عرضه نفت ایران یا سایر کشور‌ها تاکنون دچار اختلال نشده اما هرگونه وقفه ممکن است، به بدتر شدن قیمت نفت کمک کند. با تهدید اسرائیل برای حمله به ایران، تل‌آویو ممکن است تا سایت‌های نظامی، تاسیسات نفتی یا حتی سایت‌های هسته‌ای را هدف قرار دهد. از همین‌رو، تحلیلگران جهانی نسبت به پیامد‌های این امر و احتمال اختلال در صادرات انرژی هشدار می‌دهند.

آنها باور دارند که با این اقدام، زیرساخت‌های منطقه‌ای که تقریبا یک‌سوم تولید جهانی نفت را دربر گرفته، احتمالا در خطر جدی باشند. در واقع، اگر درگیری‌ها باعث اختلال در عملیات کشتیرانی از طریق تنگه شوند، این امر می‌تواند توانایی تولیدکنندگان را برای جبران هرگونه کاهش تولید یا عرضه نفت ایران مختل کند.

طبق برآورد رسانه‌های خارجی، ایران دارای ذخایر نفتی بزرگی بوده که تا پایان سال ۲۰۲۳ به ۲۰۸.۶ میلیارد بشکه تخمین زده می‌شود و ذخایر گاز طبیعی اثبات‌شده آن نیز به حدود ۳۴ تریلیون متر مکعب می‌رسد. همچنین، میانگین تولید نفت خام ایران در سال ۲۰۲۳ به ۲ میلیون و ۸۶۹ هزار بشکه در روز رسید، این در حالی بوده که تولید نفت ایران در آگوست ۲۰۲۴ به ۳ میلیون و ۲۷۷ هزار بشکه در روز افزایش یافته است.

همچنین، ایران در سال ۲۰۲۳ روزانه ۱.۷۳۱ میلیون بشکه نفت خام و مشتقات نفتی صادر کرد که نسبت به ۱.۲۸۴ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۲، افزایش قابل توجهی داشت.

پایانه خارک، واقع در جزیره خارک در ۱۵ مایلی سواحل شمال غربی ایران، یکی از اهداف احتمالی اسرائیل است. به ویژه اینکه بیش از ۹۰ درصد از صادرات جهانی نفت خام کشور از طریق آن صورت می‌گیرد و مجموع ظرفیت ذخیره‌سازی آن در حدود ۲۸ میلیون بشکه است.

هدف قرار دادن این پایانه توسط اسرائیل ممکن است، پیامد‌های جدی جهانی به ویژه بر قیمت نفت داشته باشد و باعث افزایش قیمت‌ها در همان بازه کوتاه‌مدت به دلیل اهمیت آن در تسهیل حمل‌ونقل نفت ایران به ویژه به چین، بزرگترین واردکننده نفت در جهان، شود.

بر اساس ادعا‌های اسرائیل، پالایشگاه ستاره خلیج فارس با ظرفیت پالایش روزانه به حدود ۴۵۰،۰۰۰ بشکه، یکی دیگر از اهداف تل‌آویو است. همچنین پالایشگاه آبادان در مرز عراق و ایران، ممکن است که یکی از سایت‌های مورد هدف اسرائیل باشد، زیرا برآورد‌ها حاکی از آن هستند که ظرفیت پالایش به ۳۷۴ هزار بشکه در روز می‌رسد و حدود ۲۵ درصد از نیاز داخلی سوخت را تامین می‌کند. 

پیامد‌های بستن تنگه هرمز 

تنگه هرمز تنها گذرگاه نفت در جهان نیست اما همچنان مهم‌ترین است. طبق گزارش اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، میانگین صادرات نفت از طریق تنگه در سال ۲۰۲۲ به حدود ۲۱ میلیون بشکه در روز یا معادل ۲۱ درصد از مصرف جهانی میعانات نفتی (۹۹.۶ میلیون بشکه در روز) رسیده است. البته جریان نفت از طریق تنگه هرمز در نیمه نخست سال ۲۰۲۳ در مقایسه با مدت مشابه سال ۲۰۲۲ نسبتا ثابت باقی ماند، زیرا افزایش محموله‌های فرآورده‌های نفتی تا حدی کاهش جریان نفت خام و میعانات گازی را جبران کرد.

تنگه هرمز (واقع بین عمان و ایران) خلیج فارس، خلیج عمان و دریای عرب را به هم متصل می‌کند. این امر، آن را در کانون توجه تجار منطقه‌ای و بین‌المللی نفت قرار می‌دهد. عرض این تنگه ۵۰ کیلومتر و عمق آن ۶۰ متر و عرض خطوط ورودی و خروجی ۱۰.۵ کیلومتر است که ۲۰ تا ۳۰ نفتکش در روز جا می‌گیرند.

تنگه‌های آبی معمولا نسبت به هرگونه اختلال امنیتی یا ژئوپلیتیکی بسیار حساس هستند که اثرات آن، به‌ سرعت در قالب بحران عبور کشتی یا تاخیر در تحویل بازتاب می‌یابد. به همین دلیل، تنگه‌ها به عنوان «گلوگاه» مسیر‌های دریایی جهانی در نظر گرفته می‌شوند که برای تضمین امنیت انرژی جهانی بسیار مهم هستند، زیرا جلوگیری از عبور جریان نفت از یک کریدور اصلی می‌تواند باعث تاخیر بزرگ در عرضه و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل شود که در افزایش قیمت جهانی انرژی خود را نشان می‌دهد.

بنابراین، هرگونه اختلال در این تنگه و ممانعت ایران از جریان انرژی تاثیر بسیار منفی بر بازار نفت و LNG دارد که می‌تواند پیامد‌های منفی برای کشور‌های مصرف‌کننده بزرگ مانند چین، اروپا و خود ایالات متحده داشته باشد. البته هرگونه افزایش قیمت در بازار نفت، خود را در نرخ بالای بنزین ایالات متحده نشان می‌دهد که در آستانه انتخابات، یک ضربه بزرگ برای دموکرات‌ها خواهد بود. 

آتش در کمین میادین گازی اسرائیل 

بخش تولید گازی اسرائیل از میادینی مانند لویاتان و تامار، مسؤول تامین ۷۰ درصد برق آن است. بنابراین، هرگونه حمله به اماکن انرژی و راهبردی ایران، این میادین را در معرض پاسخ ایران قرار می‌دهد که در این صورت، پیامد‌های جدی برای اقتصاد در حال ریزش اسرائیل دارد. همچنین، امکان صادرات گاز اسرائیل به مصر و اردن را با چالش جدی مواجه می‌کند.

حملات احتمالی ایران به میادین گازی تل‌آویو، احتمال قطع شدن صادرات گاز اسرائیل به مصر و اردن را قوت می‌بخشد، زیرا دو کشور عربی برای تامین تقاضای فزاینده، به ویژه از بخش برق و تامین گاز از طریق خط لوله شرق مدیترانه وابسته هستند. البته، شرکت آمریکایی شورون، به دلیل حمله موشکی اخیر ایران به تل‌آویو، تولید و عرضه میدان‌های لویاتان و تامار در اسرائیل را پس از توقف موقت برای احتیاط از سر گرفت اما هرگونه حمله ایران به تاسیسات گازی در نزدیکی شهر اشکلون در جنوب غربی اسرائیل، می‌تواند این روند را با چالش جدی مواجه کند.

براساس برآوردها، صادرات گاز اسرائیل به مصر در سال آینده (۲۰۲۵) پس از گسترش میدان تامار در شرق مدیترانه، می‌تواند ۴۵ درصد افزایش یابد و به حدود ۱.۳ میلیارد فوت مکعب در روز برسد اما تشدید عملیات نظامی بین اسرائیل و ایران ممکن است، ائتلاف به رهبری شرکت آمریکایی شورون را وادار کند که شروع عملیات توسعه و گسترش میدان تامار که برای نیمه دوم اکتبر برنامه‌ریزی شده را به تعویق بیندازد. این شرکت آمریکایی در فوریه ۲۰۲۴ تصمیم نهایی خود برای سرمایه‌گذاری جهت پیشبرد فاز نخست توسعه میدان فراساحلی تامار را اعلام کرد. این پروژه ۶۷۳ میلیون دلاری صادرات گاز اسرائیل به مصر را افزایش می‌دهد.

در واقع، حمله احتمالی به زیرساخت‌های گازی اسرائیل خطرات جدیدی را برای سیستم انرژی جهانی ایجاد می‌کند. با توجه به نقش اسرائیل به عنوان یک صادرکننده منطقه‌ای و اهمیت زیرساخت‌های گاز مدیترانه شرقی برای بازار بین‌المللی، تشدید بیشتر درگیری‌ها می‌تواند زنجیره تامین گاز جهانی را تحت تاثیر قرار دهد. همچنین، انتقال گاز دریایی از طریق تنگه هرمز که مسیری حیاتی برای صادرات نفت و گاز از خلیج فارس به بازار‌های جهانی است نیز در معرض آسیب‌ قرار دارد.

بنابراین، هرگونه اقدام نابخردانه در هدف گرفتن تاسیسات راهبردی ایران، می‌تواند پاسخ شدید تهران را داشته باشد که همه این موارد تهدید جدی برای افزایش قیمت انرژی و نرخ تورم جهانی است. باید توجه داشت که به دلیل نقش نرخ بنزین در انتخابات ایالات متحده، هرگونه افزایش قیمت، موضع دموکرات‌ها را در آستانه انتخابات تضعیف می‌کند.